Οι διαφορές στις τιμές των προϊόντων και των υπηρεσιών ανάλογα με το φύλο δεν είναι κάτι νέο. Πρόκειται για μια διαδεδομένη πρακτική που επηρεάζει τις γυναίκες παγκοσμίως, γνωστή ως «ροζ φόρος». Αυτός ο έμμεσος τρόπος διακριτικής μεταχείρισης οδηγεί σε αυξημένα κόστη για τις γυναίκες, χωρίς καμία ουσιαστική αιτιολόγηση. Είτε πρόκειται για προϊόντα προσωπικής υγιεινής είτε για ρούχα, το φαινόμενο αυτό αναπαράγει κοινωνικές και οικονομικές ανισότητες, επιβαρύνοντας άδικα το γυναικείο φύλο.
Η πραγματικότητα του ροζ φόρου
Μελέτες αποκαλύπτουν ότι πολλές φορές τα προϊόντα που προορίζονται για γυναίκες είναι ακριβότερα από τα αντίστοιχα ανδρικά, ακόμα κι αν η μόνη διαφορά μεταξύ τους είναι το χρώμα ή η συσκευασία. Σύμφωνα με γερμανική έρευνα του 2017 που ανέλυσε 1500 προϊόντα, οι γυναίκες πλήρωναν περισσότερα για αντικείμενα όπως σαμπουάν, ξυραφάκια, αποσμητικά και βιταμινούχα χάπια. Η ίδια τάση ισχύει και στις υπηρεσίες, με τα γυναικεία κουρέματα και τα τζιν να κοστίζουν περισσότερο από τα ανδρικά.
Νομική διάσταση και ευρωπαϊκές προτάσεις
Ο ροζ φόρος μπορεί να θεωρηθεί μια μορφή έμμεσης διάκρισης, καθώς τα κριτήρια καθορισμού των τιμών δεν σχετίζονται ρητά με το φύλο, όμως το αποτέλεσμα είναι η οικονομική επιβάρυνση των γυναικών. Η ευρωπαϊκή νομοθεσία, συγκεκριμένα το άρθρο 4 της οδηγίας 2004/113/ΕΚ, απαγορεύει τις έμμεσες διακρίσεις στην πρόσβαση σε αγαθά και υπηρεσίες. Παρόλα αυτά, η ύπαρξη του ροζ φόρου θέτει ερωτήματα σχετικά με το κατά πόσο η νομοθεσία εφαρμόζεται αποτελεσματικά.
Η Ευρωβουλεύτρια Liesbet Sommen έθεσε το ζήτημα στην Κομισιόν στις 28 Ιανουαρίου 2025, προτείνοντας τη διερεύνηση του φαινομένου σε επίπεδο ΕΕ. Η χαρτογράφηση των διαφορων τιμών και η αναθεώρηση της υπάρχουσας οδηγίας θα μπορούσαν να συμβάλουν στην αντιμετώπιση αυτής της οικονομικής ανισότητας.
Οι ροζ δασμοί στις ηνωμένες πολιτείες
Το ζήτημα του ροζ φόρου δεν περιορίζεται στην Ευρώπη. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, οι νομοθέτες Lizzie Fletcher και Brittany Petterson έχουν προτείνει τη διεξαγωγή έρευνας για τους ροζ δασμούς, με στόχο τη δημιουργία ενός πιο δίκαιου φορολογικού συστήματος. Σύμφωνα με την Fletcher, η διαφορά στους δασμούς μεταξύ ανδρικών και γυναικείων προϊόντων αντικατοπτρίζει μια συστημική ανισότητα, με τις γυναίκες να πληρώνουν περισσότερα για τα ίδια είδη.
Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα αφορά τα γυναικεία ρούχα. Οι εισαγωγικοί δασμοί σε αυτά είναι συχνά υψηλότεροι από ό,τι στα ανδρικά, γεγονός που αυξάνει τις τελικές τιμές στην αγορά. Ακόμα και τα ρούχα που ταξινομούνται ως «unisex» καταγράφονται από τους τελωνειακούς κανονισμούς ως γυναικεία, με αποτέλεσμα να επιβαρύνονται περισσότερο.
Η ιστορική προέλευση της φορολογικής ανισότητας
Οι δασμολογικές πολιτικές των ΗΠΑ έχουν τις ρίζες τους στον 18ο αιώνα, ενώ στη σύγχρονη εποχή ενισχύθηκαν από τις πολιτικές του προέδρου Τραμπ, ο οποίος έδωσε προτεραιότητα στην αύξηση των δασμών. Αυτές οι πολιτικές είχαν ως αποτέλεσμα την επιβάρυνση των καταναλωτών, με τις γυναίκες να επηρεάζονται δυσανάλογα.
Ο καθηγητής Sheng Lu από το Πανεπιστήμιο του Delaware υποστηρίζει ότι η διαφορά στους δασμούς μεταξύ γυναικείων και ανδρικών προϊόντων είναι αποτέλεσμα δεκαετιών διαπραγματεύσεων που δεν έλαβαν υπόψη τις γυναίκες. Αυτή η θεσμική προκατάληψη έχει ως αποτέλεσμα οι γυναίκες να πληρώνουν περισσότερα, όχι μόνο για τα ρούχα αλλά και για πλήθος άλλων αγαθών και υπηρεσιών.
Η οικονομική μικροεπιθετικότητα των ροζ φόρων
Η Susan Scafidi, διευθύντρια του Fordham’s Fashion Law Institute, χαρακτηρίζει τους ροζ φόρους ως «οικονομική μικροεπιθετικότητα», μια αθέατη μορφή αδικίας που επιβαρύνει τις γυναίκες οικονομικά χωρίς να το συνειδητοποιούν. Για παράδειγμα, ένας άνδρας πληρώνει δασμό 0,9% για ένα μεταξωτό εσώρουχο, ενώ μια γυναίκα 2,1%. Αντίστοιχα, το ανδρικό μάλλινο παλτό έχει δασμό 10%, ενώ το γυναικείο 18,8%.
Παρά την αδικία, η κατάργηση αυτών των φόρων δεν θεωρείται πιθανή στο άμεσο μέλλον. Οι κυβερνήσεις επωφελούνται από τις διαφορές στη φορολογία, καθώς οι γυναίκες είναι υπεύθυνες για το 70-80% των καταναλωτικών δαπανών. Μελέτες έχουν δείξει ότι το 2015 η φορολογική επιβάρυνση για τα γυναικεία ρούχα στις ΗΠΑ ήταν 2,77 δισ. δολάρια μεγαλύτερη από ό,τι για τα ανδρικά.
Ποια είναι η λύση;
Η αντιμετώπιση του ροζ φόρου απαιτεί νομοθετικές παρεμβάσεις και αυστηρότερους ελέγχους στις διαφορές τιμών. Οι καταναλωτές μπορούν να διαδραματίσουν επίσης σημαντικό ρόλο, πιέζοντας τις εταιρείες να προσφέρουν ίσες τιμές και υποστηρίζοντας πρωτοβουλίες που προωθούν τη διαφάνεια. Παράλληλα, η ενημέρωση και η δημόσια συζήτηση μπορούν να συμβάλουν στην αλλαγή αντιλήψεων και πολιτικών, οδηγώντας σε μια δικαιότερη αγορά για όλους.
Μάθετε τα πάντα για ΣΥΝΤΑΞΕΙΣ – ΕΠΙΔΟΜΑΤΑ – ΔΥΠΑ – ΟΠΕΚΑ – ΟΑΕΔ – ΕΦΚΑ εδώ
