Η εποχή που οι ηλεκτρονικές πληρωμές θεωρούνταν απλώς ένα βολικό μέσο για τις καθημερινές αγορές έχει περάσει ανεπιστρεπτί. Σήμερα, κάθε συναλλαγή με πιστωτική, χρεωστική κάρτα ή άλλο ψηφιακό μέσο αποτελεί και ένα δεδομένο που καταγράφεται, αναλύεται και –σε ορισμένες περιπτώσεις– ενεργοποιεί ελεγκτικούς μηχανισμούς της φορολογικής διοίκησης. Η ΑΑΔΕ παρακολουθεί συστηματικά τις ηλεκτρονικές δαπάνες των φορολογουμένων, όχι για λόγους στατιστικής, αλλά για να διαπιστώσει αν συμβαδίζουν με τα εισοδήματα που δηλώνονται στις φορολογικές δηλώσεις.
Η βασική αρχή είναι απλή: όταν οι καταναλωτικές δαπάνες ενός προσώπου εμφανίζονται δυσανάλογα υψηλές σε σχέση με τα επίσημα δηλωμένα εισοδήματά του, τότε γεννάται υποψία απόκρυψης φορολογητέας ύλης. Σε αυτές τις περιπτώσεις, ο φορολογούμενος καλείται να δώσει εξηγήσεις. Αν δεν μπορέσει να αποδείξει από πού προήλθαν τα χρήματα που ξόδεψε, τότε η υπόθεση οδηγείται σε καταλογισμό φόρων, προσαυξήσεων και προστίμων.
Η παρακολούθηση αυτή γίνεται πλέον σε σχεδόν πραγματικό χρόνο, μέσω εξειδικευμένων πληροφοριακών συστημάτων που διαθέτει η ΑΑΔΕ. Οι αλγόριθμοι εντοπίζουν μοτίβα «υπερκινητικότητας» στις πληρωμές: συχνές συναλλαγές, μεγάλα ποσά ή απότομες αυξήσεις δαπανών. Όταν εμφανιστούν τέτοια σήματα κινδύνου, η φορολογική αρχή ζητά από τα πιστωτικά ιδρύματα αναλυτικά στοιχεία για τις κινήσεις των λογαριασμών και των καρτών του συγκεκριμένου φορολογουμένου.
Ιδιαίτερη σημασία αποκτούν και οι κωδικοί 049 και 050 του εντύπου Ε1, όπου δηλώνονται οι ηλεκτρονικές δαπάνες του προηγούμενου έτους. Οι κωδικοί αυτοί δεν είναι τυπικοί. Συνδέονται άμεσα με την κατοχύρωση της έκπτωσης φόρου, η οποία μπορεί να φτάσει έως και τα 2.200 ευρώ. Για να διατηρηθεί αυτή η έκπτωση, ο φορολογούμενος οφείλει να έχει πραγματοποιήσει αγορές με ηλεκτρονικά μέσα πληρωμής ίσες με το 30% του δηλωθέντος εισοδήματός του, με ανώτατο όριο δαπανών τις 20.000 ευρώ.
Όταν το απαιτούμενο ποσοστό δεν καλύπτεται, η «ποινή» είναι αυτόματη: επιβάλλεται πρόστιμο 22% επί της διαφοράς μεταξύ του απαιτούμενου ποσού (30% του εισοδήματος) και των δαπανών που πράγματι δηλώθηκαν. Ωστόσο, εξίσου επικίνδυνη είναι και η αντίστροφη περίπτωση. Δηλαδή, όταν στους ίδιους κωδικούς εμφανίζονται δαπάνες που υπερβαίνουν σημαντικά το εισόδημα. Εκεί, ο αλγόριθμος της ΑΑΔΕ μπορεί να «χτυπήσει κόκκινο».
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί πρόσφατη υπόθεση που εξετάστηκε από τη Διεύθυνση Επίλυσης Διαφορών. Φορολογούμενος δήλωσε για το φορολογικό έτος 2021 εισόδημα μόλις 5.517 ευρώ. Παρ’ όλα αυτά, μέσα στο ίδιο έτος οι ηλεκτρονικές του πληρωμές άγγιξαν το αστρονομικό ποσό των 120.961 ευρώ. Το χάσμα ανάμεσα σε δηλωθέν εισόδημα και πραγματικές δαπάνες δεν θα μπορούσε να περάσει απαρατήρητο.
Οι αρμόδιες υπηρεσίες της ΑΑΔΕ διέταξαν φορολογικό έλεγχο και προχώρησαν σε άρση του τραπεζικού απορρήτου. Τα στοιχεία έδειξαν ότι ούτε τα εισοδήματα του 2021 ούτε εκείνα προηγούμενων ετών μπορούσαν να καλύψουν τέτοιο ύψος αγορών. Ακόμη πιο επιβαρυντικό ήταν το γεγονός ότι στη φορολογική του δήλωση ο φορολογούμενος είχε αναγράψει στους κωδικούς ηλεκτρονικών δαπανών ποσό άνω των 11.800 ευρώ, δηλαδή υπερδιπλάσιο του δηλωθέντος εισοδήματος.
Η υπόθεση ανατέθηκε στο Ελεγκτικό Κέντρο Θεσσαλονίκης, το οποίο ενεργοποίησε όλο το φάσμα των ελεγκτικών εργαλείων. Ζητήθηκαν εξηγήσεις για συγκεκριμένες καταθέσεις, ελέγχθηκαν τραπεζικοί λογαριασμοί, ενώ ερευνήθηκε ακόμη και ενδεχόμενη στοιχηματική δραστηριότητα μέσω των αρμόδιων αρχών. Από τον συνολικό έλεγχο προέκυψε ότι ποσό άνω των 95.000 ευρώ δεν μπορούσε αρχικά να δικαιολογηθεί.
Ο φορολογούμενος προσκόμισε εκ των υστέρων αποδείξεις για μέρος των χρημάτων, επικαλούμενος ανάλωση κεφαλαίου προηγούμενων ετών, δωρεές και κινήσεις σε κοινούς λογαριασμούς. Τελικά, το ποσό που κρίθηκε ως αδικαιολόγητη προσαύξηση περιουσίας περιορίστηκε σε περίπου 52.000 ευρώ. Παρ’ όλα αυτά, ο «λογαριασμός» ήταν βαρύς: φόρος εισοδήματος, πρόστιμα και προσαυξήσεις που συνολικά ξεπέρασαν τις 24.800 ευρώ.
Το μήνυμα είναι σαφές. Οι ηλεκτρονικές πληρωμές διευκολύνουν την καθημερινότητα, αλλά ταυτόχρονα αφήνουν ίχνη. Όταν τα ίχνη αυτά δεν συμβαδίζουν με τη φορολογική εικόνα που δηλώνεται, οι έλεγχοι είναι πλέον ζήτημα χρόνου.
