Μια συνήθεια που θεωρείται αυτονόητη για τους περισσότερους ανθρώπους —ο ύπνος με μαξιλάρι— φαίνεται πως μπορεί να κρύβει έναν απρόσμενο κίνδυνο για την υγεία των ματιών. Νέα επιστημονικά δεδομένα δείχνουν ότι το να κοιμάται κανείς χωρίς μαξιλάρι ενδέχεται να μειώνει την πίεση μέσα στα μάτια και, κατ’ επέκταση, να περιορίζει τον κίνδυνο εμφάνισης ή επιδείνωσης του γλαυκώματος.
Το γλαύκωμα δεν είναι μία απλή πάθηση. Πρόκειται για μια ομάδα σοβαρών οφθαλμολογικών νοσημάτων που συνδέονται κυρίως με την αυξημένη ενδοφθάλμια πίεση. Όταν η πίεση αυτή παραμένει υψηλή για μεγάλο χρονικό διάστημα, μπορεί να προκαλέσει μη αναστρέψιμες βλάβες στο οπτικό νεύρο — το «καλώδιο» που μεταφέρει τις εικόνες από τα μάτια στον εγκέφαλο. Το αποτέλεσμα, σε προχωρημένα στάδια, μπορεί να είναι ακόμη και η απώλεια όρασης.
Η νέα μελέτη, που δημοσιεύθηκε σε έγκριτο επιστημονικό περιοδικό οφθαλμολογίας, έρχεται να ανατρέψει μια διαδεδομένη αντίληψη: ότι το ψηλότερο κεφάλι κατά τη διάρκεια του ύπνου βοηθά στη μείωση της ενδοφθάλμιας πίεσης. Αντίθετα, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι τα ογκώδη ή πολλαπλά μαξιλάρια μπορεί να έχουν το ακριβώς αντίθετο αποτέλεσμα.
Πώς επηρεάζει το μαξιλάρι τα μάτια
Σύμφωνα με τα ευρήματα, το πρόβλημα δεν βρίσκεται τόσο στο ίδιο το μαξιλάρι, όσο στη θέση που αναγκάζεται να πάρει ο αυχένας. Όταν το κεφάλι στηρίζεται ψηλά, ο λαιμός κάμπτεται με τρόπο που μπορεί να πιέσει τη σφαγίτιδα φλέβα — ένα βασικό αγγείο που απομακρύνει το αίμα από το κεφάλι και το μεταφέρει πίσω στην καρδιά.
Αυτή η πίεση δυσκολεύει την αποχέτευση του υδατοειδούς υγρού από το εσωτερικό του ματιού. Όταν το υγρό αυτό δεν παροχετεύεται σωστά, συσσωρεύεται και αυξάνει την πίεση στο εσωτερικό του οφθαλμού. Η αύξηση μπορεί να φαίνεται μικρή σε αριθμούς, όμως για άτομα με γλαύκωμα ακόμη και ελάχιστες μεταβολές έχουν σημασία.
Τι έδειξαν οι μετρήσεις στους ασθενείς
Οι ερευνητές παρακολούθησαν 144 άτομα με γλαύκωμα, μέσης ηλικίας λίγο πάνω από τα 40 έτη. Κατά τη διάρκεια ενός ολόκληρου 24ώρου, μετρούσαν την ενδοφθάλμια πίεση ανά δύο ώρες, τόσο σε καθιστή όσο και σε ξαπλωμένη θέση.
Όταν οι συμμετέχοντες κοιμόντουσαν χωρίς μαξιλάρι, η μέση ενδοφθάλμια πίεση ήταν αισθητά χαμηλότερη σε σύγκριση με τον ύπνο σε δύο μεγάλα μαξιλάρια. Σε αρκετούς ασθενείς, μάλιστα, η διαφορά ξεπερνούσε το 1,5 mmHg — ένα εύρημα που θεωρείται κλινικά σημαντικό.
Επιπλέον, διαπιστώθηκε ότι ο ύπνος με ψηλά μαξιλάρια προκαλούσε μεγαλύτερες διακυμάνσεις της πίεσης μέσα στην ίδια ημέρα, κάτι που επιβαρύνει ακόμη περισσότερο το οπτικό νεύρο.
Γιατί τα ευρήματα ξάφνιασαν τους ειδικούς
Οι ίδιοι οι ερευνητές παραδέχθηκαν ότι τα αποτελέσματα ήταν απρόσμενα. Μέχρι σήμερα, πολλοί οφθαλμίατροι συμβούλευαν τους ασθενείς τους να κοιμούνται με ανυψωμένο κεφάλι, πιστεύοντας ότι έτσι θα περιοριζόταν η αύξηση της ενδοφθάλμιας πίεσης κατά τη διάρκεια του ύπνου.
Η νέα μελέτη, όμως, όχι μόνο αμφισβητεί αυτή την πρακτική, αλλά προσφέρει και μια πειστική εξήγηση για το πώς μπορεί να λειτουργεί εις βάρος των ματιών.
Τι συνέβη στους υγιείς εθελοντές
Για να επιβεβαιώσουν τον μηχανισμό, οι επιστήμονες μελέτησαν και 20 υγιή άτομα χωρίς οφθαλμολογικά προβλήματα. Με τη βοήθεια υπερηχογραφημάτων, παρατήρησαν τη σφαγίτιδα φλέβα σε διαφορετικές θέσεις ύπνου.
Όταν οι εθελοντές ξάπλωναν σε ψηλά μαξιλάρια, ο αυλός της φλέβας συμπιεζόταν εμφανώς. Αντίθετα, χωρίς μαξιλάρι, η ροή του αίματος ήταν πιο ελεύθερη — κάτι που ενισχύει την υπόθεση ότι η θέση του κεφαλιού επηρεάζει άμεσα την πίεση στα μάτια.
Τι σημαίνουν όλα αυτά στην πράξη
Η διαφορά που καταγράφηκε θεωρείται μέτρια για τον γενικό πληθυσμό. Για τα άτομα όμως που πάσχουν από γλαύκωμα, μπορεί να αποδειχθεί καθοριστική. Οι ερευνητές εκτιμούν ότι η αποφυγή του μαξιλαριού —ή τουλάχιστον των πολύ ψηλών μαξιλαριών— ίσως αποτελέσει ένα απλό, μη φαρμακευτικό μέτρο προστασίας.
Ωστόσο, τονίζουν ότι απαιτούνται περισσότερες μελέτες πριν δοθούν επίσημες οδηγίες. Μέχρι τότε, όποιος πάσχει από γλαύκωμα καλό είναι να συζητήσει ακόμη και τη… θέση ύπνου με τον οφθαλμίατρό του. Γιατί, όπως φαίνεται, μερικές φορές η υγεία των ματιών κρίνεται και στο μαξιλάρι.
