Παρούσα εικόνα
Το ελληνικό ελαιόλαδο εξακολουθεί να αποτελεί την «υγρή χρυσή» βάση της μεσογειακής διατροφής, όμως τα δεδομένα της τρέχουσας εμπορικής περιόδου είναι πρωτόγνωρα. Παρ’ ότι οι διεθνείς τιμές ενέργειας σταθεροποιήθηκαν, οι τιμές στο ράφι μειώθηκαν θεαματικά – ακόμη και κάτω από τα 8 € ανά λίτρο – κυρίως λόγω της υπερπροσφοράς.
Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ, το ελαιόλαδο παρουσίασε πτώση τιμής 34,4% τον Μάιο, σε ετήσια βάση. Ωστόσο, η καταναλωτική συμπεριφορά δεν έχει επανέλθει στα προ πανδημίας επίπεδα: η μέση κατά κεφαλήν κατανάλωση έπεσε στα 9,8 λίτρα, ενώ το 2022‑2023 ξεπερνούσε τα 12 λίτρα. Πρόκειται για σαφή ένδειξη ότι ο πληθωρισμός και η μείωση του διαθέσιμου εισοδήματος συνεχίζουν να επηρεάζουν τις αγορές τροφίμων.
Η ακτινογραφία των τιμών
Η δομή των τιμών προκύπτει από ένα σύνθετο πλέγμα κόστους παραγωγής, εμπορικών προμηθειών και πολιτικών προώθησης. Οι μεγάλες τυποποιητικές μονάδες, θέλοντας να κρατήσουν «ζεστούς» τους καταναλωτές, λάνσαραν εκτεταμένες εκπτώσεις σχεδόν καθ’ όλη τη διάρκεια της χρονιάς.
Ενδεικτικά, επώνυμο εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο ξεκίνησε με τιμή 11,70 €/λίτρο, αλλά σε προσφορά έφτασε τα 8,10 €/λίτρο, ενώ απλό ελαιόλαδο ιδιωτικής ετικέτας βρέθηκε να κοστίζει 11,50 €/λίτρο. Την ίδια στιγμή, ο «τιμολογιακός πόλεμος» οδήγησε ορισμένα brands να πωλούν το προϊόν τους χαμηλότερα από τις private label επιλογές, ένα φαινόμενο που σπάνια συναντάται στις αγορές τροφίμων.
Πίεση στους παραγωγούς
Για τον Έλληνα ελαιοπαραγωγό, το σκηνικό των χαμηλών τιμών μεταφράζεται σε σημαντική οικονομική ασφυξία. Φέτος, οι αγοραστές προσφέρουν 3,80 € το κιλό για ελαιόλαδο χύμα, όταν το συνολικό κόστος —συγκομιδή, ελαιοτριβείο, τυποποίηση, ενέργεια— ξεπερνά τα 4 €. Αναγκαστικά, πολλοί παραγωγοί προτιμούν να αποθηκεύσουν το προϊόν, περιμένοντας καλύτερες μέρες, με ό,τι αυτό συνεπάγεται για τη ρευστότητά τους.
Επιπλέον, η αύξηση του κόστους εργασίας, σε συνδυασμό με τις αυξημένες ανάγκες άρδευσης λόγω κλιματικής αλλαγής, ενισχύει την πίεση. Αν οι τιμές παραγωγού δεν ανακάμψουν, υπάρχει κίνδυνος εγκατάλειψης ελαιώνων, φαινόμενο που έχουμε δει σε άλλα μεσογειακά κράτη όταν το εισόδημα των αγροτών συμπιέστηκε.
Θετικοί οιωνοί για τη νέα σεζόν
Παρά τις αντίξοες οικονομικές συνθήκες, το κλίμα φαίνεται να χαμογελά στους ελαιοκαλλιεργητές. Η φετινή άνοιξη κύλησε με ήπιες θερμοκρασίες και περιορισμένες, αλλά στοχευμένες βροχοπτώσεις, γεγονός που οδήγησε σε πλούσια ανθοφορία. Οι γεωπόνοι προβλέπουν παραγωγή σε επίπεδα ανάλογα με την περσινή – ίσως και υψηλότερη, αν η ζέστη του καλοκαιριού δεν πλήξει τα καρποφόρα στάδια.
Οι ίδιες αισιόδοξες εκτιμήσεις επικρατούν σε Ισπανία και Ιταλία, δύο βασικούς «παίκτες» της παγκόσμιας αγοράς. Εάν επαληθευτούν, οι τιμές ενδέχεται να παραμείνουν χαμηλές, προσφέροντας στους καταναλωτές μια ακόμη χρονιά με προσιτά προϊόντα – αλλά παράλληλα επιμηκύνοντας την αγωνία των παραγωγών.
Υψηλά αποθέματα και διεθνείς επιρροές
Οι αποθήκες γεμίζουν: περίπου το 50 % των 250 000 τόνων που παρήγαγε η Ελλάδα την περίοδο 2024‑2025 δεν έχει ακόμη διατεθεί. Αυτό οφείλεται σε δύο λόγους. Πρώτον, η Ιταλία κάλυψε φέτος το μεγαλύτερο μέρος των αναγκών της με ισπανικό ελαιόλαδο, μειώνοντας την παραδοσιακή ζήτηση για ελληνικό χύμα. Δεύτερον, η ασθενής εσωτερική κατανάλωση δεν απορρόφησε την πλεονάζουσα ποσότητα.
Στον διεθνή «πίνακα» τιμών, κάθε μικρή υποχώρηση των ισπανικών τιμών συμπαρασύρει και τις ελληνικές. Όσο η Ισπανία συνεχίζει να βγάζει στην αγορά μεγάλες ποσότητες σε ελκυστικές τιμές, οι Έλληνες παραγωγοί θα βρίσκουν δύσκολα εμπορικές διεξόδους.
Το φαινόμενο του «χύμα»
Παρά την εξαιρετική ποιότητα, η Ελλάδα εξακολουθεί να πουλά σχεδόν τα δύο πέμπτα της παραγωγής της χωρίς τυποποίηση. Από τους 110 000 τ που καταναλώνονται ετησίως στη χώρα, μόνο 15 800 τ φέρουν επώνυμη ετικέτα. Η υπόλοιπη ποσότητα διακινείται στον «κλασικό τενεκέ», συχνά σε χαμηλότερη τιμή αλλά χωρίς πιστοποίηση για τον τελικό αγοραστή.
Στο εξωτερικό, το πρόβλημα είναι ακόμη πιο έντονο: μόλις 45 000 τ εξάγονται σε συσκευασίες που φέρουν ελληνική ταυτότητα. Το υπόλοιπο ταξιδεύει ως χύμα βάση για ελαιόλαδα άλλων χωρών, χάνοντας την υπεραξία που θα μπορούσε να αποφέρει το brand «Greek Olive Oil».
Προοπτικές και προτάσεις
Η επόμενη ημέρα απαιτεί συντονισμένη δράση. Η αναβάθμιση της τυποποίησης προς προϊόντα ΠΟΠ και ΠΓΕ μπορεί να προστατεύσει το εισόδημα των παραγωγών, προσφέροντας ποιοτικό πλεονέκτημα έναντι του ανταγωνισμού. Παράλληλα, η επένδυση σε ψηφιακό μάρκετινγκ και εξαγωγικές συμφωνίες με αγορές υψηλής αγοραστικής δύναμης (Βόρεια Ευρώπη, ΗΠΑ, Ασία) θα ενισχύσει την εικόνα του ελληνικού ελαιολάδου.
Στο εσωτερικό, εκπαιδευτικές εκστρατείες για τη χρήση και τα οφέλη του ελαιόλαδου μπορούν να ξαναζεστάνουν τη ζήτηση, ενώ η καθιέρωση μικρότερων συσκευασιών premium ποιότητας θα φέρει νέους καταναλωτές, ειδικά νεότερης ηλικίας.
Τέλος, η κρατική πολιτική θα πρέπει να εστιάσει στη στήριξη του αγρότη με φορολογικά κίνητρα, επιδότηση της καινοτομίας (έξυπνη γεωργία, βιολογικές μέθοδοι) και προγράμματα εξωστρέφειας. Έτσι, το ελληνικό ελαιόλαδο όχι μόνο θα διατηρήσει τη φήμη του, αλλά θα κατοχυρώσει σταθερά περιθώρια κέρδους για όλους τους κρίκους της εφοδιαστικής αλυσίδας.
Συμπερασματικά, ο τρέχων κύκλος χαμηλών τιμών μπορεί να λειτουργήσει ως εφαλτήριο αναδιάρθρωσης του κλάδου. Με κατάλληλες επενδύσεις στην ποιότητα και την προώθηση, η Ελλάδα μπορεί να μετατρέψει τη σημερινή πρόκληση σε ευκαιρία, εξασφαλίζοντας βιώσιμη ανάπτυξη για το εθνικό της προϊόν και δικαιότερα έσοδα για τους ανθρώπους που το παράγουν.
Μάθετε τα πάντα για ΣΥΝΤΑΞΕΙΣ – ΕΠΙΔΟΜΑΤΑ – ΔΥΠΑ – ΟΠΕΚΑ – ΟΑΕΔ – ΕΦΚΑ εδώ
