Το πανέμορφο αλλά επικίνδυνο λεοντόψαρο εξαπλώνεται σε Κεφαλονιά και Ιθάκη – Οι επιπτώσεις στο θαλάσσιο οικοσύστημα και οι κίνδυνοι για τον άνθρωπο

Ένα από τα πιο εντυπωσιακά αλλά και πιο επικίνδυνα ψάρια που έχουν εμφανιστεί τα τελευταία χρόνια στις ελληνικές θάλασσες είναι το λεοντόψαρο (Pterois miles), ένα εισβολικό είδος που εξαπλώνεται με ταχύτατους ρυθμούς και πλέον αποτελεί συχνό θέαμα στα νερά της Κεφαλονιάς και της Ιθάκης.

Το τροπικό αυτό ψάρι, γνωστό διεθνώς ως Common Lionfish ή Devil Firefish, προέρχεται από τον Ινδικό Ωκεανό και εισήλθε στη Μεσόγειο μέσω της Διώρυγας του Σουέζ, ακολουθώντας τη διαδρομή πολλών λεγόμενων «Λεσεψιανών μεταναστών». Η πρώτη καταγραφή του έγινε στο Ισραήλ το 1991, ενώ στην Ελλάδα εμφανίστηκε το 2015 στη Ρόδο.

Στο Ιόνιο Πέλαγος και συγκεκριμένα στις νοτιοανατολικές ακτές της Κεφαλονιάς, στην περιοχή Σκάλας – Πόρου, η πρώτη καταγεγραμμένη παρατήρηση έγινε το 2019, με την αναφορά να κοινοποιείται άμεσα στο Ελληνικό Κέντρο Θαλασσίων Ερευνών (ΕΛΚΕΘΕ).

Ένας αθόρυβος εισβολέας που απειλεί τη θαλάσσια ζωή

Παρά την εντυπωσιακή του εμφάνιση με τα χαρακτηριστικά πτερύγια που θυμίζουν ιστία και τους έντονους χρωματισμούς, το λεοντόψαρο θεωρείται ένας από τους πιο επικίνδυνους θαλάσσιους εισβολείς.

Πρόκειται για αρπακτικό ψάρι που τρέφεται με μεγάλο αριθμό μικρών ψαριών και καρκινοειδών. Ανάμεσα στα θηράματά του βρίσκονται είδη με εμπορική και οικολογική σημασία, όπως η μαρίδα, αλλά και η παπαδιά ή καλόγρια (Chromis chromis), η οποία αποτελεί βασικό κρίκο της θαλάσσιας τροφικής αλυσίδας.

Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι το λεοντόψαρο κυνηγά κυρίως νεαρά ψάρια πριν αυτά προλάβουν να αναπαραχθούν. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα τη μείωση των πληθυσμών πολλών ενδημικών ειδών και τη διατάραξη της ισορροπίας του θαλάσσιου οικοσυστήματος.

Το πρόβλημα γίνεται ακόμη μεγαλύτερο καθώς το συγκεκριμένο είδος δεν διαθέτει σήμερα φυσικούς θηρευτές στη Μεσόγειο, ενώ παράλληλα αναπαράγεται με εξαιρετικά γρήγορους ρυθμούς.

Σύμφωνα με παρατηρήσεις των τελευταίων ετών στην Κεφαλονιά, οι πληθυσμοί του αυξάνονται διαρκώς σε συγκεκριμένες παράκτιες περιοχές, γεγονός που προκαλεί ανησυχία για το μέλλον της θαλάσσιας βιοποικιλότητας.

Τα δηλητηριώδη αγκάθια που απαιτούν προσοχή

Εκτός από τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις, το λεοντόψαρο εγκυμονεί κινδύνους και για τον άνθρωπο.

Το είδος διαθέτει συνολικά από 15 έως 18 δηλητηριώδη αγκάθια, τα οποία βρίσκονται κυρίως στη ράχη και στην κοιλιακή περιοχή του σώματός του.

Ειδικότερα διαθέτει:

• 13 αγκάθια στο πρόσθιο ραχιαίο πτερύγιο
• 2 αγκάθια στα πυελικά πτερύγια
• 2 έως 3 αγκάθια στο πρωκτικό πτερύγιο

Αντίθετα, η ουρά και τα πλαϊνά πτερύγια δεν φέρουν δηλητήριο.

Οι δύτες, οι ψαράδες αλλά και οι λουόμενοι καλούνται να είναι ιδιαίτερα προσεκτικοί, καθώς το λεοντόψαρο συχνάζει σε σχετικά μικρά βάθη και η πιθανότητα επαφής μαζί του αυξάνεται χρόνο με τον χρόνο.

Τι προκαλεί το τσίμπημα από λεοντόψαρο

Το δηλητήριο του λεοντόψαρου δεν θεωρείται συνήθως θανατηφόρο, ωστόσο μπορεί να προκαλέσει εξαιρετικά έντονο πόνο και σοβαρές επιπλοκές σε άτομα με αλλεργίες, προβλήματα υγείας, ηλικιωμένους και παιδιά.

Τα πιο συνηθισμένα συμπτώματα περιλαμβάνουν:

• Ισχυρό πόνο
• Πρήξιμο στο σημείο του τραυματισμού
• Ναυτία
• Μούδιασμα
• Αδυναμία
• Πυρετό
• Δύσπνοια
• Λιποθυμία
• Διάρροια

Σε εξαιρετικά σπάνιες περιπτώσεις έχουν καταγραφεί ακόμη και προσωρινή παράλυση ή σοβαρές καρδιακές επιπλοκές λόγω του ακραίου πόνου.

Πρώτες βοήθειες σε περίπτωση τσιμπήματος

Οι ειδικοί συνιστούν άμεση βύθιση του τραυματισμένου μέλους σε ζεστό νερό για τουλάχιστον 30 λεπτά, καθώς η θερμότητα συμβάλλει στην αποδόμηση μέρους των τοξινών και στην ανακούφιση του πόνου.

Αντίθετα, δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται πάγος ή ψυχρά επιθέματα.

Σε κάθε περίπτωση, ο τραυματίας πρέπει να μεταφερθεί το συντομότερο δυνατό σε Κέντρο Υγείας ή νοσοκομείο για ιατρική αξιολόγηση και παρακολούθηση.

Και ο λαγοκέφαλος παραμένει απειλή

Παράλληλα με το λεοντόψαρο, οι επιστήμονες παρακολουθούν στενά και την εξάπλωση των λαγοκέφαλων, ενός ακόμη εισβολικού είδους που έχει εγκατασταθεί στη Μεσόγειο.

Οι λαγοκέφαλοι θεωρούνται εξαιρετικά επικίνδυνοι, καθώς περιέχουν ισχυρές τοξίνες και δεν είναι κατάλληλοι για κατανάλωση, ενώ τα δυνατά σαγόνια τους μπορούν να προκαλέσουν σοβαρούς τραυματισμούς.

Η εμφάνιση και η εξάπλωση αυτών των ειδών στα νερά της Κεφαλονιάς και της Ιθάκης αποτελεί πλέον μια πραγματικότητα που απαιτεί ενημέρωση, επαγρύπνηση και συνεχή παρακολούθηση από επιστήμονες, αλιείς και πολίτες.

Πηγή πληροφοριών και παρατηρήσεων: Τηλέμαχος Μπεριάτος, Εκπαιδευτής Αυτοδυτών PSS – Αυτοδύτης 3 Αστέρων CMAS.