Ένα νέο ψηφιακό εργαλείο που φιλοδοξεί να αλλάξει ριζικά τον τρόπο με τον οποίο νοικιάζονται τα ακίνητα στην Ελλάδα μπαίνει σταδιακά σε τροχιά εφαρμογής. Πρόκειται για το Πληροφοριακό Σύστημα Αξιολόγησης Πιστοληπτικής Ικανότητας ενοικιαστών, γνωστό ήδη στην αγορά ως «Τειρεσίας ενοικιαστών». Αν και το σχέδιο έχει προχωρήσει σε βασικό επίπεδο, παραμένουν κρίσιμες λεπτομέρειες που θα καθορίσουν τόσο τη λειτουργία του όσο και τις κοινωνικές του επιπτώσεις.
Η κεντρική ιδέα είναι απλή: οι ιδιοκτήτες ακινήτων θα μπορούν, με τη συναίνεση του υποψήφιου μισθωτή, να λαμβάνουν μια αυτοματοποιημένη αξιολόγηση της οικονομικής του συμπεριφοράς. Ένα «σκορ», δηλαδή, που θα λειτουργεί ως φίλτρο πριν την υπογραφή ενός συμβολαίου μίσθωσης. Στην πράξη, όμως, η εφαρμογή αυτού του συστήματος ανοίγει έναν σύνθετο διάλογο γύρω από την προστασία προσωπικών δεδομένων, την κοινωνική ευαλωτότητα και τα όρια της ψηφιακής εποπτείας.
Πότε ένας ενοικιαστής θα θεωρείται «κακοπληρωτής»
Ένα από τα πιο δύσκολα ζητήματα που καλείται να λύσει το Υπουργείο Εθνικής Οικονομίας αφορά το πότε ακριβώς θα ενεργοποιείται η αρνητική καταγραφή. Θα αρκεί μία και μόνο καθυστέρηση στην καταβολή ενοικίου για να επηρεαστεί η βαθμολογία ή θα απαιτείται η ύπαρξη δικαστικής απόφασης, όπως μια τελεσίδικη έξωση;
Η διαφορά είναι καθοριστική. Στην πρώτη περίπτωση, ακόμη και μια πρόσκαιρη οικονομική δυσκολία θα μπορούσε να «στιγματίσει» έναν ενοικιαστή για μεγάλο χρονικό διάστημα. Στη δεύτερη, το σύστημα θα λειτουργούσε πιο αυστηρά, αλλά και πιο ασφαλιστικά, περιορίζοντας τον κίνδυνο άδικων αποκλεισμών.
Ο φόβος του κοινωνικού αποκλεισμού
Ιδιαίτερος προβληματισμός υπάρχει για τις ευάλωτες κοινωνικές ομάδες. Πολίτες που έχασαν την κατοικία τους μέσω πλειστηριασμών ή βρέθηκαν σε αδιέξοδο λόγω συσσωρευμένων χρεών ενδέχεται να εγκλωβιστούν σε έναν φαύλο κύκλο. Μια χαμηλή βαθμολογία θα μπορούσε να τους αποκλείσει από κάθε μελλοντική μίσθωση, εντείνοντας το πρόβλημα της στέγασης και αυξάνοντας τον κίνδυνο αστεγίας.
Γι’ αυτόν τον λόγο εξετάζονται ασφαλιστικές δικλείδες, ώστε το σύστημα να μην λειτουργήσει ως μηχανισμός κοινωνικού αποκλεισμού αλλά ως εργαλείο διαφάνειας με σαφή όρια και εξαιρέσεις.
Πώς θα «χτίζεται» το πιστοληπτικό σκορ
Η αξιολόγηση των ενοικιαστών δεν θα γίνεται αυθαίρετα. Θα βασίζεται σε αλγόριθμο που θα επεξεργάζεται δεδομένα οικονομικής συμπεριφοράς από μια κεντρική βάση πληροφοριών. Στην πλατφόρμα θα συγκεντρώνονται στοιχεία από το Δημόσιο, τα ασφαλιστικά ταμεία και το τραπεζικό σύστημα, σχηματίζοντας ένα συνολικό προφίλ συνέπειας στις οικονομικές υποχρεώσεις.
Ωστόσο, η πρόσβαση σε αυτά τα δεδομένα δεν θα είναι ανεξέλεγκτη. Κάθε ιδιοκτήτης που θα ζητά να δει τη βαθμολογία ενός υποψήφιου ενοικιαστή θα πρέπει να έχει τη ρητή συγκατάθεση του ίδιου του πολίτη. Χωρίς αυτήν, το σύστημα δεν θα «ανοίγει».
Παράλληλα, προβλέπεται και δικαίωμα διόρθωσης. Οι πολίτες θα μπορούν να ελέγχουν τα στοιχεία που τους αφορούν και να ζητούν αλλαγές σε περίπτωση λαθών ή παρωχημένων δεδομένων, ενισχύοντας τη διαφάνεια και τη δικαιοσύνη της διαδικασίας.
Το παράλληλο σχέδιο για το Ιδιωτικό Χρέος
Την ίδια στιγμή, το υπουργείο προωθεί και ένα δεύτερο φιλόδοξο έργο: το Μητρώο Παρακολούθησης Ιδιωτικού Χρέους. Πρόκειται για μια συνολική χαρτογράφηση των μη εξυπηρετούμενων οφειλών στη χώρα. Κάθε έξι μήνες, τράπεζες, δημόσιες υπηρεσίες, δήμοι και εταιρείες κοινής ωφέλειας θα αποστέλλουν στοιχεία για ληξιπρόθεσμα χρέη και δικαστικές εκκρεμότητες.
Επισήμως, στόχος είναι η δημιουργία ανώνυμων στατιστικών εκθέσεων που θα βοηθούν στον σχεδιασμό οικονομικής πολιτικής. Στην πράξη, όμως, η σύνδεση αυτού του μητρώου με την αγορά ακινήτων και τους ιδιοκτήτες ενδέχεται να επηρεάσει άμεσα τη δυναμική των ενοικιάσεων.
Αλλάζει το τοπίο στην αγορά κατοικίας
Αν τελικά εφαρμοστούν όπως σχεδιάζονται, τα νέα συστήματα θα μετατρέψουν τη μίσθωση κατοικίας σε μια διαδικασία πολύ πιο κοντά στη λογική της τραπεζικής αξιολόγησης. Για τους ιδιοκτήτες, αυτό σημαίνει μεγαλύτερη ασφάλεια. Για τους ενοικιαστές, όμως, το ερώτημα παραμένει: θα αποτελέσει το νέο «σκορ» ένα δίκαιο εργαλείο ή ένα ακόμα εμπόδιο σε μια ήδη πιεσμένη αγορά στέγης;
Το μόνο βέβαιο είναι ότι το επόμενο διάστημα η συζήτηση θα ενταθεί, καθώς οι τελικές αποφάσεις θα κρίνουν αν ο «Τειρεσίας ενοικιαστών» θα γίνει σύμμαχος της διαφάνειας ή πονοκέφαλος για χιλιάδες νοικοκυριά.
