Έκτακτο σχέδιο για το νερό: Ο χάρτης της λειψυδρίας και τα νησιά που απειλούνται με «δίψα»

Η Ελλάδα βρίσκεται αντιμέτωπη με μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις των επόμενων ετών: τη διαχείριση του πολύτιμου πόρου του νερού. Παρά το γεγονός ότι μεγάλες πόλεις όπως η Αθήνα και η Θεσσαλονίκη δεν αντιμετωπίζουν ακόμη σοβαρά προβλήματα, οι ειδικοί κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου. Αν δεν προχωρήσουν άμεσα κρίσιμες επενδύσεις και δεν αξιοποιηθούν νέες εναλλακτικές πηγές υδροδότησης, ένα σημαντικό μέρος του πληθυσμού κινδυνεύει να βρεθεί αντιμέτωπο με έντονη λειψυδρία μέσα στα επόμενα τρία χρόνια.

Καύσωνες, ανομβρία και τουρισμός: Η τριπλή απειλή

Η κλιματική αλλαγή κάνει το πρόβλημα όλο και πιο έντονο. Οι παρατεταμένοι καύσωνες, οι αυξανόμενες περίοδοι ανομβρίας και η συνεχής άνοδος του τουριστικού ρεύματος δημιουργούν ένα εκρηκτικό μείγμα. Το καλοκαίρι, η κατανάλωση νερού εκτινάσσεται, και οι υποδομές καλούνται να ανταποκριθούν σε ανάγκες που συχνά υπερβαίνουν τις δυνατότητές τους. Αν και οι δύο μεγάλες πόλεις παραμένουν σε ασφαλή ζώνη, οι αρχές έχουν αρχίσει να εφαρμόζουν στρατηγικά σχέδια με στόχο τη βιώσιμη και έξυπνη διαχείριση των υδάτινων πόρων.

Αγροτικός τομέας: Η «μαύρη τρύπα» στην κατανάλωση

Οι γεωργικές δραστηριότητες καταναλώνουν το 85% των υδάτινων αποθεμάτων της χώρας, σύμφωνα με έρευνες του ΕΜΠ. Πρόκειται για ένα ποσοστό που θεωρείται δυσανάλογα υψηλό και εν πολλοίς οφείλεται στις ξεπερασμένες πρακτικές άρδευσης. Σε πολλές περιπτώσεις, η άντληση νερού γίνεται με παράνομες μεθόδους, προκαλώντας περαιτέρω επιβάρυνση στα υδάτινα αποθέματα. Η πίεση προς τον τομέα αυτόν αναμένεται να ενταθεί, καθώς η γεωργία ανταγωνίζεται τον τουρισμό και τα νοικοκυριά για τον ίδιο πόρο.

Νησιά σε συναγερμό: Οι υδροφορείς εξαντλούνται

Στα νησιά του Αιγαίου η κατάσταση είναι δραματική. Κατά τους θερινούς μήνες η ζήτηση νερού αυξάνεται έως και 30 φορές σε σχέση με τον χειμώνα, οδηγώντας σε υπεράντληση των υπόγειων υδροφορέων. Η υπερβολική χρήση έχει προκαλέσει αλάτωση των υδάτων, καθιστώντας μεγάλο μέρος τους ακατάλληλο για κατανάλωση. Σε αρκετές περιοχές οι συγκρούσεις ανάμεσα σε τοπικούς δήμους και αγρότες για τη διαχείριση του νερού είναι πλέον συχνό φαινόμενο.

Προβλέψεις-σοκ για το μέλλον: Έλλειμμα έως και 45%

Τα στατιστικά στοιχεία προκαλούν ανησυχία. Η Ελλάδα κατατάσσεται στη 19η θέση παγκοσμίως ανάμεσα στις χώρες με τον μεγαλύτερο κίνδυνο υδατικής κρίσης. Αν δεν ληφθούν άμεσα μέτρα, η χώρα κινδυνεύει με μείωση 23% του ισοζυγίου νερού έως το 2030 και 45% μέχρι το 2037. Η στάθμη των φραγμάτων είναι ήδη στο χαμηλότερο σημείο των τελευταίων δεκαετιών, ενώ στην Αθήνα τα αποθέματα έχουν μειωθεί πάνω από 50% σε σχέση με το 2022.

Διαχείριση και απώλειες: Το δίκτυο «αιμορραγεί»

Οι περιοχές που πλήττονται περισσότερο είναι η Κρήτη, οι Κυκλάδες και η Στερεά Ελλάδα. Σε εθνικό επίπεδο, η διαχείριση του νερού παραμένει κατακερματισμένη, καθώς λειτουργούν 739 διαφορετικοί φορείς (ΔΕΥΑ, ΓΟΕΒ, ΤΟΕΒ). Η έλλειψη συντονισμού και κεντρικού ελέγχου οδηγεί σε τεράστιες απώλειες: το 40% του πόσιμου νερού και έως 60% του αρδευτικού νερού χάνονται στα δίκτυα.

Το κυβερνητικό σχέδιο: Τεχνολογία και νέες δομές

Η κυβέρνηση, υπό την καθοδήγηση του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη, προωθεί ένα φιλόδοξο σχέδιο ριζικών αλλαγών. Στον πυρήνα του σχεδίου βρίσκονται η χρήση σύγχρονων τεχνολογιών, η αξιοποίηση της αφαλάτωσης, η ανακύκλωση του νερού και η δημιουργία καλύτερα οργανωμένων φορέων διαχείρισης, ώστε το νερό να παραμείνει προσβάσιμο σε όλους.

Οι πέντε άξονες της νέας στρατηγικής

Η στρατηγική βασίζεται στους εξής πυλώνες:
1. Κεντρικός σχεδιασμός και παρακολούθηση έργων.
2. Επενδύσεις σε προηγμένη τεχνολογία και έξυπνα δίκτυα.
3. Ανάπτυξη συμπληρωματικών πηγών υδροδότησης.
4. Οικονομική σταθερότητα και βιωσιμότητα των φορέων.
5. Ενημέρωση και εκπαίδευση των πολιτών για την ορθολογική χρήση του νερού.

Νέες περιφερειακές εταιρείες και έργα

Σχεδιάζεται η ίδρυση νέων εταιρειών ανά περιφέρεια, οι οποίες θα αναλάβουν τη διαχείριση των υδάτινων έργων, αντικαθιστώντας τη σημερινή δομή των ΔΕΥΑ και ΤΟΕΒ. Στο πλαίσιο του προγράμματος εντάσσονται ήδη 1.200 έργα, με τα 1.090 να αφορούν την ύδρευση και 237 την άρδευση. Από το 2019 έχουν ολοκληρωθεί 278 έργα, ενώ η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων και άλλοι φορείς συνεισφέρουν με κεφάλαια έως 3 δισ. ευρώ ετησίως.

Τιμές νερού: Πιθανές ανατιμήσεις

Παρόλο που δεν έχει υπάρξει επίσημη ανακοίνωση, η αύξηση της τιμής του νερού θεωρείται πιθανή, ώστε να καλυφθούν τα κόστη των νέων επενδύσεων και οι περιβαλλοντικές ανάγκες. Οι πρώτες εκτιμήσεις κάνουν λόγο για ήπιες αναπροσαρμογές, προκειμένου να εξασφαλιστεί η βιωσιμότητα του συστήματος.