Οι περισσότεροι από εμάς δίνουμε μεγάλη σημασία στη διάρκεια και την ποιότητα του ύπνου μας, όμως ελάχιστοι σκεφτόμαστε ότι η στάση του σώματος και του κεφαλιού τη νύχτα μπορεί να επηρεάζει σοβαρά την υγεία των ματιών μας. Κι όμως, νεότερα επιστημονικά δεδομένα δείχνουν ότι μια συνηθισμένη συνήθεια στον ύπνο ίσως αυξάνει τον κίνδυνο για γλαύκωμα, μια πάθηση που μπορεί να οδηγήσει ακόμη και σε μη αναστρέψιμη τύφλωση.
Το γλαύκωμα δεν είναι μία μόνο νόσος, αλλά ένα σύνολο παθήσεων που προκαλούν σταδιακή βλάβη στο οπτικό νεύρο. Το επικίνδυνο στοιχείο είναι ότι συνήθως εξελίσσεται σιωπηλά. Στα πρώτα στάδια δεν προκαλεί πόνο ούτε εμφανή συμπτώματα και η απώλεια όρασης ξεκινά από την περιφέρεια, γεγονός που κάνει πολλούς ασθενείς να αντιλαμβάνονται το πρόβλημα όταν είναι πλέον αργά.
Γιατί η ενδοφθάλμια πίεση παίζει καθοριστικό ρόλο
Στο επίκεντρο της εξέλιξης του γλαυκώματος βρίσκεται η ενδοφθάλμια πίεση, δηλαδή η πίεση των υγρών μέσα στο μάτι. Όταν αυτή αυξάνεται και παραμένει υψηλή για μεγάλο χρονικό διάστημα, μπορεί να τραυματίσει το οπτικό νεύρο, το οποίο είναι υπεύθυνο για τη μεταφορά των οπτικών πληροφοριών στον εγκέφαλο.
Αν και δεν υπάρχει μέχρι σήμερα οριστική θεραπεία που να αναστρέφει τη βλάβη, η έγκαιρη διάγνωση και η σωστή διαχείριση μπορούν να επιβραδύνουν ή και να σταματήσουν την εξέλιξη της νόσου. Γι’ αυτό και οι οφθαλμίατροι επιμένουν στη σημασία των τακτικών εξετάσεων, ιδιαίτερα μετά τα 40.
Το απρόσμενο λάθος που κάνουμε στον ύπνο
Ερευνητές ανακάλυψαν ότι ο τρόπος με τον οποίο στηρίζουμε το κεφάλι μας κατά τη διάρκεια του ύπνου μπορεί να επηρεάζει άμεσα την ενδοφθάλμια πίεση. Συγκεκριμένα, ο ύπνος με πολλά ή ψηλά μαξιλάρια, που κρατούν το κεφάλι σε έντονα υπερυψωμένη θέση, φαίνεται να δημιουργεί ένα πρόβλημα που ελάχιστοι φαντάζονται.
Όταν ο αυχένας σχηματίζει μεγάλη γωνία εξαιτίας των μαξιλαριών, μπορεί να προκληθεί μερική συμπίεση της σφαγίτιδας φλέβας, ενός βασικού αγγείου που απομακρύνει το αίμα από το κεφάλι. Αυτό δυσκολεύει την αποστράγγιση των υγρών από το μάτι, οδηγώντας σε αύξηση της πίεσης στο εσωτερικό του.
Τι έδειξε η κλινική μελέτη
Σε κλινική δοκιμή που δημοσιεύτηκε σε έγκριτο επιστημονικό περιοδικό, συμμετείχαν 144 άτομα με γλαύκωμα. Οι ερευνητές παρακολούθησαν την ενδοφθάλμια πίεση σε διαφορετικές στάσεις ύπνου: με το κεφάλι επίπεδο χωρίς μαξιλάρια και με το κεφάλι ανυψωμένο κατά 20–35 μοίρες χρησιμοποιώντας δύο μαξιλάρια.
Τα αποτελέσματα ήταν εντυπωσιακά. Όταν οι συμμετέχοντες κοιμούνταν με το κεφάλι υπερυψωμένο, η πίεση στο μάτι αυξανόταν έως και κατά δύο τρίτα σε σύγκριση με την επίπεδη θέση. Παράλληλα, παρατηρήθηκαν μεγαλύτερες διακυμάνσεις της πίεσης μέσα στο 24ωρο, κάτι που θεωρείται ιδιαίτερα επιβαρυντικό για το οπτικό νεύρο.
Σε ξεχωριστό δείγμα υγιών εθελοντών, υπερηχογραφικές εξετάσεις έδειξαν ότι η υπερυψωμένη θέση του κεφαλιού προκαλούσε αισθητή στένωση της σφαγίτιδας φλέβας, επιβεβαιώνοντας τον μηχανισμό πίσω από το φαινόμενο.
Ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο
Ένα ακόμη ενδιαφέρον εύρημα ήταν ότι οι νεότεροι ενήλικες εμφάνιζαν συχνότερα σημαντική αύξηση της ενδοφθάλμιας πίεσης σε σχέση με τους μεγαλύτερους. Συνολικά, περίπου το 67% των συμμετεχόντων παρουσίασε επιδείνωση της πίεσης όταν άλλαζε στάση και χρησιμοποιούσε μαξιλάρια.
Οι επιστήμονες εξηγούν ότι η μετάβαση από την όρθια στάση στην κατάκλιση είναι από μόνη της αρκετή για να αυξήσει την πίεση τη νύχτα. Όταν όμως προστίθεται και η έντονη ανύψωση του κεφαλιού, το φαινόμενο ενισχύεται.
Τι μπορείτε να κάνετε για να προστατεύσετε τα μάτια σας
Οι ειδικοί δεν προτείνουν δραστικές ή δύσκολες αλλαγές. Αντίθετα, τονίζουν ότι απλές συμπεριφορικές προσαρμογές μπορούν να λειτουργήσουν επικουρικά στη διαχείριση του γλαυκώματος:
-
Προτιμήστε ένα λεπτό μαξιλάρι αντί για πολλά.
-
Αποφύγετε τον ύπνο με το κεφάλι σε έντονη γωνία.
-
Αν έχετε διαγνωστεί με γλαύκωμα, συζητήστε με τον γιατρό σας για τη σωστή στάση ύπνου.
-
Μην παραλείπετε τις τακτικές οφθαλμολογικές εξετάσεις, ακόμη κι αν δεν έχετε συμπτώματα.
Μπορεί ένα μαξιλάρι να μοιάζει αθώο, όμως όπως δείχνουν τα δεδομένα, ο τρόπος που κοιμόμαστε ίσως παίζει πολύ μεγαλύτερο ρόλο στην υγεία της όρασής μας απ’ όσο νομίζαμε. Αν τελικά η πρόληψη ξεκινά από μικρές καθημερινές επιλογές, τότε ίσως απόψε αξίζει να ξανασκεφτείτε πώς ακουμπάτε το κεφάλι σας στο κρεβάτι.
