Η αγωνία κορυφώνεται στον αγροτικό κόσμο, καθώς η παραδοσιακή πληρωμή της προκαταβολής της ενιαίας ενίσχυσης, που κάθε χρόνο πραγματοποιείται από τις 15 Οκτωβρίου και μετά, κινδυνεύει σοβαρά να τιναχθεί στον αέρα. Το ποσό των 500 εκατ. ευρώ, που υπό κανονικές συνθήκες θα έμπαινε στους λογαριασμούς αγροτών και κτηνοτρόφων, αυτή τη στιγμή παραμένει «παγωμένο» λόγω του σκανδάλου που έχει ξεσπάσει στον ΟΠΕΚΕΠΕ. Την ίδια στιγμή, εκκρεμεί ακόμη η καταβολή περίπου 600 εκατ. ευρώ από το 2024, αφήνοντας χιλιάδες παραγωγούς σε οικονομική ασφυξία.
Οκτώβριος χωρίς «τσεκ»;
Η προκαταβολή της βασικής ενίσχυσης θεωρείται εδώ και χρόνια «ανάσα ζωής» για τον αγροτικό κόσμο, που στηρίζεται σε αυτήν για να καλύψει πάγιες υποχρεώσεις και λειτουργικά έξοδα. Ωστόσο, φέτος, η εικόνα είναι πιο θολή από ποτέ. Οι καθυστερήσεις οφείλονται κυρίως στις απαιτήσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η οποία έχει ζητήσει εκτεταμένες μεταρρυθμίσεις στον τρόπο λειτουργίας του ΟΠΕΚΕΠΕ. Η διορία για να ολοκληρωθούν οι αλλαγές είναι η 4η Νοεμβρίου, γεγονός που καθιστά αβέβαιο αν οι πληρωμές μπορούν να πραγματοποιηθούν έγκαιρα.
Εκκρεμότητες που «καίνε»
Ένα από τα βασικά προβλήματα είναι η υποχρεωτική καταχώριση του Αριθμού Ταυτότητας Ακινήτου (ΑΤΑΚ) στο ΟΣΔΕ, που θα έπρεπε να έχει ολοκληρωθεί μέχρι τις 30 Σεπτεμβρίου 2025. Η καθυστέρηση στη διαδικασία αυτή απειλεί να αφήσει μεγάλο αριθμό αγροτεμαχίων εκτός επιλεξιμότητας, δημιουργώντας ντόμινο επιπτώσεων στις πληρωμές. Χωρίς να δοθεί άμεσα λύση, η ενιαία ενίσχυση του 2025 βρίσκεται σε τεντωμένο σκοινί.
Αγρότες σε αναμμένα κάρβουνα
Για χιλιάδες παραγωγούς που δεν είχαν καμία συμμετοχή στο «πάρτι» των αμφισβητούμενων επιδοτήσεων, η κατάσταση μοιάζει εφιαλτική. Με τις τιμές των καυσίμων, των λιπασμάτων και των ζωοτροφών να παραμένουν υψηλές, η απώλεια ή η καθυστέρηση πληρωμών οδηγεί σε πραγματική οικονομική ασφυξία. Δεν είναι τυχαίο ότι ήδη σε πολλές αγροτικές περιοχές επικρατεί αναβρασμός και φόβος για το μέλλον.
Η κυβέρνηση σε αγώνα δρόμου
Σύμφωνα με το Αθηναϊκό Πρακτορείο Ειδήσεων, το υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης καταβάλλει υπεράνθρωπες προσπάθειες για να καλυφθούν οι απαιτήσεις της Κομισιόν. Στόχος είναι να εφαρμοστεί πλήρως το σχέδιο δράσης που έχει συμφωνηθεί με τις ευρωπαϊκές αρχές και να αποφευχθεί ο κίνδυνος απώλειας κοινοτικών κονδυλίων. Παρ’ όλα αυτά, ο χρόνος πιέζει ασφυκτικά και η παραμικρή ολιγωρία μπορεί να έχει καταστροφικά αποτελέσματα.
Σαφές μήνυμα από την Ευρώπη
Ο κοινοτικός κανονισμός είναι ξεκάθαρος: η τελευταία προθεσμία για την εκκαθάριση εκκρεμοτήτων τόσο στην ενιαία ενίσχυση όσο και στα προγράμματα της προηγούμενης χρονιάς είναι η 15η Οκτωβρίου του επόμενου έτους. Σε διαφορετική περίπτωση, τα χρήματα χάνονται οριστικά. Με άλλα λόγια, οι αγρότες δεν έχουν να χάσουν μόνο μια πληρωμή, αλλά ολόκληρες ευρωπαϊκές ροές που αποτελούν «οξυγόνο» για τον πρωτογενή τομέα.
«Δεν μπορούμε να ρισκάρουμε»
Μιλώντας στη Βουλή, ο υπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης Κωνσταντίνος Τσιάρας ήταν κατηγορηματικός: «Δεν μπορούμε να διακινδυνεύσουμε τους ευρωπαϊκούς πόρους. Οι πληρωμές επιδοτήσεων δεν γίνεται να προχωρήσουν χωρίς ενδελεχείς και συστηματικούς ελέγχους». Όπως εξήγησε, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρακολουθεί στενά τις εξελίξεις στον ΟΠΕΚΕΠΕ και δεν πρόκειται να επιτρέψει καμία κίνηση που δεν θα πληροί τις προϋποθέσεις διαφάνειας και αξιοπιστίας.
Τι θα πληρωθεί άμεσα
Παρά το ζοφερό κλίμα, κάποιες πληρωμές βρίσκονται ήδη στην τελική ευθεία. Χαρακτηριστικά παραδείγματα αποτελούν η ενίσχυση Deminimis για τις ζωοτροφές, ύψους 63 εκατ. ευρώ, που αφορά μέχρι τον Ιούνιο του 2025, αλλά και αποζημιώσεις για φερτά υλικά στη Θεσσαλία. Ωστόσο, για το μεγαλύτερο μέρος των επιδοτήσεων απαιτούνται ολοκληρωμένοι έλεγχοι, γεγονός που καθυστερεί σημαντικά τη ροή χρημάτων στους λογαριασμούς των παραγωγών.
Η μετάβαση στην ΑΑΔΕ
Ένα ακόμη στοιχείο που περιπλέκει την κατάσταση είναι η μετάβαση του ΟΠΕΚΕΠΕ στην ΑΑΔΕ. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει ήδη ενημερωθεί για αυτή τη διαδικασία, ωστόσο προς το παρόν οι πληρωμές εξακολουθούν να γίνονται με το παλιό σύστημα. Παρά τις διορθώσεις που έχουν γίνει με βάση τις υποδείξεις της Κομισιόν, το σύστημα παρουσιάζει ακόμη δυσλειτουργίες που εντείνουν την αβεβαιότητα.
Το μεγάλο στοίχημα
Το φετινό φθινόπωρο μοιάζει με αγώνα αντοχής για αγρότες, κυβέρνηση και ευρωπαϊκούς θεσμούς. Αν δεν κλείσουν οι εκκρεμότητες, οι επιδοτήσεις που αποτελούν βασικό πυλώνα επιβίωσης του πρωτογενούς τομέα κινδυνεύουν να χαθούν. Η λέξη «αναμονή» έχει γίνει πια καθημερινότητα για χιλιάδες οικογένειες της υπαίθρου, που περιμένουν με κομμένη την ανάσα να δουν αν τελικά θα λάβουν τα πολυπόθητα χρήματα.
Το μόνο βέβαιο είναι πως οι επόμενες εβδομάδες θα κρίνουν το μέλλον όχι μόνο των πληρωμών του Οκτωβρίου, αλλά και της αξιοπιστίας του ίδιου του μηχανισμού διαχείρισης των αγροτικών ενισχύσεων στη χώρα.
