Σημαντικές αλλαγές στο καθεστώς των συντάξεων χηρείας επεξεργάζεται το υπουργείο Εργασίας, με χιλιάδες συνταξιούχους να βρίσκονται πλέον στο επίκεντρο ενός νέου σχεδίου που μπορεί να φέρει αυξήσεις, αναδρομικά ακόμη και εξαετίας, αλλά και οριστική ακύρωση περικοπών που μέχρι σήμερα παρέμεναν «παγωμένες».
Το κυβερνητικό επιτελείο εξετάζει ένα συνολικό πακέτο παρεμβάσεων που αφορά περίπου 295.000 δικαιούχους συντάξεων χηρείας, σε μια προσπάθεια να μπει τέλος στις μεγάλες ανισότητες που έχουν δημιουργηθεί τα τελευταία χρόνια μεταξύ συνταξιούχων του Δημοσίου και του ιδιωτικού τομέα.
Στο τραπέζι βρίσκεται ακόμη και η πλήρης επαναφορά των ποσοστών σύνταξης χηρείας από το 35% στο 70% της σύνταξης του θανόντος, ενώ εξετάζεται να δοθεί λύση και στο «καυτό» ζήτημα των δύο εθνικών συντάξεων, μετά και τις εξελίξεις που έφερε η πρόσφατη απόφαση του Συμβουλίου της Επικρατείας.
Το σχέδιο που εξετάζεται για τις συντάξεις χηρείας
Σύμφωνα με τις πληροφορίες που έχουν δει το φως της δημοσιότητας, το υπουργείο Εργασίας επεξεργάζεται τρεις βασικές παρεμβάσεις που αλλάζουν τα δεδομένα για χιλιάδες συνταξιούχους.
Η πρώτη αφορά περίπου 118.000 συντάξεις χηρείας του ιδιωτικού τομέα, στις οποίες είχαν προβλεφθεί περικοπές μετά την πάροδο της πρώτης τριετίας. Με βάση το ισχύον πλαίσιο, όσοι λάμβαναν σύνταξη χηρείας και παράλληλα εργάζονταν ή είχαν δική τους σύνταξη, κινδύνευαν να δουν τη σύνταξη χηρείας να μειώνεται από το 70% στο 35% της σύνταξης του θανόντος.
Ωστόσο, οι περικοπές αυτές δεν εφαρμόστηκαν ποτέ στην πράξη για τον ιδιωτικό τομέα και πλέον εξετάζεται να ακυρωθούν οριστικά μέσω νέας νομοθετικής ρύθμισης. Αυτό σημαίνει ότι δεκάδες χιλιάδες συνταξιούχοι ενδέχεται να διατηρήσουν κανονικά τα ποσά που ήδη λαμβάνουν, χωρίς μελλοντικές μειώσεις.
Η δεύτερη μεγάλη αλλαγή αφορά περίπου 11.500 συντάξεις χηρείας του Δημοσίου, όπου οι μειώσεις εφαρμόστηκαν κανονικά από το 2020. Οι συγκεκριμένοι συνταξιούχοι είδαν τις αποδοχές τους να περιορίζονται στο 35% της σύνταξης του θανόντος, γεγονός που προκάλεσε μεγάλες οικονομικές απώλειες.
Τώρα εξετάζεται η επαναφορά των ποσών στο 70%, αλλά και η επιστροφή αναδρομικών για ολόκληρη την εξαετία 2020-2026. Οι επιστροφές αυτές ενδέχεται να δοθούν είτε σε δόσεις είτε μέσω συμψηφισμού με φορολογικές υποχρεώσεις, ώστε να μειωθεί το δημοσιονομικό κόστος της παρέμβασης.
Οι δύο εθνικές συντάξεις και η απόφαση του ΣτΕ
Καθοριστικό ρόλο στις εξελίξεις παίζει και η πρόσφατη απόφαση του Συμβουλίου της Επικρατείας, η οποία επανέφερε στο προσκήνιο τη λεγόμενη «εγκύκλιο Τσακλόγλου» για τη σώρευση συντάξεων.
Η εγκύκλιος προέβλεπε ότι σε περιπτώσεις όπου ένας συνταξιούχος λαμβάνει δύο συντάξεις – για παράδειγμα σύνταξη γήρατος και σύνταξη χηρείας – θα καταβάλλεται μόνο μία εθνική σύνταξη και όχι δύο. Αυτό πρακτικά θα οδηγούσε σε σημαντικές μειώσεις εισοδήματος για χιλιάδες δικαιούχους.
Παρότι το μέτρο δεν εφαρμόστηκε ποτέ εξαιτίας των έντονων αντιδράσεων, η απόφαση του ΣτΕ θεωρείται ότι πιέζει την κυβέρνηση να δώσει πλέον οριστική λύση στο θέμα μέσω νόμου.
Στο πλαίσιο αυτό, εξετάζεται να κατοχυρωθεί νομοθετικά η δυνατότητα καταβολής δύο εθνικών συντάξεων όταν πρόκειται για διαφορετικά δικαιώματα, όπως σύνταξη γήρατος και σύνταξη χηρείας.
Παράλληλα, συζητείται η διατήρηση του ποσοστού της σύνταξης χηρείας στο 70% τόσο για την εθνική όσο και για την ανταποδοτική σύνταξη, ώστε να αποφευχθούν νέες περικοπές στο μέλλον.
Πόσα χρήματα κινδυνεύουν να χάσουν – Παραδείγματα
Τα στοιχεία δείχνουν ότι οι διαφορές στα ποσά είναι ιδιαίτερα μεγάλες όταν εφαρμόζεται η μείωση από το 70% στο 35%.
Για παράδειγμα, σε σύνταξη θανόντος ύψους 1.530 ευρώ, η σύνταξη χηρείας στην πρώτη τριετία φτάνει τα 1.071 ευρώ. Αν εφαρμοστεί η περικοπή λόγω εργασίας ή δεύτερης σύνταξης, το ποσό πέφτει στα 536 ευρώ.
Αντίστοιχα, σε σύνταξη 2.130 ευρώ, η σύνταξη χηρείας από 1.491 ευρώ μπορεί να περιοριστεί στα 746 ευρώ μετά την τριετία.
Οι απώλειες αυτές είναι ο βασικός λόγος που το υπουργείο αναζητά πλέον μια πιο μόνιμη και πολιτικά διαχειρίσιμη λύση για το σύνολο των εκκρεμοτήτων.
Τι εξετάζεται να ισχύσει το επόμενο διάστημα
Οι τελικές αποφάσεις αναμένεται να ληφθούν το επόμενο διάστημα, ωστόσο το επικρατέστερο σενάριο προβλέπει:
- κατάργηση των περικοπών για 118.000 συντάξεις χηρείας του ιδιωτικού τομέα,
- αποκατάσταση των μειώσεων στο Δημόσιο με πιθανή αναδρομικότητα έξι ετών,
- διατήρηση του ποσοστού σύνταξης χηρείας στο 70%,
- νομοθετική κατοχύρωση της καταβολής δεύτερης εθνικής σύνταξης σε περιπτώσεις χηρείας και γήρατος.
Αν οι αλλαγές προχωρήσουν, θα πρόκειται για μία από τις μεγαλύτερες παρεμβάσεις των τελευταίων ετών στο ασφαλιστικό σύστημα, με άμεσο οικονομικό αντίκτυπο για εκατοντάδες χιλιάδες συνταξιούχους.
