Έχετε αναρωτηθεί ποτέ γιατί δεν φτερνίζεστε στον ύπνο σας; Η επιστήμη δίνει την απάντηση και εξηγεί τι συμβαίνει στον εγκέφαλο όσο κοιμόμαστε.
Το φτέρνισμα αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους αμυντικούς μηχανισμούς του ανθρώπινου οργανισμού, καθώς απομακρύνει σκόνη, αλλεργιογόνα, μικρόβια και άλλους ερεθιστικούς παράγοντες από τη μύτη. Ωστόσο, υπάρχει ένα ιδιαίτερο φαινόμενο που οι περισσότεροι δεν έχουν παρατηρήσει: κατά τη διάρκεια του ύπνου δεν φτερνιζόμαστε.
Αν και μπορεί να φτερνιστείτε λίγο πριν πέσετε για ύπνο ή αμέσως μόλις ξυπνήσετε, το αντανακλαστικό του φτερνίσματος ουσιαστικά απενεργοποιείται όσο κοιμάστε. Οι επιστήμονες εξηγούν ότι αυτό συμβαίνει για έναν πολύ συγκεκριμένο λόγο.
Τι συμβαίνει στον εγκέφαλο όταν κοιμόμαστε
Κατά τη διάρκεια του ύπνου, ιδιαίτερα στα βαθύτερα στάδια και στη φάση REM, ο εγκέφαλος μειώνει σημαντικά την ανταπόκρισή του στα εξωτερικά ερεθίσματα.
Παράλληλα:
- οι μύες του σώματος χαλαρώνουν,
- μειώνεται η ευαισθησία των νεύρων στη ρινική κοιλότητα,
- καταστέλλονται αρκετά αντανακλαστικά που δεν είναι απαραίτητα για την επιβίωση εκείνη τη στιγμή.
Το φτέρνισμα απαιτεί τη συνεργασία του εγκεφαλικού στελέχους και πολλών μυών του αναπνευστικού συστήματος. Επειδή κατά τον ύπνο το νευρικό σύστημα βρίσκεται σε διαφορετική λειτουργική κατάσταση, το συγκεκριμένο αντανακλαστικό δεν μπορεί να ενεργοποιηθεί εύκολα.
Σε ποιο στάδιο του ύπνου είναι σχεδόν αδύνατο να φτερνιστούμε
Η πιθανότητα φτερνίσματος διαφέρει ανάλογα με τη φάση του ύπνου.
Στον ελαφρύ ύπνο το αντανακλαστικό μειώνεται αλλά δεν εξαφανίζεται πλήρως, γι’ αυτό ένας έντονος ερεθισμός μπορεί να προκαλέσει αφύπνιση.
Αντίθετα, στον βαθύ ύπνο και ιδιαίτερα στη φάση REM, όπου το σώμα βρίσκεται σε προσωρινή μυϊκή ατονία, το φτέρνισμα ουσιαστικά δεν μπορεί να εκδηλωθεί.
Μπορεί να σας ξυπνήσει η ανάγκη για φτέρνισμα;
Ναι, εφόσον ο ερεθισμός είναι αρκετά έντονος.
Αλλεργιογόνα, καπνός, έντονη σκόνη ή άλλοι παράγοντες μπορούν να προκαλέσουν αφύπνιση. Μόλις ο εγκέφαλος βγει από τη βαθιά φάση ύπνου, τότε ενεργοποιείται ξανά το αντανακλαστικό και ακολουθεί το φτέρνισμα.
Γι’ αυτό αρκετοί άνθρωποι φτερνίζονται αμέσως μόλις ανοίξουν τα μάτια τους το πρωί.
Γιατί πολλοί φτερνίζονται μόλις ξυπνήσουν
Το πρωινό φτέρνισμα είναι αρκετά συνηθισμένο και συνδέεται με διάφορους παράγοντες.
Οι πιο συχνοί είναι:
- αλλεργική ρινίτιδα από ακάρεα, γύρη ή τρίχωμα κατοικιδίων,
- ξηρότητα του ρινικού βλεννογόνου κατά τη διάρκεια της νύχτας,
- χρόνια ιγμορίτιδα,
- ιογενείς λοιμώξεις, όπως το κοινό κρυολόγημα ή η γρίπη.
Όταν ο οργανισμός ξυπνήσει και επανέλθει η φυσιολογική λειτουργία του νευρικού συστήματος, η μύτη γίνεται ξανά πιο ευαίσθητη και ενεργοποιείται εύκολα το αντανακλαστικό του φτερνίσματος.
Παίζει ρόλο η στάση που κοιμόμαστε;
Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι ακόμη και η θέση του σώματος μπορεί να επηρεάσει τη ρινική συμφόρηση.
Για παράδειγμα, ο ύπνος ανάσκελα μπορεί να ευνοήσει την οπισθορρινική καταρροή και τη συμφόρηση, γεγονός που αυξάνει τις πιθανότητες να φτερνιστεί κάποιος μόλις ξυπνήσει.
Το συμπέρασμα των ειδικών
Παρότι το φτέρνισμα αποτελεί βασικό μηχανισμό άμυνας του οργανισμού, κατά τη διάρκεια του ύπνου ο εγκέφαλος περιορίζει τη λειτουργία του ώστε να μην διακόπτεται η ξεκούραση.
Εάν, όμως, υπάρχουν αλλεργίες, προβλήματα στα ιγμόρεια ή έντονοι περιβαλλοντικοί ερεθισμοί, μπορεί να προκληθεί αφύπνιση και στη συνέχεια να εκδηλωθεί το φτέρνισμα, ιδιαίτερα τις πρωινές ώρες.
