Σοβαρές συνέπειες για τις επιχειρήσεις μπορεί να έχει η διακριτή μεταχείριση μεταξύ ποινικής και διοικητικής διαδικασίας, όπως προκύπτει από πρόσφατη απόφαση του Συμβουλίου της Επικρατείας. Παρά το γεγονός ότι οι ομόρρυθμοι εταίροι συγκεκριμένης εταιρείας είχαν απαλλαγεί ποινικά, η εταιρεία βρέθηκε αντιμέτωπη με βαρύτατες φορολογικές κυρώσεις που δεν ανατράπηκαν από την αθώωσή τους.
Η υπόθεση περιστρέφεται γύρω από έναν φορολογικό έλεγχο που αποκάλυψε την έκδοση εικονικών τιμολογίων από ομόρρυθμη εταιρεία. Η φορολογική αρχή, εντοπίζοντας παρατυπίες, επέβαλε πρόστιμα για κάθε παράβαση του Κώδικα Βιβλίων και Στοιχείων (ΚΒΣ). Η εταιρεία, ως νομικό πρόσωπο, επιχείρησε να ανατρέψει την καταλογιστική πράξη, προβάλλοντας ως κύριο επιχείρημα το ότι οι εταίροι της είχαν ήδη αθωωθεί από τα ποινικά δικαστήρια για την ίδια πράξη.
Αρχικά, το Διοικητικό Πρωτοδικείο δεν έκανε δεκτή την ένσταση της εταιρείας και έκρινε ότι η ύπαρξη ποινικής αθώωσης των φυσικών προσώπων δεν καθιστούσε αυτοδικαίως άκυρη την διοικητική κύρωση εις βάρος του νομικού προσώπου. Στη συνέχεια, όμως, το Διοικητικό Εφετείο έκρινε διαφορετικά: θεωρώντας ότι πρόκειται για την ίδια υπόθεση και τα ίδια πρόσωπα, εφάρμοσε την αρχή του ne bis in idem – δηλαδή την απαγόρευση διπλής δίωξης – και ακύρωσε τα πρόστιμα.
Ωστόσο, η τελική λέξη ανήκε στο Συμβούλιο της Επικρατείας. Το ανώτατο ακυρωτικό δικαστήριο ακύρωσε την απόφαση του Εφετείου, επισημαίνοντας πως πρόκειται για δύο ξεχωριστές οντότητες: από τη μία τα φυσικά πρόσωπα (οι εταίροι), από την άλλη το νομικό πρόσωπο της εταιρείας. Με άλλα λόγια, ακόμα κι αν οι εταίροι απαλλάχθηκαν ποινικά, η εταιρεία εξακολουθεί να είναι υπόλογη διοικητικά. Η αρχή της μη διπλής δίωξης, σύμφωνα με την ερμηνεία του ΣτΕ, δεν έχει εφαρμογή όταν η ποινική απόφαση αφορά διαφορετικό νομικό υποκείμενο από εκείνο που υπόκειται σε διοικητική κύρωση.
Πώς λειτουργεί αυτό στην πράξη;
Ας δούμε δύο παραδείγματα που αποτυπώνουν τη σύγχυση αλλά και την αυστηρότητα του συστήματος.
Παράδειγμα 1:
Η εταιρεία «Α» βρέθηκε στο στόχαστρο της εφορίας όταν αποκαλύφθηκε ότι είχε εκδώσει σειρά εικονικών τιμολογίων. Οι δύο εταίροι της εταιρείας οδηγήθηκαν σε ποινικό δικαστήριο, όπου τελικά αθωώθηκαν αμετάκλητα – το δικαστήριο έκρινε ότι δεν υπήρχαν επαρκή στοιχεία που να τεκμηριώνουν δόλο. Παρά ταύτα, η φορολογική κύρωση δεν ανακλήθηκε. Η αιτία; Το πρόστιμο είχε επιβληθεί στην εταιρεία ως οντότητα και όχι στους εταίρους προσωπικά. Άρα, η ποινική αθώωση των φυσικών προσώπων δεν επηρέασε την αυτοτελή ευθύνη του νομικού προσώπου.
Παράδειγμα 2:
Στην περίπτωση της εταιρείας «Β», η εφορία εντόπισε εικονικές συναλλαγές που καταχωρήθηκαν στα βιβλία της. Ένας από τους εταίρους οδηγήθηκε στο ποινικό ακροατήριο, όπου και αθωώθηκε λόγω έλλειψης δόλου. Ωστόσο, η φορολογική αρχή δεν υποχώρησε: διατήρησε το πρόστιμο εις βάρος της εταιρείας, με τη δικαιολογία ότι η διοικητική ευθύνη δεν απαιτεί πρόθεση. Η κρίσιμη διαφορά εδώ είναι ότι το διοικητικό δίκαιο προβλέπει αντικειμενική ευθύνη: δεν εξετάζεται αν υπήρξε δόλος, αλλά μόνο αν η πράξη έγινε.
Τι σημαίνει αυτό για τις επιχειρήσεις;
Η απόφαση του ΣτΕ έχει τεράστιες συνέπειες για τις ομόρρυθμες και γενικότερα για τις προσωπικές εταιρείες. Ακόμα και όταν οι εταίροι καταφέρνουν να αποδείξουν την αθωότητά τους στο ποινικό πεδίο, η εταιρεία τους δεν είναι απαραίτητα «καλυμμένη». Ο διοικητικός μηχανισμός συνεχίζει να λειτουργεί αυτόνομα, και οι οικονομικές επιπτώσεις μπορεί να είναι καταστροφικές.
Επιπλέον, η αρχή ne bis in idem, η οποία συνδέεται με το κράτος δικαίου και την ασφάλεια δικαίου, δεν μπορεί να προβληθεί αποτελεσματικά όταν οι νομικές προσωπικότητες είναι διαφορετικές, ακόμα κι αν στην πράξη τα ίδια πρόσωπα «πληρώνουν το τίμημα».
Συμπέρασμα:
Η διάκριση μεταξύ ποινικής και διοικητικής ευθύνης δεν είναι απλώς νομική λεπτομέρεια — μπορεί να καθορίσει τη βιωσιμότητα μιας εταιρείας. Όσοι δραστηριοποιούνται σε ομόρρυθμες ή προσωπικές εταιρείες καλούνται να είναι ιδιαίτερα προσεκτικοί, διότι ακόμη κι όταν η Δικαιοσύνη τους απαλλάσσει στο ποινικό πεδίο, ο φορολογικός εφιάλτης μπορεί να συνεχιστεί ακάθεκτος.
Μάθετε τα πάντα για ΣΥΝΤΑΞΕΙΣ – ΕΠΙΔΟΜΑΤΑ – ΔΥΠΑ – ΟΠΕΚΑ – ΟΑΕΔ – ΕΦΚΑ εδώ
