Είναι το μεγαλύτερο “μυστικό” της ελληνικής οικονομίας και το ξέρουν όλοι: η φοροδιαφυγή και η παραοικονομία συνεχίζουν να ανθούν, στερώντας από το κράτος δισεκατομμύρια ευρώ κάθε χρόνο. Παρά τις εντατικές προσπάθειες των αρχών και τις ψηφιακές καινοτομίες που εφαρμόζονται, η μάχη απέχει πολύ από το να έχει κερδηθεί. Και αυτό δεν είναι απλώς ένα θέμα ηθικής – είναι ένα τεράστιο οικονομικό πρόβλημα, με επιπτώσεις σε κάθε πολίτη.
Η κυβέρνηση έχει θέσει ως έναν από τους βασικούς πυλώνες της οικονομικής πολιτικής τη μείωση της φοροδιαφυγής. Γιατί; Διότι χωρίς φορολογικά έσοδα δεν μπορεί να υπάρξει ούτε δημοσιονομικός χώρος για φοροελαφρύνσεις ούτε για κοινωνικές παροχές. Με άλλα λόγια, όσο υπάρχουν αυτοί που φοροδιαφεύγουν, τόσο περισσότερο επιβαρύνονται οι συνεπείς φορολογούμενοι.
Η σκιά που πλανάται πάνω από την οικονομία
Σύμφωνα με διεθνείς οργανισμούς, η παραοικονομία στην Ελλάδα υπολογίζεται στο 22,4% του ΑΕΠ, ή αλλιώς, περίπου 78 δισεκατομμύρια ευρώ. Ακόμα και με τις πιο αισιόδοξες εκτιμήσεις του Υπουργείου Οικονομικών, που τοποθετούν το ποσοστό στο 16%, η εικόνα παραμένει σοκαριστική.
Αυτό μεταφράζεται σε απώλειες ύψους 25 δισ. ευρώ ετησίως για τα δημόσια ταμεία – χρήματα που θα μπορούσαν να κατευθυνθούν σε αυξήσεις για τους συνταξιούχους, σε έργα υποδομής ή σε ενίσχυση του κοινωνικού κράτους. Πρόκειται για ένα ποσό που, αν αξιοποιούνταν σωστά, θα μπορούσε να μεταμορφώσει τη χώρα.
Ποιοι “κρύβονται” πίσω από την παραοικονομία;
Δεν χρειάζεται να ψάξει κανείς πολύ για να βρει πού εντοπίζεται το πρόβλημα. Ελεύθεροι επαγγελματίες, επιχειρήσεις στον χώρο της εστίασης, του τουρισμού, της ψυχαγωγίας – όλοι βρίσκονται στο στόχαστρο των ελέγχων, καθώς αυτοί οι κλάδοι παρουσιάζουν τα μεγαλύτερα ποσοστά απόκρυψης εισοδημάτων.
Η γεωγραφία της φοροδιαφυγής, πάντως, παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον: στις πιο αναπτυγμένες περιοχές της χώρας, όπως η Αττική και η Κρήτη, έχει σημειωθεί σημαντική μείωση της παραοικονομίας τα τελευταία χρόνια – έως και 18% σε τοπικό επίπεδο. Αντίθετα, σε απομονωμένες περιφέρειες, όπως τα Γρεβενά ή η Ευρυτανία, οι βελτιώσεις είναι ελάχιστες.
Ψηφιακά “όπλα” στη μάχη με τη φοροδιαφυγή
Η απάντηση των αρχών έρχεται με την τεχνολογία. Από το myDATA και την ηλεκτρονική υποβολή τιμολογίων, μέχρι τη διασύνδεση ταμειακών μηχανών με POS, το κράτος προσπαθεί να περιορίσει τη δυνατότητα αποκρυπτογράφησης συναλλαγών. Οι ελεγκτικοί μηχανισμοί εστιάζουν πλέον περισσότερο στην ανάλυση δεδομένων και στους στοχευμένους ελέγχους, ώστε να “ξετρυπώνουν” τους φοροφυγάδες με μεγαλύτερη ακρίβεια.
Οι διεθνείς μελέτες δείχνουν ξεκάθαρα: όσο περισσότερες είναι οι ηλεκτρονικές συναλλαγές, τόσο μικρότερο είναι το περιθώριο για μαύρο χρήμα. Όμως η ψηφιοποίηση δεν αρκεί από μόνη της. Το πραγματικό στοίχημα είναι η διατήρηση της πολιτικής βούλησης και η καταπολέμηση ενός φαινομένου που οι περισσότεροι αποφεύγουν να αγγίξουν: της διαφθοράς.
Ο “ελέφαντας στο δωμάτιο”: Η πολιτική διαφθορά
Η Transparency International κατατάσσει την Ελλάδα στις τελευταίες θέσεις της Ευρωζώνης σε θέματα αντιλαμβανόμενης διαφθοράς. Όσο λοιπόν το πολιτικό σύστημα δεν αποδεικνύει έμπρακτα ότι πατάσσει τα φαινόμενα ατιμωρησίας και πελατειακών σχέσεων, τόσο θα είναι δύσκολο να πειστεί και ο πολίτης να βγει από το φαύλο κύκλο της φοροδιαφυγής.
Ένας ρεαλιστικός, αλλά απαιτητικός στόχος
Είναι άπιαστο όνειρο η πλήρης εξάλειψη της παραοικονομίας; Προφανώς. Καμία χώρα στον κόσμο δεν έχει καταφέρει να την εξαφανίσει εντελώς. Όμως ένας ρεαλιστικός στόχος, της τάξης του 10-12% του ΑΕΠ, είναι εφικτός και θα μπορούσε να ενισχύσει τα δημόσια έσοδα κατά τουλάχιστον 8 δισεκατομμύρια ευρώ ετησίως.
Η μέχρι τώρα πρόοδος δείχνει ότι υπάρχει δυνατότητα για βελτίωση. Το 2013, στο αποκορύφωμα της κρίσης, η παραοικονομία είχε φτάσει το 30% του ΑΕΠ – κατατάσσοντας την Ελλάδα στη χειρότερη θέση στην ΕΕ. Σήμερα, τα ποσοστά αυτά έχουν πέσει, αλλά η μάχη συνεχίζεται.
Η λύση δεν είναι (μόνο) η τεχνολογία
Το μέλλον δεν θα κριθεί αποκλειστικά από τις εφαρμογές και τα ψηφιακά εργαλεία. Θα κριθεί από τη συνείδηση των πολιτών, την αποφασιστικότητα του κράτους και τη διάθεση να μπει τέλος σε ένα σύστημα που τιμωρεί τους συνεπείς και επιβραβεύει τους πονηρούς. Το ερώτημα δεν είναι αν θα το καταφέρουμε, αλλά αν τελικά θα το τολμήσουμε.
Μάθετε τα πάντα για ΣΥΝΤΑΞΕΙΣ – ΕΠΙΔΟΜΑΤΑ – ΔΥΠΑ – ΟΠΕΚΑ – ΟΑΕΔ – ΕΦΚΑ εδώ
