Ένα εκρηκτικό μείγμα λαθών, περικοπών και ανοιχτών νομικών ζητημάτων συνεχίζει να ταλαιπωρεί χιλιάδες δικαιούχους συντάξεων χηρείας. Παρά τις αλλεπάλληλες παρεμβάσεις των τελευταίων ετών, το τοπίο παραμένει θολό: άλλοι λαμβάνουν μικρότερα ποσά από αυτά που δικαιούνται και άλλοι βρίσκονται αντιμέτωποι ακόμη και με απαιτήσεις επιστροφής χρημάτων.
Το πρόβλημα αγγίζει δύο βασικές κατηγορίες: αφενός όσους είχαν θεμελιώσει δικαίωμα πριν από τις 13 Μαΐου 2016 – ημερομηνία έναρξης ισχύος του νόμου 4387/2016, γνωστού ως «νόμου Κατρούγκαλου» – και αφετέρου τους συνταξιούχους του ιδιωτικού τομέα που έλαβαν σύνταξη χηρείας μετά το 2016.
Τι προέβλεψε ο νόμος και πού δημιουργήθηκαν οι στρεβλώσεις
Με τον νόμο 4387/2016 άλλαξε ριζικά ο τρόπος υπολογισμού των συντάξεων χηρείας. Το ποσοστό που λαμβάνει ο επιζών σύζυγος ορίστηκε στο 70% της σύνταξης του θανόντος για τα τρία πρώτα χρόνια. Μετά την πάροδο της τριετίας, το ποσοστό μειώνεται στο μισό, δηλαδή στο 35%.
Ωστόσο, κρίσιμο ζήτημα παραμένει το εάν στο ποσό αυτό πρέπει να συμπεριλαμβάνεται και η λεγόμενη «εθνική σύνταξη». Η ερμηνεία και η εφαρμογή της διάταξης δημιούργησαν διαφοροποιήσεις στους υπολογισμούς, με αποτέλεσμα σημαντικές αποκλίσεις στα καταβαλλόμενα ποσά.
Παράλληλα, ο ΕΦΚΑ έχει ήδη παραδεχθεί ότι σε συγκεκριμένη περίοδο έγιναν λανθασμένοι υπολογισμοί. Συγκεκριμένα, για συντάξεις χηρείας που εκδόθηκαν από 13/5/2016 έως τον Μάιο του 2019, εφαρμόστηκε ποσοστό 50% επί επανυπολογισμένης – και άρα χαμηλότερης – σύνταξης του θανόντος, πρακτική που δεν προβλεπόταν ρητά από τον νόμο.
Το αποτέλεσμα; Οι επιζώντες σύζυγοι έλαβαν το 50% ενός ήδη «κουρεμένου» ποσού, αντί για το προβλεπόμενο ποσοστό επί της αρχικής σύνταξης. Μετά από απόφαση του Ελεγκτικού Συνεδρίου, ο Φορέας καλείται πλέον να συμμορφωθεί και να καταβάλει τα αναδρομικά που αναλογούν.
Σύνταξη και εργασία μαζί: Η νέα πραγματικότητα για 8 στους 10
Την ίδια στιγμή, ένα διαφορετικό φαινόμενο αποκτά μαζικές διαστάσεις: η ταυτόχρονη λήψη σύνταξης και η συνέχιση της επαγγελματικής δραστηριότητας. Σχεδόν 8 στους 10 αυτοαπασχολούμενους – γιατρούς, δικηγόρους και μηχανικούς – επιλέγουν να παραμείνουν ενεργοί στην αγορά εργασίας μετά τη συνταξιοδότησή τους.
Οι αιτήσεις που υποβάλλονται στα πρώην ταμεία των ελευθέρων επαγγελματιών, όπως ο ΟΑΕΕ και το ΕΤΑΑ, καταγράφουν σταθερά υψηλή τάση συνδυασμού σύνταξης και απασχόλησης. Οι οικονομικές υποχρεώσεις, η διατήρηση επαγγελματικής πελατείας αλλά και η ανάγκη για επαρκές εισόδημα εξηγούν σε μεγάλο βαθμό την επιλογή αυτή.
Ποιοι μπορούν να αποχωρήσουν το 2026
Για το 2026, διαμορφώνεται συγκεκριμένος «χάρτης» εξόδου για τους ασφαλισμένους των ταμείων ελευθέρων επαγγελματιών και αυτοαπασχολουμένων.
1. Με 35ετία έως το 2012
Άνδρες και γυναίκες ασφαλισμένοι στον ΟΑΕΕ, καθώς και άνδρες στο ΕΤΑΑ, που συμπλήρωσαν 35 έτη ασφάλισης έως το 2012, μπορούν να υποβάλουν αίτηση όταν φτάσουν στο 62ο έτος της ηλικίας τους, ακόμη κι αν δεν έχουν 40 χρόνια ασφάλισης.
2. Με 40ετία οποτεδήποτε
Όσοι – άνδρες και γυναίκες – συμπλήρωσαν 40 έτη ασφάλισης, ακόμη και με διαδοχική ασφάλιση σε φορείς μισθωτών (όπως ΙΚΑ, ΔΕΚΟ, τράπεζες ή Δημόσιο), αποχωρούν στα 62.
3. Γυναίκες στο ΕΤΑΑ με 35ετία έως το 2012
Γυναίκες που θεμελίωσαν 35ετία μέχρι το 2012 (ακόμη και με εξαγορά πλασματικού χρόνου) μπορούν να συνταξιοδοτηθούν σε ηλικίες που διαμορφώνονται γύρω στα 61,6 έτη, εφόσον είχαν συμπληρώσει συγκεκριμένα ηλικιακά όρια έως το 2021.
4. Μητέρες στο Ταμείο Νομικών
Ιδιαίτερη κατηγορία αποτελούν οι μητέρες που ασφαλίστηκαν πριν το 1993 στο Ταμείο Νομικών και είχαν ανήλικο τέκνο έως το 2012. Με 21–22 έτη ασφάλισης μπορούν να αποχωρήσουν πριν από τα 62, ανάλογα με το πότε συμπλήρωσαν το 50ό, 55ο ή 58ο έτος της ηλικίας τους. Σε ορισμένες περιπτώσεις, πλήρης σύνταξη χορηγείται ακόμη και πριν τα 60.
5. Ασφαλισμένες σε ΤΣΜΕΔΕ, Ταμείο Νομικών και ΤΣΑΥ
Γυναίκες με 25ετία έως το 2010 σε ΤΣΜΕΔΕ ή Ταμείο Νομικών και 21,6 έτη στο ΤΣΑΥ μπορούν να συνταξιοδοτηθούν στα 62 με 40ετία ή σε μεγαλύτερη ηλικία που εξαρτάται από το πότε έκλεισαν τα 60. Για παράδειγμα, όσες συμπλήρωσαν τα 60 το 2020, οδηγούνται σε έξοδο το 2026 σε ηλικία άνω των 65 ετών.
Σύνταξη με χρέη: Ποιοι σώζονται και με ποιους όρους
Η νομοθεσία παρέχει διέξοδο και σε ασφαλισμένους με οφειλές. Όσοι χρωστούν έως 10.000 ευρώ στον ΟΓΑ και έως 30.000 ευρώ σε ΟΑΕΕ και ΕΤΑΑ μπορούν να καταθέσουν αίτηση συνταξιοδότησης.
Αν ο συνολικός χρόνος ασφάλισης – πληρωμένος και οφειλόμενος – δεν φτάνει τα 40 έτη, η έξοδος τοποθετείται στα 67. Αν όμως με τον οφειλόμενο χρόνο συμπληρώνεται 40ετία, τότε το όριο πέφτει στα 62.
Σε περίπτωση που τα χρέη υπερβαίνουν τα επιτρεπόμενα όρια, ο ασφαλισμένος οφείλει να καταβάλει το υπερβάλλον ποσό εντός δύο μηνών από την αίτηση, διαφορετικά η διαδικασία ακυρώνεται.
Προϋπόθεση για όλους τους οφειλέτες είναι η αποδοχή άρσης τραπεζικού απορρήτου, ώστε να αποδειχθεί ότι δεν διαθέτουν επαρκείς πόρους για την άμεση εξόφληση.
Πώς γίνεται η παρακράτηση
Με την έκδοση της απόφασης συνταξιοδότησης ξεκινά ο συμψηφισμός. Αρχικά παρακρατείται το 40% της μηνιαίας σύνταξης μέχρι το χρέος να μειωθεί:
-
Στα 6.000 ευρώ για οφειλές προς ΟΓΑ
-
Στα 20.000 ευρώ για ΟΑΕΕ και ΕΤΑΑ
Από εκεί και κάτω, το υπόλοιπο εξοφλείται σε έως 60 μηνιαίες δόσεις μέσω παρακράτησης.
