Μια αθόρυβη αλλά ριζική αλλαγή ετοιμάζεται να φέρει το οικονομικό επιτελείο, η οποία θα αναδιαμορφώσει ριζικά τον χάρτη της συνταξιοδότησης. Από το 2027 και μετά, η ηλικία για έξοδο στη σύνταξη προβλέπεται να τραβήξει την… ανηφόρα, φτάνοντας ακόμα και τα 68,5 έτη για πλήρη σύνταξη, ενώ ακόμα και όσοι έχουν 40 έτη εργασίας, θα χρειαστεί να περιμένουν ως τα 63,5.
Οι σχετικές αποφάσεις δεν λαμβάνονται τυχαία. Πίσω από αυτές βρίσκεται ένα κοινό πρόβλημα που ταλανίζει ολόκληρη την Ευρώπη: το σοβαρό δημογραφικό αδιέξοδο. Η γήρανση του πληθυσμού και η υπογεννητικότητα απειλούν πλέον ανοιχτά τη βιωσιμότητα των ασφαλιστικών ταμείων.
Ένας γηράσκων πληθυσμός και ένα σύστημα που στενάζει
Σύμφωνα με όσα παρουσιάστηκαν πρόσφατα σε συνέδριο στην Αθήνα, όπου συμμετείχε και ο επικεφαλής οικονομολόγος του ΟΟΣΑ, Αλβάρο Περέιρα, οι ευρωπαϊκές κοινωνίες οδεύουν προς ένα μέλλον όπου οι ηλικιωμένοι θα υπερτερούν αριθμητικά των νέων. Αυτό δεν αποτελεί μόνο κοινωνική πρόκληση αλλά και τεράστιο οικονομικό φορτίο.
Ο ΟΟΣΑ, μάλιστα, προειδοποίησε ότι χωρίς δραστικές πολιτικές προσαρμογής, τα κράτη θα βρεθούν αντιμέτωπα με ανυπέρβλητα κόστη σε τομείς όπως η υγεία, η εκπαίδευση και η εργασία. Με λίγα λόγια, το ασφαλιστικό μοντέλο όπως το γνωρίζουμε δεν είναι πλέον βιώσιμο χωρίς αλλαγές.
Το «Παρατηρητήριο Δημογραφικών Εξελίξεων» και η νέα κοινωνική πραγματικότητα
Σε μια προσπάθεια να αντιμετωπίσει την κρίση από τα θεμέλια, το Υπουργείο Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας ανακοίνωσε την ίδρυση ενός νέου θεσμού: το Παρατηρητήριο Δημογραφικών Εξελίξεων. Όπως ανέφερε η αρμόδια υπουργός, Δόμνα Μιχαηλίδου, η μακροβιότητα δεν είναι μόνο πρόβλημα αλλά και ευκαιρία για έναν νέο κοινωνικό σχεδιασμό.
Ο ρόλος του Παρατηρητηρίου θα είναι η παρακολούθηση των δημογραφικών μεταβολών και η εισήγηση συγκεκριμένων πολιτικών σε εθνικό και τοπικό επίπεδο, με στόχο την πρόληψη των επιπτώσεων πριν αυτές μετατραπούν σε κρίση.
Η μεγάλη τομή: Η σύνδεση της σύνταξης με το προσδόκιμο ζωής
Το σχέδιο προβλέπει μια νέα, αυτοματοποιημένη σχέση μεταξύ του προσδόκιμου ζωής και της ηλικίας συνταξιοδότησης. Όσο ανεβαίνει το προσδόκιμο, τόσο θα απομακρύνεται και η ηλικία αποχώρησης από την εργασία. Αυτή η «βαλβίδα ασφαλείας», όπως την αποκάλεσε η υπουργός, έχει στόχο να προλάβει μελλοντικές εκρήξεις στο ασφαλιστικό.
Από το 2027 λοιπόν, η Ελλάδα ενεργοποιεί για πρώτη φορά τον νόμο 3863/2010, που προβλέπει την αυτόματη αναπροσαρμογή των ορίων κάθε τρία χρόνια, με βάση το προσδόκιμο ζωής των ατόμων άνω των 65 ετών.
Ποιοι επηρεάζονται, ποιοι όχι
Όσοι έχουν ήδη περάσει το 55ο έτος της ηλικίας τους ενδέχεται να αποφύγουν τις επερχόμενες αλλαγές – εάν εφαρμοστεί το «δανέζικο μοντέλο». Αντίθετα, οι νεότεροι ασφαλισμένοι φαίνεται πως θα είναι οι βασικοί αποδέκτες της αύξησης των ορίων.
Ενδεικτικά, σήμερα οι Ελληνίδες συνταξιοδοτούνται κατά μέσο όρο στα 59,7 έτη και οι άνδρες στα 63,2 – σχεδόν κοντά στον μέσο όρο του ΟΟΣΑ. Όμως από το 2030 και μετά, οι ηλικίες αυτές θα αυξηθούν αισθητά.
Τα τρία σενάρια για την αύξηση των ορίων
Η αύξηση των ορίων θα εξαρτηθεί από την αναλογία που θα επιλεγεί:
-
1 προς 1: κάθε χρόνο που αυξάνεται το προσδόκιμο, ανεβαίνει ισόποσα και η ηλικία συνταξιοδότησης.
-
2/3 προς 1: πιο ήπια αύξηση (8 μήνες για κάθε έτος).
-
1/3 προς 1: ακόμα πιο ήπια (4 μήνες για κάθε έτος).
Η επιλογή του μοντέλου δεν έχει ακόμη οριστικοποιηθεί, όμως τα πρώτα σενάρια δείχνουν αυξήσεις που θα ξεκινούν από το 2028 και θα επεκταθούν σταδιακά μέχρι το 2070.
Σοκαριστικά στοιχεία για το μέλλον
Μελέτες της Εθνικής Αναλογιστικής Αρχής προβλέπουν αύξηση των ηλικιών συνταξιοδότησης ως εξής:
-
Το 2030: στα 63,5 – 68,5 έτη.
-
Το 2040: στα 64,5.
-
Το 2050: στα 65,5.
-
Το 2070: μέχρι και τα 67,5.
Ταυτόχρονα, το προσδόκιμο ζωής συνεχίζει την ανοδική του πορεία. Για τους άνδρες θα φτάσει τα 86,5 έτη έως το 2070, ενώ για τις γυναίκες τα 90,4.
Οι τρεις «δείκτες-κλειδιά» που γράφουν το μέλλον του ασφαλιστικού
-
Ο δείκτης εξάρτησης – Οι άνω των 65 αναμένεται να αντιστοιχούν σε 60% του ενεργού πληθυσμού.
-
Ο δείκτης γήρανσης – Οι ηλικιωμένοι αυξάνονται ενώ οι νέοι μειώνονται δραματικά.
-
Ο δείκτης γονιμότητας – Παρά τη μικρή άνοδο (από 1,3 σε 1,5 παιδιά ανά γυναίκα), απέχει πολύ από το 2,1 που απαιτείται για ανανέωση του πληθυσμού.
Μάθετε τα πάντα για ΣΥΝΤΑΞΕΙΣ – ΕΠΙΔΟΜΑΤΑ – ΔΥΠΑ – ΟΠΕΚΑ – ΟΑΕΔ – ΕΦΚΑ εδώ
