Άνοιξε ο δρόμος για νέα εποχή στην οικοδομή – Το ΣτΕ “ξεκλειδώνει” χιλιάδες άδειες και έργα

Με μια κίνηση που αναμένεται να αλλάξει ριζικά τον χάρτη της οικοδομικής δραστηριότητας στη χώρα, το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας προχώρησε στην υπογραφή του Προεδρικού Διατάγματος για τα Ειδικά Σχέδια Περιβαλλοντικού Ισοδυνάμου Αναβάθμισης Πόλεων (ΕΣΠΙΑΠ). Το διάταγμα φέρει τις υπογραφές του υπουργού Σταύρου Παπασταύρου και του υφυπουργού Νίκου Ταγαρά και ορίζει το νέο πλαίσιο που επιτρέπει την αντιστάθμιση των κινήτρων δόμησης του Νέου Οικοδομικού Κανονισμού (ΝΟΚ).

Παράλληλα, εκδόθηκαν δύο Κοινές Υπουργικές Αποφάσεις που ρυθμίζουν τις λεπτομέρειες επιστροφής φόρων, εισφορών και παραβόλων για τις οικοδομικές άδειες που είχαν «παγώσει», καθώς και τις τεχνικές προδιαγραφές των νέων περιβαλλοντικών σχεδίων. Η εξέλιξη αυτή δίνει το έναυσμα για επανεκκίνηση της οικοδομικής αγοράς, αποκαθιστώντας τη ροή αδειοδοτήσεων και την εμπιστοσύνη των επενδυτών.

Το “πράσινο φως” από το ΣτΕ

Καθοριστικό ρόλο στη νέα πραγματικότητα είχε το Συμβούλιο της Επικρατείας, το οποίο γνωμοδότησε θετικά για το Προεδρικό Διάταγμα, εγκρίνοντας σχεδόν το σύνολο των ρυθμίσεων που είχε εισηγηθεί το ΥΠΕΝ τον περασμένο Ιούνιο. Με αυτή τη γνωμοδότηση, το ΣτΕ επικύρωσε τη νομιμότητα του μηχανισμού του Περιβαλλοντικού Ισοδυνάμου, χαρακτηρίζοντάς τον ως συνταγματικά θεμελιωμένη λύση που εξασφαλίζει την ισορροπία μεταξύ περιβαλλοντικής προστασίας και οικοδομικής ανάπτυξης.

Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι χιλιάδες οικοδομικές άδειες που είχαν «παγώσει» ή ακυρωθεί λόγω νομικών εμπλοκών μπορούν πλέον να επανεκδοθούν ή να συνεχιστούν, υπό την προϋπόθεση ότι θα εφαρμοστούν οι προβλεπόμενες περιβαλλοντικές δράσεις.

Τι αλλάζει για τις άδειες

Ο μηχανισμός του Περιβαλλοντικού Ισοδυνάμου επιτρέπει την επανενεργοποίηση αδειών που είχαν εκδοθεί με βάση τα κίνητρα του ΝΟΚ, αλλά στη συνέχεια ακυρώθηκαν ή προσβλήθηκαν στα δικαστήρια. Για κάθε τέτοια περίπτωση προβλέπεται η καταβολή ειδικού τέλους υπέρ του δήμου, το οποίο θα κατευθύνεται αποκλειστικά σε έργα περιβαλλοντικής αναβάθμισης, όπως αναπλάσεις κοινόχρηστων χώρων, κατεδαφίσεις επικίνδυνων κτιρίων και παρεμβάσεις σε υποβαθμισμένες περιοχές.

Η απόφαση διορθώνει μια σημαντική αδικία, καθώς πολλοί ιδιοκτήτες και επενδυτές που είχαν ξεκινήσει εργασίες πριν από τις 11 Δεκεμβρίου 2024 βρέθηκαν αντιμέτωποι με παγώματα έργων και οικονομικές απώλειες. Με το νέο πλαίσιο, αυτοί οι πολίτες μπορούν να συνεχίσουν τις εργασίες τους, αρκεί να τηρηθεί η διαδικασία περιβαλλοντικού προελέγχου — ένα πρώτο στάδιο αξιολόγησης των περιβαλλοντικών επιπτώσεων.

Περιβαλλοντική ισορροπία με αναπτυξιακή διάσταση

Σύμφωνα με το ΣτΕ, ο νέος μηχανισμός δεν παραβιάζει κανένα άρθρο του Συντάγματος, καθώς προστατεύει το δημόσιο συμφέρον και αποτρέπει τη δημιουργία ημιτελών ή εγκαταλελειμμένων κτιρίων που επιβαρύνουν την εικόνα των πόλεων. Παράλληλα, θωρακίζει την οικονομία και ενισχύει την αξιοπιστία του Δημοσίου, ιδιαίτερα για έργα που εντάσσονται στο Ταμείο Ανάκαμψης (ΤΑΑ) ή το ΕΣΠΑ.

Τα μέτρα περιβαλλοντικού ισοδυνάμου που εγκρίθηκαν περιλαμβάνουν δράσεις όπως:

  • Δημιουργία ή ανάπλαση πάρκων και πλατειών,

  • Κατεδάφιση αυθαίρετων ή επικίνδυνων κτισμάτων,

  • Ανάπλαση υποβαθμισμένων περιοχών,

  • Καθαρισμό και οριοθέτηση ρεμάτων.

Οι δράσεις θα υλοποιούνται σε επίπεδο δημοτικής ενότητας, εκτός από τις περιπτώσεις της Αττικής και της Θεσσαλονίκης όπου θα εφαρμόζονται σε επίπεδο δήμου. Το ποσό του περιβαλλοντικού ισοδυνάμου θα συγκεντρώνεται σε ειδικό λογαριασμό στο Ταμείο Παρακαταθηκών και Δανείων και θα διατίθεται αποκλειστικά για περιβαλλοντικά έργα.

Πότε θεωρείται ότι ένα έργο έχει ξεκινήσει

Ιδιαίτερη σημασία δίνεται στον ορισμό της έναρξης εργασιών. Το ΣτΕ αποδέχεται ότι δεν απαιτείται να έχουν ξεκινήσει εκσκαφές ή σκυροδέτηση – αρκεί να έχουν πραγματοποιηθεί εργασίες κατεδάφισης εντός του ίδιου ακινήτου τους τελευταίους έξι μήνες πριν από τις 11 Δεκεμβρίου 2024.

Μάλιστα, το Δικαστήριο προχώρησε ένα βήμα παραπέρα, αναγνωρίζοντας ακόμη και τις δοκιμαστικές τομές της αρχαιολογικής υπηρεσίας ως νόμιμη ένδειξη εκκίνησης των οικοδομικών εργασιών. Με αυτόν τον τρόπο, αποτρέπεται το ενδεχόμενο να χαθεί το δικαίωμα δόμησης για έργα που βρίσκονταν σε προχωρημένο στάδιο προετοιμασίας.

Ένα βήμα για την “πράσινη” αστική ανάπτυξη

Το νέο πλαίσιο έρχεται να βάλει τέλος σε μια μακρά περίοδο αβεβαιότητας και στασιμότητας στην οικοδομή. Οι καθυστερήσεις και οι προσφυγές είχαν παραλύσει έναν από τους πιο δυναμικούς τομείς της ελληνικής οικονομίας, ενώ παράλληλα είχαν αφήσει πίσω τους δεκάδες εργοτάξια σε εκκρεμότητα.

Με την ενεργοποίηση των ΕΣΠΙΑΠ, η κυβέρνηση επιχειρεί να επαναφέρει την εμπιστοσύνη των πολιτών και των επενδυτών, προσφέροντας μια θεσμικά σταθερή λύση που δεν παραβλέπει το περιβαλλοντικό αποτύπωμα των νέων κατασκευών.

Όπως σημειώνουν πηγές του ΥΠΕΝ, η φιλοσοφία του νέου συστήματος είναι “ό,τι χτίζεται, επιστρέφει αξία στην πόλη”. Με άλλα λόγια, κάθε επιπλέον τετραγωνικό που δίνεται μέσω των κινήτρων του ΝΟΚ θα αντισταθμίζεται με δράσεις που βελτιώνουν το αστικό περιβάλλον και την ποιότητα ζωής των κατοίκων.

Το restart της οικοδομής

Η θετική γνωμοδότηση του ΣτΕ και η υπογραφή του Προεδρικού Διατάγματος σηματοδοτούν την επανεκκίνηση ενός ολόκληρου κλάδου. Από τις μικρές οικοδομές έως τα μεγάλα έργα αστικής ανάπτυξης, η οικοδομική δραστηριότητα αποκτά πλέον ένα σταθερό και βιώσιμο πλαίσιο λειτουργίας.

Η αγορά περιμένει ήδη με ενδιαφέρον τις πρώτες άδειες που θα επανεκδοθούν μέσα στις επόμενες εβδομάδες. Όπως εκτιμούν στελέχη του κλάδου, το νέο καθεστώς θα απελευθερώσει σημαντικά κεφάλαια, θα δημιουργήσει χιλιάδες θέσεις εργασίας και θα δώσει ώθηση στην πράσινη μετάβαση των πόλεων.