Όταν ακούμε τη λέξη «παρενέργειες», οι περισσότεροι σκεφτόμαστε συμπτώματα όπως στομαχικές διαταραχές, υπνηλία ή ζάλη. Υπάρχει όμως μια πολύ πιο ύπουλη συνέπεια, που συχνά περνά απαρατήρητη μέχρι να είναι αργά: η βλάβη στην ακοή. Κι όμως, δεκάδες φάρμακα –ακόμη και κάποια που θεωρούμε ακίνδυνα ή καθημερινά– μπορούν να επηρεάσουν σοβαρά το αυτί και την ισορροπία μας.
Η απώλεια ακοής που σχετίζεται με φαρμακευτική αγωγή δεν είναι σπάνιο φαινόμενο. Σε ορισμένες περιπτώσεις είναι παροδική, σε άλλες όμως μπορεί να είναι μόνιμη, αλλάζοντας ριζικά την ποιότητα ζωής ενός ανθρώπου. Το ανησυχητικό είναι ότι πολλοί ασθενείς δεν γνωρίζουν καν ότι αυτός ο κίνδυνος υπάρχει.
Τι είναι η ωτοτοξικότητα και γιατί πρέπει να σας νοιάζει
Η ιατρική ορολογία χρησιμοποιεί τον όρο «ωτοτοξικότητα» για να περιγράψει τη βλάβη που προκαλείται στο εσωτερικό αυτί από φάρμακα ή χημικές ουσίες. Η βλάβη αυτή μπορεί να επηρεάσει:
Την ακοή, μέσω του κοχλία
Την ισορροπία, μέσω του αιθουσαίου συστήματος
Τα πρώτα σημάδια δεν είναι πάντα έντονα. Μπορεί να εμφανιστεί ένα ανεπαίσθητο βουητό, μια δυσκολία στην κατανόηση ομιλίας σε θόρυβο ή μια αίσθηση «βαρύτητας» στα αυτιά. Άλλοι νιώθουν ζαλάδα ή αστάθεια χωρίς προφανή αιτία.
Το πρόβλημα είναι ότι τα κύτταρα του εσωτερικού αυτιού είναι εξαιρετικά ευαίσθητα. Όταν καταστραφούν, δεν αναγεννώνται. Αυτό σημαίνει ότι, σε πολλές περιπτώσεις, η βλάβη είναι μη αναστρέψιμη.
Οι κατηγορίες φαρμάκων που χρειάζονται προσοχή
1. Ισχυρά αντιβιοτικά
Ορισμένα αντιβιοτικά που χορηγούνται σε βαριές λοιμώξεις –όπως σοβαρές σηψαιμίες ή φυματίωση– είναι γνωστό ότι μπορούν να προκαλέσουν σημαντική απώλεια ακοής. Ο κίνδυνος αυξάνεται με τις υψηλές δόσεις και τη μακροχρόνια χρήση. Επιπλέον, κάποιοι άνθρωποι έχουν γενετική προδιάθεση που τους καθιστά πιο ευάλωτους.
2. Φάρμακα για την καρδιά και την αρτηριακή πίεση
Διουρητικά και ορισμένα αντιυπερτασικά μπορούν, υπό προϋποθέσεις, να επηρεάσουν το αυτί. Συνήθως η επίδραση είναι προσωρινή και σχετίζεται με διαταραχή των υγρών του εσωτερικού αυτιού, όμως σε ένα μικρό ποσοστό ασθενών μπορεί να εμφανιστεί πιο έντονη ωτοτοξικότητα.
3. Χημειοθεραπείες
Ορισμένα αντικαρκινικά φάρμακα, ιδιαίτερα εκείνα που περιέχουν ενώσεις πλατίνας, θεωρούνται από τα πιο ωτοτοξικά. Οι στατιστικές δείχνουν ότι μεγάλος αριθμός ασθενών εμφανίζει μείωση ακοής, ειδικά όταν η θεραπεία συνδυάζεται με ακτινοβολία στο κεφάλι ή τον αυχένα.
4. Κοινά παυσίπονα
Ασπιρίνη, παρακεταμόλη και μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη δεν είναι τόσο αθώα όσο νομίζουμε όταν λαμβάνονται σε μεγάλες δόσεις και για μεγάλο χρονικό διάστημα. Έχουν συσχετιστεί με εμβοές και πτώση της ακοής, που συχνά υποχωρούν μετά τη διακοπή, όχι όμως πάντα.
5. Φάρμακα για ελονοσία και μυϊκές κράμπες
Κάποια από αυτά μπορούν να προκαλέσουν προσωρινές διαταραχές στην ακοή ή αίσθημα βουητού. Ο κίνδυνος είναι μεγαλύτερος σε άτομα με ήδη υπάρχουσα βαρηκοΐα, νεφρικά προβλήματα ή σε όσους λαμβάνουν ταυτόχρονα περισσότερα ωτοτοξικά σκευάσματα.
Πότε ο κίνδυνος είναι μεγαλύτερος
Η πιθανότητα βλάβης δεν εξαρτάται μόνο από το φάρμακο. Παίζουν ρόλο:
Η δοσολογία
Η διάρκεια της θεραπείας
Η ηλικία
Η κατάσταση των νεφρών
Η ταυτόχρονη λήψη άλλων φαρμάκων
Για τον λόγο αυτό, δύο άνθρωποι μπορεί να πάρουν το ίδιο φάρμακο και να έχουν εντελώς διαφορετική αντίδραση.
Τι μπορείτε να κάνετε για να προστατευτείτε
Σε σοβαρές παθήσεις, όπως ο καρκίνος ή οι βαριές λοιμώξεις, τα φάρμακα αυτά είναι συχνά απαραίτητα και σωτήρια. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι πρέπει να αγνοούμε τις πιθανές επιπτώσεις.
Ρωτήστε τον γιατρό ή τον φαρμακοποιό σας αν η αγωγή μπορεί να επηρεάσει την ακοή.
Μην αγνοείτε συμπτώματα όπως βουητό, ζάλη ή ξαφνική δυσκολία στην ακοή.
Αναφέρετε άμεσα οποιαδήποτε αλλαγή παρατηρήσετε.
Μην αυξάνετε δόσεις και μην παρατείνετε θεραπείες χωρίς ιατρική καθοδήγηση.
Η ακοή είναι κάτι που συχνά εκτιμάμε μόνο όταν αρχίζει να χάνεται. Η σωστή ενημέρωση και η έγκαιρη αντίδραση μπορεί να κάνουν τη διαφορά πριν η ζημιά γίνει μόνιμη.


