Μια σημαντική εξέλιξη που αφορά χιλιάδες δικαιούχους συντάξεων χηρείας έρχεται στο φως, καθώς ο ΕΦΚΑ αναγνωρίζει επίσημα ότι οφείλει αναδρομικά ποσά, τα οποία δεσμεύεται να καταβάλει. Η παραδοχή αυτή δεν έγινε τυχαία, αλλά έρχεται ως αποτέλεσμα απόφασης του Ελεγκτικό Συνέδριο, η οποία έκρινε ότι ο τρόπος υπολογισμού συγκεκριμένων συντάξεων ήταν λανθασμένος.
Η υπόθεση αφορά συντάξεις χηρείας που απονεμήθηκαν σε επιζώντες συζύγους μετά την εφαρμογή του λεγόμενου «νόμου Κατρούγκαλου» (ν. 4387/2016), δηλαδή για θανάτους που σημειώθηκαν από τις 13 Μαΐου 2016 έως και τον Μάιο του 2019. Σε αυτή την τριετία, οι υπηρεσίες του ΕΦΚΑ προχώρησαν σε έναν υπολογισμό που, όπως αποδείχθηκε εκ των υστέρων, δεν στηριζόταν ρητά στο γράμμα του νόμου.
Πού έγινε το λάθος
Συγκεκριμένα, ο ΕΦΚΑ κατέβαλλε στους δικαιούχους το 50% της σύνταξης του θανόντος, αφού όμως πρώτα είχε προηγηθεί επανυπολογισμός της αρχικής σύνταξης. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα οι χήρες και οι χήροι να λαμβάνουν τελικά μικρότερα ποσά από εκείνα που θα έπρεπε.
Για να γίνει πιο κατανοητό: αν ο θανών συνταξιούχος λάμβανε αρχικά 1.000 ευρώ και μετά τον επανυπολογισμό το ποσό αυτό μειωνόταν, για παράδειγμα, στα 800 ευρώ, τότε η σύνταξη χηρείας υπολογιζόταν στο 50% των 800 ευρώ και όχι στο 50% των 1.000. Έτσι, ο επιζών σύζυγος έχανε κάθε μήνα ένα σημαντικό μέρος του εισοδήματός του.
Η δικαστική διεκδίκηση που άνοιξε τον δρόμο
Το θέμα έφτασε στη Δικαιοσύνη ύστερα από προσφυγές χηρών αποστράτων, οι οποίες αμφισβήτησαν τον τρόπο με τον οποίο είχε υπολογιστεί η σύνταξή τους. Το Ελεγκτικό Συνέδριο τις δικαίωσε, κρίνοντας ότι ο επανυπολογισμός της σύνταξης του θανόντος δεν προβλεπόταν ρητά για τις περιπτώσεις αυτές και, συνεπώς, δεν έπρεπε να λαμβάνεται υπόψη.
Με βάση αυτή την απόφαση, ο ΕΦΚΑ υποχρεώνεται πλέον να καταβάλει τη διαφορά ανάμεσα στα ποσά που δόθηκαν και σε εκείνα που θα έπρεπε να είχαν δοθεί εξαρχής. Πρόκειται, δηλαδή, για καθαρά αναδρομικά, τα οποία αφορούν το επίμαχο διάστημα 2016–2019.
Η απάντηση στον ΕΝΔΙΣΥ
Μετά τις αντιδράσεις και τις ανακοινώσεις του Ενιαίο Δίκτυο Συνταξιούχων (ΕΝΔΙΣΥ), που έκανε λόγο για γενικευμένο λάθος στον υπολογισμό των συντάξεων χηρείας, ο ΕΦΚΑ έσπευσε να δώσει διευκρινίσεις.
Σε ανακοίνωσή του υποστηρίζει ότι το ζήτημα αφορά περιορισμένο αριθμό περιπτώσεων – συγκεκριμένα, έναν διψήφιο αριθμό συνταξιούχων από ειδική κατηγορία του Δημοσίου. Όπως τονίζει, για αυτές τις περιπτώσεις υπάρχει σαφής και δεσμευτική απόφαση του Ελεγκτικού Συνεδρίου, την οποία ο Οργανισμός θα εκτελέσει στο ακέραιο.
Παράλληλα, ο ΕΦΚΑ επισημαίνει ότι η απόφαση αφορά αποκλειστικά θανάτους που σημειώθηκαν από την έναρξη ισχύος του ν. 4387/2016 έως και τον Μάιο του 2019, δηλαδή πριν από την ψήφιση του επόμενου κρίσιμου νόμου για τις συντάξεις χηρείας.
Τι άλλαξε με τον νόμο του 2019
Τον Μάιο του 2019 ψηφίστηκε ο ν. 4611/2019, ο οποίος έφερε μια σημαντική βελτίωση για τους δικαιούχους συντάξεων χηρείας: το ποσοστό μεταβίβασης αυξήθηκε από το 50% στο 70% της σύνταξης του θανόντος. Ωστόσο, η αύξηση αυτή δεν είχε αναδρομική ισχύ, γεγονός που σημαίνει ότι δεν καλύπτει τις απώλειες της προηγούμενης περιόδου.
Η απόφαση του Ελεγκτικού Συνεδρίου, λοιπόν, δεν σχετίζεται με το 70%, αλλά με την ακύρωση του επανυπολογισμού που εφαρμόστηκε χωρίς σαφή νομοθετική πρόβλεψη. Με απλά λόγια, οι δικαιούχοι δεν έπρεπε να λαμβάνουν ποσοστό επί μιας «κουρεμένης» σύνταξης, αλλά επί του αρχικού ποσού που ελάμβανε ο θανών.
Τι υποστηρίζει σήμερα ο ΕΦΚΑ
Κλείνοντας, ο ΕΦΚΑ διαβεβαιώνει ότι εφαρμόζει πιστά το ισχύον κανονιστικό πλαίσιο για όλες τις νέες συνταξιοδοτικές υποθέσεις λόγω θανάτου, βάσει τόσο του ν. 4387/2016 όσο και του ν. 4611/2019. Όπως σημειώνει, οι νόμοι αυτοί καθιέρωσαν ενιαίους κανόνες για τη μεταβίβαση συντάξεων, ανεξαρτήτως του ασφαλιστικού φορέα από τον οποίο προέρχονταν.
Παρά τις διαβεβαιώσεις, η παραδοχή για τα αναδρομικά δημιουργεί εύλογες προσδοκίες αλλά και ερωτήματα: μήπως η συγκεκριμένη απόφαση ανοίξει τον δρόμο και για νέες διεκδικήσεις; Το βέβαιο είναι ότι, για όσους δικαιωθούν, τα ποσά που θα καταβληθούν αποτελούν μια σημαντική οικονομική ανάσα — έστω και με καθυστέρηση ετών.
