Ο κόσμος της ιατρικής εξελίσσεται με ραγδαίους ρυθμούς, και μαζί του γεννιούνται ελπίδες για θεραπείες που πριν λίγα χρόνια θεωρούνταν επιστημονική φαντασία. Ωστόσο, εκεί όπου υπάρχει ελπίδα, καραδοκεί και ο κίνδυνος. Αυτό ακριβώς τονίζει η κοινή ανακοίνωση του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Φαρμάκων (EMA) και της Οργάνωσης των Εθνικών Οργανισμών Φαρμάκων της ΕΕ (HMA), προειδοποιώντας το κοινό για τον αυξανόμενο αριθμό μη εγκεκριμένων φαρμάκων προηγμένης τεχνολογίας που διακινούνται στην ευρωπαϊκή αγορά.
Τα φάρμακα προηγμένων θεραπειών, γνωστά και ως ATMP (Advanced Therapy Medicinal Products), βασίζονται σε καινοτόμες τεχνολογίες όπως τα γενετικά τροποποιημένα κύτταρα, οι ιστοί και οι γονιδιακές θεραπείες. Πρόκειται για επιστημονικά επιτεύγματα που υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις μπορούν να προσφέρουν ανατρεπτικές λύσεις σε σοβαρές ή ανίατες παθήσεις.
Όταν τέτοια σκευάσματα εγκρίνονται επίσημα από τον EMA ή τις αντίστοιχες εθνικές αρχές – όπως ο ΕΟΦ στην Ελλάδα – διατίθενται στους ασθενείς με πλήρη εξασφάλιση της ποιότητας, της ασφάλειας και της αποτελεσματικότητάς τους. Αυτό σημαίνει ότι έχουν περάσει από πολυεπίπεδους ελέγχους, κλινικές δοκιμές και αξιολογήσεις.
Το πρόβλημα αρχίζει όταν τα φάρμακα αυτά προσφέρονται χωρίς την απαραίτητη έγκριση.
Τα τελευταία χρόνια, παρατηρείται ανησυχητική αύξηση στη διάθεση μη αδειοδοτημένων ATMP από διάφορους φορείς – από μεμονωμένα άτομα και «θεραπευτές» μέχρι κλινικές που υπόσχονται σωτηρία σε απελπισμένους ασθενείς. Ειδικά στις περιπτώσεις καρκινοπαθών ή ατόμων με χρόνιες ανίατες παθήσεις, οι προσφορές για πειραματικές θεραπείες με εντυπωσιακούς όρους – όπως «θεραπεία με δενδριτικά κύτταρα» – παρουσιάζονται ως η «τελευταία ελπίδα». Στην πραγματικότητα, όμως, αυτές οι θεραπείες όχι μόνο είναι αναποτελεσματικές, αλλά συχνά επικίνδυνες.
Τα μη εγκεκριμένα ATMP μπορεί να προκαλέσουν σοβαρές παρενέργειες, καθώς δεν έχουν περάσει από κανέναν επίσημο έλεγχο. Ασθενείς που τα χρησιμοποιούν διατρέχουν διπλό κίνδυνο: αφενός χάνουν χρόνο και χρήμα σε μια αναποτελεσματική θεραπεία, αφετέρου επιβαρύνουν περαιτέρω την υγεία τους με πιθανές επιπλοκές.
Το οικονομικό κόστος αυτών των παράνομων θεραπειών είναι συχνά δυσβάσταχτο – χιλιάδες ευρώ για σκευάσματα αμφιβόλου προέλευσης, χωρίς καμία νομική ή επιστημονική εγγύηση. Και όλα αυτά, την ώρα που ο ασθενής νομίζει πως κάνει «το σωστό».
Οι εθνικοί οργανισμοί υγείας σε όλη την Ευρώπη δρουν πλέον συντονισμένα, επιδιώκοντας να σταματήσουν την παράνομη διακίνηση αυτών των προϊόντων. Ωστόσο, η συμβολή του κοινού είναι κρίσιμη. Αν κάποιος υποψιαστεί ότι του προτείνουν μη αδειοδοτημένο φάρμακο προηγμένης θεραπείας, καλείται να το αναφέρει άμεσα στον ΕΟΦ (email: market-surveillance@eof.gr).
Πώς μπορεί, όμως, κάποιος να καταλάβει αν ένα φάρμακο ATMP είναι παράνομο;
Υπάρχουν κάποια ενδεικτικά «καμπανάκια» κινδύνου:
-
Αν σας παρουσιάσουν ένα σκεύασμα ως «πειραματικό», αλλά δεν συμμετέχει σε εγκεκριμένη κλινική δοκιμή.
-
Αν δεν σας παρέχεται ξεκάθαρη πληροφόρηση για το αν έχει εγκριθεί από τον ΕΜΑ.
-
Αν η προώθηση γίνεται μέσω ύποπτων ιστοσελίδων ή social media με συναισθηματικά φορτισμένα μηνύματα του τύπου «η τελευταία σου ελπίδα» ή «γιατί να μην το δοκιμάσεις;».
Ειδικά στην Ελλάδα, η νομιμότητα ενός ATMP διασφαλίζεται μόνο όταν πληρούνται δύο βασικές προϋποθέσεις: είτε έχει εγκριθεί από τον EMA, είτε χορηγείται στο πλαίσιο επίσημης, εγκεκριμένης κλινικής μελέτης υπό την επίβλεψη του ΕΟΦ.
Αν κάποιος σας προτείνει φαρμακευτική αγωγή και δεν μπορεί να επιβεβαιώσει κανένα από τα παραπάνω, τότε πιθανότατα πρόκειται για παράνομη – και επικίνδυνη – πρακτική.
Τι πρέπει να κάνετε;
-
Πάντα να αναζητάτε πληροφορίες από αξιόπιστες πηγές, όπως ο ΕΟΦ (relation@eof.gr) ή ο EMA.
-
Συζητήστε τις επιλογές σας μόνο με γιατρούς που διαθέτουν επίσημη πιστοποίηση και εμπειρία στο αντικείμενο. Μη διστάσετε να ζητήσετε δεύτερη γνώμη.
-
Αν νιώθετε ότι κάτι δεν «κολλάει», εμπιστευτείτε το ένστικτό σας και ελέγξτε την προέλευση του φαρμάκου πριν προχωρήσετε.
Η ιατρική πρόοδος είναι σύμμαχος της ζωής – αλλά μόνο όταν βασίζεται στην επιστήμη και όχι στην εκμετάλλευση της ελπίδας. Προστατεύστε τον εαυτό σας και τους αγαπημένους σας από τις ψευδαισθήσεις και τις απάτες. Γιατί όταν πρόκειται για την υγεία, η γνώση είναι η μεγαλύτερη άμυνα.
Μάθετε τα πάντα για ΣΥΝΤΑΞΕΙΣ – ΕΠΙΔΟΜΑΤΑ – ΔΥΠΑ – ΟΠΕΚΑ – ΟΑΕΔ – ΕΦΚΑ εδώ
