Σοβαρές ανατροπές για χιλιάδες συνταξιούχους φέρνει νέα απόφαση του Συμβουλίου της Επικρατείας, η οποία επηρεάζει άμεσα τις συντάξεις χηρείας και κυρίως τα ποσά που καταβάλλονταν τα τελευταία χρόνια σε περιπτώσεις διπλής εθνικής σύνταξης. Η εξέλιξη προκαλεί έντονη ανησυχία, καθώς ανοίγει πλέον συζήτηση ακόμη και για επιστροφές αναδρομικών ποσών που σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να φτάσουν έως και τις 30.000 ευρώ.
Η υπόθεση αφορά δεκάδες χιλιάδες δικαιούχους που λαμβάνουν σύνταξη λόγω θανάτου παράλληλα με δική τους κύρια σύνταξη. Το επίκεντρο της διαμάχης ήταν η λεγόμενη «εγκύκλιος Τσακλόγλου» του 2021, μέσω της οποίας είχε δοθεί κατεύθυνση ώστε να καταβάλλεται μία μόνο εθνική σύνταξη στις περιπτώσεις σώρευσης συνταξιοδοτικών παροχών.
Τι αποφάσισε το Συμβούλιο της Επικρατείας
Με την υπ’ αριθμόν 699/2026 απόφαση, το Ανώτατο Δικαστήριο έκρινε ότι το ισχύον νομοθετικό πλαίσιο πράγματι προβλέπει πως ένας συνταξιούχος δεν μπορεί να λαμβάνει περισσότερες από μία εθνικές συντάξεις. Ωστόσο, το ΣτΕ έκρινε ταυτόχρονα ότι η συγκεκριμένη εγκύκλιος δεν είχε απλώς ερμηνευτικό χαρακτήρα, αλλά ουσιαστικά δημιουργούσε νέο κανονιστικό πλαίσιο, κάτι που δεν μπορούσε να γίνει χωρίς νομοθετική πρόβλεψη.
Αυτό σημαίνει ότι το μεταβατικό «δίχτυ προστασίας» που είχε δημιουργηθεί για όσους ήδη λάμβαναν διπλή εθνική σύνταξη τίθεται πλέον υπό αμφισβήτηση.
Η συγκεκριμένη απόφαση θεωρείται κομβικής σημασίας, καθώς αγγίζει περίπου 200.000 συνταξιούχους χηρείας, οι οποίοι από το 2019 και μετά συνέχισαν να λαμβάνουν ποσά που βασίζονταν στην εφαρμογή της επίμαχης εγκυκλίου.
Ο κίνδυνος για αναδρομικά και «επιστροφές φωτιά»
Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις που παρουσιάζονται από ενώσεις συνταξιούχων και νομικούς κύκλους, το μεγαλύτερο πρόβλημα πλέον αφορά το ενδεχόμενο αναζήτησης χρημάτων που έχουν ήδη καταβληθεί.
Τα ποσά που συζητούνται μόνο μικρά δεν είναι. Σε αρκετές περιπτώσεις γίνεται λόγος για επιστροφές από 15.000 έως ακόμη και 30.000 ευρώ ανά δικαιούχο, ανάλογα με τη διάρκεια καταβολής και το ύψος της δεύτερης εθνικής σύνταξης.
Η ανησυχία εντείνεται επειδή η εγκύκλιος προέβλεπε ότι όσοι είχαν ήδη λάβει τα επιπλέον ποσά δεν θα καλούνταν να τα επιστρέψουν, καθώς αυτά θα εμφανίζονταν ως «προσωπική διαφορά». Όμως, μετά την κρίση του ΣτΕ ότι η εγκύκλιος ήταν ουσιαστικά κανονιστική πράξη χωρίς επαρκές νομοθετικό έρεισμα, το συγκεκριμένο καθεστώς βρίσκεται πλέον στον αέρα.
Το βασικό σκεπτικό της απόφασης
Το Συμβούλιο της Επικρατείας στηρίχθηκε κυρίως στη γραμματική διατύπωση του νόμου Κατρούγκαλου (ν.4387/2016), υποστηρίζοντας ότι η σύνταξη χηρείας αποτελεί ξεχωριστό συνταξιοδοτικό δικαίωμα, το οποίο υπόκειται στους ίδιους περιορισμούς με κάθε άλλη σύνταξη.
Με απλά λόγια, το δικαστήριο έκρινε ότι όταν ένα πρόσωπο λαμβάνει περισσότερες συντάξεις, δεν μπορεί να εισπράττει και περισσότερες εθνικές συντάξεις. Το όριο παραμένει μία εθνική σύνταξη, δηλαδή έως 384 ευρώ συνολικά στο κομμάτι της εθνικής παροχής.
Παράλληλα, απορρίφθηκαν τα επιχειρήματα περί προστασίας των συνταξιούχων που λάμβαναν τα ποσά καλόπιστα, καθώς – σύμφωνα με την απόφαση – η χρηστή διοίκηση δεν αρκεί όταν δεν υπάρχει σαφής νομοθετική βάση.
Νέος πονοκέφαλος και για τις περικοπές μετά την τριετία
Την ίδια στιγμή, παραμένει ανοιχτό και ένα δεύτερο μεγάλο μέτωπο για τις συντάξεις χηρείας, που αφορά τις περικοπές μετά την πρώτη τριετία καταβολής.
Η νομοθεσία προβλέπει ότι όταν ο δικαιούχος εργάζεται ή λαμβάνει και δική του σύνταξη, τότε μετά την πάροδο τριών ετών η σύνταξη χηρείας μειώνεται από το 70% στο 35%.
Η περικοπή αυτή έχει ήδη εφαρμοστεί σε συνταξιούχους του Δημοσίου και του πρώην ΟΓΑ, όμως δεν έχει εφαρμοστεί αντίστοιχα στον ιδιωτικό τομέα.
Αυτό δημιουργεί ακόμη μία πιθανή δημοσιονομική και νομική εκκρεμότητα, καθώς δεν αποκλείεται στο μέλλον να αναζητηθούν και εκεί αναδρομικά ποσά από δικαιούχους που συνέχισαν να λαμβάνουν υψηλότερες παροχές χωρίς την προβλεπόμενη μείωση.
Τι εξετάζει τώρα η κυβέρνηση
Μετά την απόφαση του ΣτΕ, το βάρος πέφτει πλέον στο Υπουργείο Εργασίας και στον e-ΕΦΚΑ, που καλούνται να διαχειριστούν μία εξαιρετικά δύσκολη κατάσταση με έντονο κοινωνικό και πολιτικό αποτύπωμα.
Οι οργανώσεις συνταξιούχων ζητούν ήδη νομοθετική παρέμβαση ώστε να προστατευθούν όσοι εισέπραξαν τα ποσά χωρίς δόλο και βάσει οδηγιών της ίδιας της Διοίκησης.
Στο τραπέζι φαίνεται πως εξετάζονται διάφορα σενάρια, από ειδική μεταβατική ρύθμιση έως πιθανή νομοθετική κατοχύρωση της προσωπικής διαφοράς, προκειμένου να αποφευχθούν μαζικές απαιτήσεις επιστροφής χρημάτων.
Το μόνο βέβαιο είναι ότι η απόφαση του Συμβουλίου της Επικρατείας αλλάζει πλήρως τα δεδομένα στις συντάξεις χηρείας και δημιουργεί νέα αβεβαιότητα για χιλιάδες νοικοκυριά που ήδη δοκιμάζονται οικονομικά.
