Μια εντελώς νέα εποχή στις διαδικασίες εκκαθάρισης των οφειλετών που είχαν προσφύγει στον νόμο Κατσέλη ανοίγει το υπουργείο Οικονομικών, προωθώντας μέσα από το νομοσχέδιο για τα κληροδοτήματα ένα πακέτο ρυθμίσεων που έχει προκαλέσει ήδη έντονο διάλογο. Παρότι η κυβέρνηση κάνει λόγο για μέτρα «επιτάχυνσης και απλοποίησης», πολλοί βλέπουν ένα σύστημα το οποίο όχι μόνο λύνει τα χέρια των εκκαθαριστών, αλλά τους εξασφαλίζει και μια πρωτοφανή οικονομική ανταμοιβή, μετατρέποντας τη διαδικασία των πλειστηριασμών σε προσοδοφόρο επάγγελμα.
Οι αλλαγές εντάσσονται στο άρθρο 175 του υπό συζήτηση νομοσχεδίου και αφορούν τον τρόπο με τον οποίο υλοποιείται η ρευστοποίηση περιουσίας που προβλέπεται στο άρθρο 9 του νόμου 3869/2010. Σύμφωνα με την αιτιολογική έκθεση, μέχρι σήμερα υπήρχαν «γκρίζες ζώνες» αναφορικά με τα καθήκοντα των εκκαθαριστών, γεγονός που δημιουργούσε καθυστερήσεις. Με την εισαγωγή σαφών κανόνων, το υπουργείο θεωρεί ότι η διαδικασία θα γίνεται πλέον με σταθερό πλαίσιο και αυξημένη ασφάλεια δικαίου.
Ωστόσο, νομικοί που έχουν μελετήσει τις σχετικές διαδικασίες υποστηρίζουν ότι ο ισχυρισμός περί «ασάφειας» ήταν μάλλον υπερβολικός. Ο νόμος Κατσέλη είχε ήδη παραπέμψει στις διατάξεις της πτωχευτικής νομοθεσίας, οι οποίες καθόριζαν επαρκώς τα βήματα της εκκαθάρισης. Εκείνο που προβάλλεται ως πραγματικά καινούργιο, τονίζουν, είναι το σύστημα αμοιβών και μπόνους που εισάγεται—και το οποίο, όπως σχολιάζουν, δημιουργεί σοβαρά ερωτήματα για τη σκοπιμότητα και τα κίνητρα πίσω από τις ρυθμίσεις.
Αμοιβή-μαμούθ 5% και έξτρα μπόνους ταχύτητας
Η πιο ηχηρή αλλαγή αφορά την οικονομική αποζημίωση των εκκαθαριστών. Η βασική αμοιβή ορίζεται στο 5% επί του ποσού που θα συγκεντρωθεί από την εκποίηση κάθε περιουσιακού στοιχείου, συν ΦΠΑ. Με απλά λόγια, όσο πιο μεγάλη είναι η αξία των ακινήτων ή λοιπών περιουσιακών στοιχείων που πουλιούνται, τόσο μεγαλύτερο θα είναι το κέρδος του εκκαθαριστή.
Ακόμη πιο εντυπωσιακή είναι η πρόβλεψη για «μπόνους ταχείας ολοκλήρωσης»:
εάν η εκκαθάριση ολοκληρωθεί μέσα σε έξι μήνες από τον διορισμό του εκκαθαριστή, προστίθεται επιπλέον 0,5% επί του συνολικού προϊόντος εκποίησης. Η αιτιολογική έκθεση το παρουσιάζει ως κίνητρο επιτάχυνσης, αλλά οι επικριτές φοβούνται ότι μπορεί να οδηγήσει σε πιεστικές και βεβιασμένες εκποιήσεις.
Το συνολικό ποσό παρακρατείται πριν τη διανομή των χρημάτων στους πιστωτές, κάτι που σημαίνει πως η αμοιβή του εκκαθαριστή εξασφαλίζεται πλήρως, ανεξάρτητα από το τι θα εισπράξουν τελικά οι δανειστές.
Πλήρης ευελιξία – και σχεδόν πλήρης ασυλία
Ένα άλλο σημείο που προκαλεί συζητήσεις είναι η σημαντική μείωση των εγγράφων και πιστοποιητικών που απαιτούνται για τις μεταβιβάσεις. Ο εκκαθαριστής δεν χρειάζεται να προσκομίσει φορολογική ή ασφαλιστική ενημερότητα, ούτε πιστοποιητικά από ΟΤΑ ή άλλες δημόσιες υπηρεσίες, με ελάχιστες εξαιρέσεις. Στόχος, σύμφωνα με το υπουργείο, είναι η αποδέσμευση από γραφειοκρατικά εμπόδια που προκαλούσαν μεγάλες καθυστερήσεις.
Παράλληλα, οι εκκαθαριστές αποκτούν ένα είδος «ασπίδας» απέναντι σε ευθύνες. Θα λογοδοτούν μόνο αν αποδειχθεί δόλος στις πράξεις τους. Η απλή αμέλεια δεν δημιουργεί ευθύνη, κάτι που έχει πυροδοτήσει έντονες αντιδράσεις. Ουσιαστικά, όπως σχολιάζουν ειδικοί, ο εκκαθαριστής προστατεύεται σχεδόν πλήρως από νομικές εμπλοκές, εκτός εάν αποδειχθεί πρόθεση βλάβης – ένα πολύ δύσκολο στοιχείο στην πράξη.
Ο μόνος λόγος που μπορεί να οδηγήσει σε αντικατάσταση του εκκαθαριστή είναι αν δεν δημοσιεύσει μέσα σε τρεις μήνες την πρόσκληση εκδήλωσης ενδιαφέροντος για αγορά των προς εκποίηση ακινήτων. Ακόμη όμως και αυτό δεν συνεπάγεται ευθύνη, αλλά απλώς δυνατότητα απομάκρυνσής του από το δικαστήριο.
Πληρέστερος μηχανισμός πλειστηριασμών
Στο νέο πλαίσιο, προβλέπεται επίσης ότι ο εκκαθαριστής τηρεί ηλεκτρονικό φάκελο με όλα τα απαραίτητα έγγραφα, ενώ η ελεύθερη εκποίηση διευκολύνεται μέσω δημοσίευσης προσκλήσεων ενδιαφέροντος. Οι διαδικασίες μπορούν να επαναληφθούν εάν δεν βρεθούν αγοραστές, δημιουργώντας ένα συνεχώς ανοιχτό πεδίο για εξεύρεση ενδιαφερομένων.
Για τις περιπτώσεις όπου το κτηματολόγιο λειτουργεί, δεν καταργούνται τα βασικά έγγραφα (τοπογραφικά και κτηματολογικά φύλλα). Όμως, η γενική κατεύθυνση του νομοσχεδίου είναι ξεκάθαρα υπέρ της απλοποίησης, ακόμα κι αν αυτό σημαίνει ότι μεταβιβάσεις μπορούν να γίνουν χωρίς τον έλεγχο της πραγματικής κατάστασης του ακινήτου.
Επέκταση μπόνους και στους ήδη διορισμένους εκκαθαριστές
Εντυπωσιακό είναι και το γεγονός ότι η κυβέρνηση προσφέρει το μπόνους 0,5% ακόμα και σε όσους εκκαθαριστές έχουν ήδη διοριστεί σε παλιές υποθέσεις. Εφόσον ολοκληρώσουν τη δουλειά τους μέσα σε έξι μήνες από τη δημοσίευση του νόμου, θα λάβουν και αυτοί την πρόσθετη αμοιβή. Αυτό θεωρείται από ορισμένους ως κίνητρο μαζικής επιτάχυνσης πλειστηριασμών.
