Μια επιστημονική ανακάλυψη έρχεται να αλλάξει όσα γνωρίζαμε μέχρι σήμερα για τη νόσο του Crohn και να δημιουργήσει νέες προοπτικές στην έγκαιρη διάγνωση αλλά και –ενδεχομένως– στην πρόληψή της. Ερευνητές από τον Καναδά υποστηρίζουν ότι μια απλή εξέταση αίματος μπορεί να ανιχνεύσει τον κίνδυνο εμφάνισης της νόσου πολλά χρόνια πριν εκδηλωθούν τα πρώτα συμπτώματα, ανοίγοντας τον δρόμο για μια εντελώς νέα προσέγγιση στη διαχείρισή της.
Η μελέτη εστιάζει στη συμπεριφορά του ανοσοποιητικού συστήματος και ειδικότερα στον τρόπο με τον οποίο αυτό αντιδρά σε μια πρωτεΐνη που ονομάζεται φλαγγελίνη. Η φλαγγελίνη αποτελεί δομικό στοιχείο ορισμένων βακτηρίων που φυσιολογικά ζουν στο ανθρώπινο έντερο. Σύμφωνα με τους επιστήμονες, σε άτομα που αργότερα θα εμφανίσουν νόσο Crohn, το ανοσοποιητικό δείχνει υπερβολικά έντονη αντίδραση απέναντι σε αυτή την πρωτεΐνη, πολύ πριν υπάρξει οποιαδήποτε κλινική ένδειξη ασθένειας.
Το εύρημα αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό, διότι ενισχύει την άποψη ότι η νόσος Crohn δεν εμφανίζεται ξαφνικά, αλλά προηγείται μια μακρά, «σιωπηλή» περίοδος κατά την οποία το ανοσοποιητικό και το μικροβίωμα του εντέρου βρίσκονται σε διαρκή σύγκρουση. Αυτή η αλληλεπίδραση φαίνεται να αποτελεί καθοριστικό παράγοντα για την έναρξη της φλεγμονώδους διαδικασίας που χαρακτηρίζει τη νόσο.
Η νόσος του Crohn είναι μια χρόνια φλεγμονώδης πάθηση του πεπτικού συστήματος, η οποία μπορεί να προσβάλει οποιοδήποτε τμήμα της πεπτικής οδού. Τα συμπτώματά της συχνά είναι επίμονα και εξαντλητικά, περιλαμβάνοντας κοιλιακό πόνο, έντονη και παρατεταμένη διάρροια, χρόνια κόπωση, απώλεια βάρους και, σε πολλές περιπτώσεις, υποθρεψία. Η καθημερινότητα των ασθενών επηρεάζεται δραστικά, τόσο σε σωματικό όσο και σε ψυχολογικό επίπεδο.
Στην Ευρώπη, η νόσος Crohn θεωρείται σχετικά συχνή, με τις εκτιμήσεις να δείχνουν ότι προσβάλλει έως και 23 άτομα ανά 100.000 πληθυσμού. Ακόμη πιο ανησυχητικό είναι το γεγονός ότι η συχνότητά της έχει αυξηθεί εντυπωσιακά τις τελευταίες δεκαετίες, καθώς από τα μέσα της δεκαετίας του ’90 έως σήμερα τα περιστατικά έχουν περίπου διπλασιαστεί, με ανοδική τάση που συνεχίζεται.
Η καναδική μελέτη, η οποία δημοσιεύθηκε σε έγκριτη ιατρική επιθεώρηση, παρακολούθησε 381 εθελοντές που είχαν αυξημένο κίνδυνο, καθώς ήταν πρώτου βαθμού συγγενείς ατόμων με νόσο Crohn. Όταν ξεκίνησε η έρευνα, το 2008, κανένας από τους συμμετέχοντες δεν είχε διαγνωστεί με τη νόσο. Ωστόσο, με την πάροδο των ετών, 77 από αυτούς ανέπτυξαν τελικά Crohn.
Αναλύοντας τα δείγματα αίματος που είχαν συλλεχθεί στη διάρκεια της μελέτης, οι επιστήμονες διαπίστωσαν ότι περισσότεροι από ένας στους τρεις από όσους τελικά νόσησαν παρουσίαζαν αυξημένη ανοσολογική αντίδραση στη φλαγγελίνη. Το πιο εντυπωσιακό στοιχείο, όμως, ήταν ότι αυτή η αντίδραση καταγραφόταν έως και έξι χρόνια πριν από την εμφάνιση των πρώτων συμπτωμάτων.
Το εύρημα αυτό έρχεται να ανατρέψει μια παλαιότερη αντίληψη, σύμφωνα με την οποία η υπερδραστηριότητα του ανοσοποιητικού θεωρούνταν αποτέλεσμα της νόσου και όχι αιτία της. Αντίθετα, τα νέα δεδομένα υποδηλώνουν ότι η ανοσολογική αυτή αντίδραση ενδέχεται να συμμετέχει ενεργά στην έναρξη της παθολογικής διαδικασίας.
Παράλληλα, οι ερευνητές παρατήρησαν ότι η αυξημένη αντίδραση στη φλαγγελίνη συνδέεται με φλεγμονή στο έντερο και με διαταραχή του εντερικού φραγμού, δηλαδή του φυσικού «τείχους» που εμποδίζει επιβλαβείς ουσίες και μικρόβια να περάσουν στην κυκλοφορία του αίματος. Και οι δύο αυτές διαταραχές αποτελούν βασικά χαρακτηριστικά της νόσου του Crohn.
Αν τα ευρήματα επιβεβαιωθούν σε μεγαλύτερες και μακροχρόνιες μελέτες, μια απλή εξέταση αίματος θα μπορούσε στο μέλλον να χρησιμοποιηθεί για τον εντοπισμό ατόμων υψηλού κινδύνου, πολύ πριν η νόσος εκδηλωθεί. Αυτό θα άνοιγε τον δρόμο όχι μόνο για στενότερη παρακολούθηση, αλλά και για παρεμβάσεις που ίσως καθυστερούν ή ακόμη και αποτρέπουν την εμφάνιση της νόσου.
Οι επιστήμονες συνεχίζουν την έρευνά τους με στόχο να κατανοήσουν καλύτερα τους μηχανισμούς πίσω από αυτή την ανοσολογική αντίδραση και να διερευνήσουν πώς μπορεί να αξιοποιηθεί πρακτικά. Αν επιτευχθεί, η ανακάλυψη αυτή θα μπορούσε να σηματοδοτήσει μια νέα εποχή στην αντιμετώπιση της νόσου Crohn, μετατοπίζοντας το βάρος από τη θεραπεία στην πρόληψη.


