Χιλιάδες ασφαλισμένοι αξιοποιούν κάθε χρόνο τα λεγόμενα «πλασματικά έτη» για να αποχωρήσουν από την εργασία αρκετά νωρίτερα απ’ ό,τι προβλέπουν τα γενικά όρια ηλικίας. Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία, έξι στους δέκα νέους συνταξιούχους κάνουν χρήση της συγκεκριμένης δυνατότητας, με αποτέλεσμα να «κλειδώνουν» πρόωρη σύνταξη ή να αυξάνουν σημαντικά το ποσό που θα λάβουν μηνιαίως.
Τα πλασματικά χρόνια δεν είναι τίποτα άλλο παρά περίοδοι που μπορούν να αναγνωριστούν ως χρόνος ασφάλισης, παρότι δεν αντιστοιχούν σε πραγματική εργασία. Πρόκειται ουσιαστικά για έναν μηχανισμό «εξαγοράς» χρόνου που επιτρέπει στους εργαζομένους να συμπληρώσουν πιο γρήγορα τις απαιτούμενες προϋποθέσεις.
Ποιοι κερδίζουν περισσότερο
Οι μεγάλοι «κερδισμένοι» εντοπίζονται σε επτά βασικές κατηγορίες ασφαλισμένων, τόσο του ιδιωτικού όσο και του δημόσιου τομέα.
-
Γονείς ανηλίκων ή τρίτεκνοι στο Δημόσιο που κατοχυρώνουν δικαίωμα συνταξιοδότησης αναδρομικά για τα έτη 2010–2012.
-
Μητέρες ανηλίκων στο ΙΚΑ που μέσω εξαγοράς φτάνουν τις 5.500 ημέρες ασφάλισης, θεμελιώνοντας δικαίωμα για πρόωρη έξοδο.
-
Μητέρες σε ΔΕΚΟ και Τράπεζες που συμπληρώνουν 25ετία με αναδρομική ισχύ για το 2011 ή το 2012.
-
Δημόσιοι υπάλληλοι που συμπληρώνουν 35ετία ή περισσότερα έτη (έως και 37), αξιοποιώντας στρατιωτική θητεία ή σπουδές.
-
Αυτοαπασχολούμενοι και επαγγελματίες σε ΟΑΕΕ και ΕΤΑΑ που χρειάζονται 40 έτη ασφάλισης για σύνταξη στα 62.
-
Ασφαλισμένοι σε όλα τα Ταμεία και στον ΟΓΑ που «κλείνουν» 40ετία με εξαγορά.
-
Εργαζόμενοι σε βαρέα επαγγέλματα που συμπληρώνουν τις υπόλοιπες προϋποθέσεις για πρόωρη αποχώρηση.
Η αξιοποίηση των πλασματικών ετών μπορεί να φέρει τη σύνταξη έως και επτά χρόνια νωρίτερα, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις αυξάνει το μηνιαίο ποσό ακόμη και κατά 250 ευρώ.
Πώς λειτουργεί στην πράξη
Η δυνατότητα αναγνώρισης πλασματικών ετών έγινε ιδιαίτερα δημοφιλής μετά την εφαρμογή του νόμου Κατρούγκαλου το 2016. Πολλοί εργαζόμενοι τότε είδαν τα όρια ηλικίας να ανεβαίνουν και έσπευσαν να κατοχυρώσουν δικαιώματα με βάση παλαιότερα καθεστώτα.
Σήμερα, οι ασφαλισμένοι μπορούν να εξαγοράσουν έως επτά πλασματικά έτη, ανάλογα με το ταμείο, τον χρόνο ασφάλισης και την ηλικία τους. Η διαδικασία μπορεί να γίνει οποιαδήποτε στιγμή — πριν ή μαζί με την αίτηση συνταξιοδότησης.
Αυτό σημαίνει ότι ο ασφαλισμένος έχει τη δυνατότητα να «διαλέξει» το έτος κατοχύρωσης, εφόσον συμπληρώνει τα απαιτούμενα έτη με τη βοήθεια των αναγνωριζόμενων χρόνων. Για παράδειγμα, κάποιος γονιός ανηλίκου με 35 χρόνια εργασίας μπορεί, με αναγνώριση στρατιωτικής θητείας και χρόνου τέκνων, να κατοχυρώσει συνταξιοδοτικό δικαίωμα με τα όρια του 2011.
Το κόστος της εξαγοράς
Η εξαγορά των πλασματικών ετών δεν έχει ενιαίο κόστος· ποικίλλει ανάλογα με τον φορέα ασφάλισης και το χρόνο υποβολής της αίτησης.
-
Στο Δημόσιο, κυμαίνεται από 6,67% έως 20% των συντάξιμων αποδοχών.
-
Στον ιδιωτικό τομέα, ανέρχεται στο 20% των μικτών αποδοχών του τελευταίου μήνα πριν την αίτηση.
-
Για ελεύθερους επαγγελματίες, το ποσό αντιστοιχεί στις εισφορές κύριας σύνταξης της ασφαλιστικής κατηγορίας του έτους υποβολής.
Η πληρωμή μπορεί να γίνει εφάπαξ ή σε δόσεις. Μάλιστα, για δημοσίους υπαλλήλους, η εξόφληση πραγματοποιείται συνήθως μέσω παρακράτησης από τη σύνταξη, καθώς δεν εκδίδονται αποφάσεις εξαγοράς εκ των προτέρων.
Αντίστοιχα, στους ελεύθερους επαγγελματίες, όταν το ποσό υπερβαίνει τις 20.000 ευρώ, το υπόλοιπο καταβάλλεται υποχρεωτικά εφάπαξ. Σε περίπτωση οφειλών, το χρονικό διάστημα αποπληρωμής των πλασματικών ετών προστίθεται σε εκείνο που απαιτείται για την εξόφληση των χρεών.
Ποιοι χρόνοι αναγνωρίζονται
Στους περισσότερους φορείς, αναγνωρίζονται οι εξής κατηγορίες πλασματικών ετών:
-
στρατιωτική θητεία (με εξαγορά),
-
χρόνος σπουδών,
-
γονικές άδειες ανατροφής παιδιών,
-
χρόνος ανεργίας ή απεργίας,
-
χρόνος τέκνων (για γονείς ανηλίκων),
-
πενταετής μάχιμη υπηρεσία για ένστολους.
Στον ιδιωτικό τομέα, επιπλέον αναγνωρίζονται έως 300 ημέρες επιδοτούμενης ανεργίας ή ασθένειας χωρίς εξαγορά. Αντίθετα, στο Δημόσιο οι χρόνοι αυτοί δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν για θεμελίωση δικαιώματος, αλλά μόνο για προσαύξηση σύνταξης.
Προσοχή στις λεπτομέρειες
Τα πλασματικά έτη μπορούν να χρησιμοποιηθούν και για την κατοχύρωση και για την προσαύξηση του ποσού της σύνταξης. Δεν επιτρέπεται όμως η χρήση τους αποκλειστικά για προσαύξηση· πρέπει πρώτα να καλύπτουν προϋποθέσεις θεμελίωσης.
Το ποσό που καταβάλλεται για εξαγορά υπολογίζεται στον μέσο όρο των συντάξιμων αποδοχών, επηρεάζοντας έτσι άμεσα το τελικό ποσό της ανταποδοτικής σύνταξης. Για τον λόγο αυτό, οι ειδικοί συμβουλεύουν να γίνεται η αίτηση εξαγοράς λίγο πριν τη συνταξιοδότηση, όταν ο ασφαλισμένος γνωρίζει ότι θα αξιοποιήσει πλήρως τα αναγνωρισμένα έτη.
Το συμπέρασμα
Η εξαγορά πλασματικών ετών αποτελεί σήμερα ένα από τα πιο ισχυρά «εργαλεία» για όσους σχεδιάζουν να αποχωρήσουν νωρίτερα από την εργασία τους ή να αυξήσουν τη σύνταξή τους. Αν και το κόστος ποικίλλει, η ωφέλεια σε χρόνο και χρήμα μπορεί να είναι καθοριστική.
Με σωστό προγραμματισμό και ενημέρωση, οι πλασματικοί χρόνοι μπορούν να αποτελέσουν τη διαφορά ανάμεσα σε μια σύνταξη στα 67 και σε μια άνετη αποχώρηση στα 62 — ή ακόμη νωρίτερα.
