Ένα νέο νομοσχέδιο-τομή ετοιμάζεται να φέρει τα πάνω-κάτω στην αγορά ακινήτων και να δώσει ανάσα στέγασης σε χιλιάδες πολίτες. Μέχρι το τέλος Ιουλίου, η ελληνική Βουλή αναμένεται να ψηφίσει τη νέα πρόταση νόμου για την «κοινωνική αντιπαροχή» – ένα πρόγραμμα που συνδυάζει δημόσια περιουσία και ιδιωτική πρωτοβουλία για τη δημιουργία προσιτών κατοικιών.
Η κεντρική ιδέα του σχεδίου είναι απλή αλλά ριζοσπαστική: δημόσια ακίνητα που μένουν αναξιοποίητα, θα δίνονται σε ιδιώτες κατασκευαστές με αντάλλαγμα την ανέγερση κατοικιών. Το κράτος παραχωρεί το οικόπεδο, ο εργολάβος κατασκευάζει και κρατάει έως και 70% της ιδιοκτησίας για ιδιωτική εκμετάλλευση, ενώ το υπόλοιπο αξιοποιείται για κοινωνικές ανάγκες.
Ένα φιλόδοξο σχέδιο με στόχο 5.000 νέες κατοικίες
Το υπουργείο Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας στοχεύει μέσα από αυτό το σχήμα να καλύψει τις στεγαστικές ανάγκες περίπου 5.000 νέων ανθρώπων έως 39 ετών και νέων ζευγαριών. Το πρόγραμμα προσφέρει τρεις επιλογές: προσιτό ενοίκιο, δυνατότητα αγοράς ή ένα υβριδικό μοντέλο «rent to own», όπου το ενοίκιο συμψηφίζεται σταδιακά με την τιμή αγοράς του ακινήτου.
Το φθινόπωρο του 2025 αναμένεται να ξεκινήσουν οι πρώτοι διαγωνισμοί, με πάνω από 1.600 ακίνητα του Δημοσίου να προετοιμάζονται για αξιοποίηση. Ο στόχος είναι να δημιουργηθούν νέες, ενεργειακά αποδοτικές κατοικίες, που θα προσφέρονται αποκλειστικά σε πολίτες με κοινωνικά κριτήρια.
Κίνητρα για εργολάβους, πίεση στις τιμές ακινήτων
Το νομοσχέδιο φιλοδοξεί να καταστήσει το πρόγραμμα ελκυστικό για τους εργολάβους, προσφέροντας έως και το 70% της επιφάνειας προς ιδιωτική εκμετάλλευση. Με αυτό τον τρόπο, το κράτος εξασφαλίζει κοινωνική κατοικία χωρίς άμεση επιβάρυνση του προϋπολογισμού, ενώ οι κατασκευαστές καλύπτουν το κόστος και επιδιώκουν κέρδος από το μερίδιό τους.
Παράλληλα, το οικονομικό επιτελείο σχεδιάζει να ενισχύσει την προσφορά στην αγορά, «ρίχνοντας» αποθέματα ακινήτων ώστε να εξισορροπηθούν οι τιμές ενοικίων και αγοράς, που έχουν εκτοξευθεί τα τελευταία χρόνια.
Χρηματοδότηση με ευνοϊκούς όρους από την ΕΤΕπ
Το πρόγραμμα δεν θα μείνει χωρίς οικονομική «πλάτη». Η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων αναμένεται να προσφέρει μακροχρόνια δάνεια με εξαιρετικά χαμηλά επιτόκια, δίνοντας ώθηση στην κατασκευή των κοινωνικών κατοικιών.
Οι ενδιαφερόμενοι εργολάβοι θα ενταχθούν σε ειδικό μητρώο, που θα διαχειρίζεται ο ΟΠΕΚΑ. Η συνεργασία με τη Γενική Γραμματεία Δημόσιας Περιουσίας και το Υπουργείο Οικονομικών θα βοηθήσει στο να ξεμπλοκαριστούν ακίνητα και να επιταχυνθεί η διάθεσή τους.
Στρατηγικά ακίνητα σε όλη την Ελλάδα
Η αρχική καταγραφή αποκαλύπτει 98 κατάλληλα οικόπεδα εντός σχεδίου, συνολικής επιφάνειας 627 στρεμμάτων, με το ένα τρίτο εξ αυτών να βρίσκεται στην Αττική. Ξεχωρίζουν 10 οικόπεδα με έτοιμες οικοδομικές άδειες, συνολικού εμβαδού 75 στρεμμάτων – τα οποία κρίνονται ως τα πλέον ώριμα προς ανάπτυξη.
Επιπλέον, προγραμματίζεται η αξιοποίηση εκτάσεων εκτός σχεδίου, αδιάθετων κατοικιών, ακόμα και επαγγελματικών χώρων. Σύντομα θα διατεθούν ακίνητα σε περιοχές όπως η Κηφισιά (11 στρ.), Παιανία (20 στρ.), Λάρισα (40 στρ.), Ξάνθη (28 στρ.) και Βόλος (74 στρ.), ανοίγοντας τον δρόμο για δεκάδες νέες κοινωνικές κατοικίες.
Νέος φορέας, νέα εποχή για την κοινωνική κατοικία
Το σχέδιο νόμου προβλέπει τη δημιουργία ενός κεντρικού φορέα που θα έχει υπό την εποπτεία του το σύνολο του προγράμματος: από τη διαχείριση και συντήρηση των κατοικιών, έως την επιλογή των δικαιούχων. Τα κοινωνικά σπίτια θα αξιοποιούνται με τρεις τρόπους: ενοικίαση με χαμηλό αντίτιμο, πώληση ή ενοικίαση με σταδιακή εξαγορά.
Η επιλογή των δικαιούχων θα γίνεται με διαφανή κριτήρια μέσω μητρώου του ΟΠΕΚΑ, ώστε να διασφαλίζεται δίκαιη πρόσβαση στους πραγματικά ευάλωτους.
Νομοθετικές καινοτομίες με κοινωνικό πρόσημο
Το νέο πλαίσιο εισάγει κρίσιμες αλλαγές:
Η «κοινωνική αντιπαροχή» επεκτείνεται και σε ανακαινίσεις υφιστάμενων ακινήτων, όχι μόνο νέες κατασκευές.
Δίνεται η δυνατότητα πλήρους διαχείρισης των κατοικιών στους εργολάβους για προκαθορισμένο διάστημα.
Εξασφαλίζεται η διαφάνεια μέσω ηλεκτρονικού μητρώου καταγραφής όλων των φάσεων του προγράμματος.
Ορίζεται ελάχιστο ποσοστό κοινωνικής εκμετάλλευσης (30%), ενώ προηγουμένως υπήρχε μόνο εύρος 30-60%.
Ρυθμίζεται λεπτομερώς το μοντέλο «rent to own» με συγκεκριμένα χρονικά και οικονομικά κριτήρια.
Ένα στοίχημα για το μέλλον
Το μεγάλο ερώτημα παραμένει αν ο ιδιωτικός τομέας θα αγκαλιάσει την πρωτοβουλία. Η δημοσιοποίηση των διαθέσιμων ακινήτων θα είναι το πρώτο crash test. Αν υπάρξει ανταπόκριση, η κοινωνική αντιπαροχή μπορεί να γίνει το «όχημα» που θα ανοίξει τον δρόμο για μία νέα στεγαστική πολιτική – και ένα σπίτι για κάθε νέο που το έχει ανάγκη.
