Το θέμα της ποινικής δίωξης για οφειλές προς το Δημόσιο αποτελεί έναν από τους μεγαλύτερους «πονοκεφάλους» για χιλιάδες φορολογούμενους. Ειδικά σε περιόδους οικονομικής δυσκολίας, πολλοί πολίτες και επιχειρήσεις δυσκολεύονται να αντεπεξέλθουν στις φορολογικές τους υποχρεώσεις. Τι πραγματικά ισχύει σήμερα; Πότε κινδυνεύει κανείς με φυλάκιση και πώς μπορεί να προστατευθεί;
Μετά τις τελευταίες αλλαγές στους νόμους 5090/2024 και 5193/2025, το νομικό πλαίσιο έχει διαφοροποιηθεί ουσιαστικά. Ο στόχος ήταν να ξεχωρίσουν οι στρατηγικοί κακοπληρωτές – εκείνοι που ενώ έχουν, δεν πληρώνουν – από τους πολίτες που έχουν ενταχθεί σε κάποια ρύθμιση και προσπαθούν να φανούν συνεπείς.
Τα όρια που «ανάβουν κόκκινο»
Σύμφωνα με τον νόμο 5090/2024, ποινική δίωξη μπορεί να ασκηθεί σε όποιον αφήσει απλήρωτα τα βεβαιωμένα χρέη του για διάστημα άνω των 4 μηνών. Ωστόσο, δεν αρκεί μόνο η καθυστέρηση· παίζουν ρόλο και τα ποσά:
Οφειλές πάνω από 100.000 ευρώ οδηγούν σε ποινή φυλάκισης τουλάχιστον ενός έτους.
Οφειλές πάνω από 200.000 ευρώ τιμωρούνται με κάθειρξη τουλάχιστον τριών ετών.
Η διαδικασία δεν ενεργοποιείται αυτόματα. Ο Προϊστάμενος της ΔΟΥ, ενός Ελεγκτικού Κέντρου ή Τελωνείου υποβάλλει αίτημα στον Εισαγγελέα Πρωτοδικών, μαζί με πίνακα των χρεών. Αυτό σημαίνει ότι η κίνηση εναντίον του οφειλέτη περνά πρώτα από μια «διοικητική κρίση».
Υπάρχει όμως μια σημαντική δικλείδα ασφαλείας: αν ο οφειλέτης καταφέρει να εξοφλήσει το χρέος του πριν τη δίκη, τότε η πράξη μπορεί να χαρακτηριστεί ατιμώρητη.
Τι άλλαξε με τον νόμο 5193/2025
Ο νεότερος νόμος έφερε πιο δίκαιες προβλέψεις για όσους επιλέγουν να μπουν σε ρύθμιση ή έχουν ήδη λάβει αναστολή είσπραξης. Συγκεκριμένα:
Η ποινική δίωξη παγώνει όσο ισχύει η ρύθμιση ή η αναστολή.
Η πλήρης εξόφληση σβήνει το αξιόποινο και ο οφειλέτης θεωρείται καθαρός.
Δεν υποβάλλεται αίτημα δίωξης εφόσον το σύνολο των χρεών βρίσκεται ήδη σε ρύθμιση ή αναστολή.
Αν χαθεί η ρύθμιση, η ΑΑΔΕ ειδοποιεί άμεσα τον Εισαγγελέα και η διαδικασία ενεργοποιείται χωρίς καθυστέρηση.
Μια ιδιαίτερα σημαντική καινοτομία είναι η αναστολή παραγραφής. Όσο ισχύει η ρύθμιση, το αδίκημα δεν παραγράφεται. Δηλαδή, το «ρολόι» της παραγραφής σταματάει και ξεκινά ξανά μόνο αφού περάσει τουλάχιστον ένας χρόνος από τη λήξη της ρύθμισης.
Τι σημαίνουν όλα αυτά για τους φορολογούμενους
Για όποιον έχει υψηλές ληξιπρόθεσμες οφειλές, οι επιλογές είναι πλέον ξεκάθαρες:
Με το που εντάσσεται σε ρύθμιση δόσεων, κερδίζει χρόνο και προστατεύεται από τη δίωξη.
Αν καταφέρει να αποπληρώσει ολόκληρο το ποσό, η υπόθεση κλείνει οριστικά.
Αν χάσει τη ρύθμιση, τότε η δίωξη ενεργοποιείται άμεσα και οι ποινές που προβλέπονται είναι αυστηρές.
Με άλλα λόγια, το κράτος προσφέρει μια «δεύτερη ευκαιρία» σε όσους δείχνουν διάθεση να ρυθμίσουν τις υποχρεώσεις τους. Αντίθετα, δεν δείχνει καμία ανοχή σε όσους αδιαφορούν πλήρως για τα χρέη τους.
Πού καταλήγουμε
Το νέο καθεστώς προσπαθεί να ισορροπήσει ανάμεσα στην ανάγκη του Δημοσίου να εισπράξει τα οφειλόμενα και στην ανάγκη των πολιτών να βρουν έναν ρεαλιστικό δρόμο αποπληρωμής.
Η ποινική δίωξη πλέον δεν λειτουργεί ως «παγίδα» που πέφτει αυτόματα πάνω σε κάθε οφειλέτη. Αντίθετα, χρησιμοποιείται ως εργαλείο πίεσης για τους στρατηγικούς κακοπληρωτές, ενώ δίνει περιθώριο προστασίας σε όσους πραγματικά προσπαθούν.
Το μήνυμα είναι σαφές:
Δεν πληρώνεις; Ρισκάρεις φυλάκιση.
Μπαίνεις σε ρύθμιση; Προστατεύεσαι.
Ξοφλάς; Καθαρίζεις.
Το μόνο που μένει να δούμε είναι πώς θα εφαρμοστεί στην πράξη αυτό το νέο πλαίσιο και αν θα καταφέρει να μειώσει το τεράστιο βουνό ληξιπρόθεσμων χρεών που βαραίνει σήμερα την ελληνική οικονομία.
