Μια νέα κυβερνητική ρύθμιση φέρνει αναταράξεις σε χιλιάδες δικαιούχους επιδομάτων ανεργίας και μητρότητας, οι οποίοι πλέον βλέπουν τα χρήματά τους να «κλειδώνονται» σε προπληρωμένες κάρτες με αυστηρούς περιορισμούς. Το νέο πλαίσιο, που τέθηκε σε ισχύ μέσω του νόμου 5078/2023 και της σχετικής Κοινής Υπουργικής Απόφασης της 12ης Μαρτίου 2025, έχει ήδη προκαλέσει σφοδρές αντιδράσεις. Και δεν μιλάμε για απλούς πολίτες – μέχρι και ο Συνήγορος του Πολίτη κρούει τον κώδωνα του κινδύνου.
Με επίσημη επιστολή προς την Υπουργό Εργασίας, Νίκη Κεραμέως, ο Ανεξάρτητος Φορέας καταγγέλλει πως το νέο σύστημα όχι μόνο δεν προστατεύει τα δικαιώματα των πολιτών, αλλά αντιθέτως παραβιάζει θεμελιώδεις συνταγματικές αρχές και θέτει σε αμφισβήτηση τη χρησιμότητα των ίδιων των επιδομάτων.
Όταν τα «επιδόματα» δεν μπορούν να πληρώσουν ούτε ενοίκιο
Το πρόβλημα δεν είναι θεωρητικό. Ο Συνήγορος του Πολίτη βασίζει την παρέμβασή του σε δεκάδες καταγγελίες πολιτών, οι οποίοι βιώνουν στην πράξη τις επιπτώσεις της αλλαγής. Πλέον:
-
Η ανάληψη μετρητών περιορίζεται μόλις στο 50% του ποσού.
-
Η μεταφορά χρημάτων από την κάρτα σε προσωπικό τραπεζικό λογαριασμό απαγορεύεται.
-
Οι κάρτες δεν γίνονται δεκτές για πληρωμές βασικών αναγκών, όπως ενοίκιο, δάνεια ή κοινόχρηστα.
Το αποτέλεσμα; Οι δικαιούχοι στερούνται τη δυνατότητα να διαχειριστούν τα χρήματά τους ελεύθερα, παρά το γεγονός ότι πρόκειται για ασφαλιστικές παροχές και όχι για προνοιακά βοηθήματα.
Μέτρα «για το καλό μας» που στραγγαλίζουν την οικονομική ελευθερία
Σύμφωνα με την κυβέρνηση, ο σκοπός της εφαρμογής των προπληρωμένων καρτών είναι η καταπολέμηση της φοροδιαφυγής. Όμως, ο Συνήγορος του Πολίτη αμφισβητεί ευθέως την αποτελεσματικότητα του μέτρου και σημειώνει πως δεν υπάρχουν αποδείξεις ότι αυτού του είδους οι περιορισμοί οδηγούν σε μεγαλύτερη φορολογική συμμόρφωση.
Αντίθετα, επισημαίνει ότι το μέτρο:
-
Θίγει το δικαίωμα των πολιτών στην ελεύθερη οικονομική δράση.
-
Υπονομεύει τη δυνατότητα αξιοπρεπούς διαβίωσης.
-
Παραβιάζει την αρχή της αναλογικότητας και της αυτοδιάθεσης των ασφαλισμένων.
«Καμπανάκι» για συνταγματικές παραβιάσεις
Η επιστολή του Συνηγόρου δεν περιορίζεται σε απλές επισημάνσεις. Παραθέτει συγκεκριμένα άρθρα του Συντάγματος που, κατά την άποψή του, παραβιάζονται:
-
Το άρθρο 22 παρ. 5, που εγγυάται την κοινωνική ασφάλιση των εργαζομένων.
-
Το άρθρο 5, που διασφαλίζει την ελεύθερη ανάπτυξη της προσωπικότητας.
-
Τη νομολογία του Συμβουλίου της Επικρατείας, που αναγνωρίζει τα συγκεκριμένα επιδόματα ως ουσιωδώς ασφαλιστικές παροχές, ανάλογες με τη σύνταξη.
Το βασικό επιχείρημα του Συνηγόρου είναι πως πρόκειται για παροχές που προέρχονται από τις ασφαλιστικές εισφορές των εργαζομένων. Συνεπώς, το κράτος δεν έχει δικαίωμα να επιβάλλει αυθαίρετους περιορισμούς στον τρόπο που θα χρησιμοποιηθούν.
Προπληρωμένες κάρτες: εργαλείο ελέγχου ή αδιέξοδο;
Η μετάβαση στο νέο καθεστώς παρουσιάστηκε ως μέτρο εκσυγχρονισμού και διαφάνειας. Όμως, η πραγματικότητα δείχνει ότι η προπληρωμένη κάρτα λειτουργεί ως φίμωτρο για την οικονομική αυτονομία των δικαιούχων. Παρόλο που υποτίθεται ότι διευκολύνει τη διαδικασία, καταλήγει να εγκλωβίζει τους πολίτες σε ένα καθεστώς ελέγχου και στέρησης.
Αντί για εργαλείο ένταξης, μετατρέπεται σε μηχανισμό αποκλεισμού.
Τι ζητά ο Συνήγορος του Πολίτη
Ο Συνήγορος του Πολίτη προτείνει σαφείς λύσεις και ζητά άμεση αναθεώρηση του υφιστάμενου πλαισίου. Συγκεκριμένα:
-
Κατάργηση των περιορισμών που αφορούν τη χρήση των καρτών.
-
Δυνατότητα πλήρους ανάληψης των ποσών σε μετρητά.
-
Ελεύθερη χρήση των επιδομάτων για κάθε νόμιμο σκοπό – από ενοίκια έως λογαριασμούς.
-
Αναλογική προσέγγιση που δεν παραβιάζει το δικαίωμα των πολιτών στην ιδιωτική αυτονομία.
Η έκκλησή του είναι σαφής: να μην θυσιαστεί η κοινωνική προστασία στο όνομα ενός ανεπαρκώς τεκμηριωμένου στόχου.
Μήνυμα προς την κοινωνία και την κυβέρνηση
Το ερώτημα που γεννάται είναι αν μια κοινωνία μπορεί να επιβιώσει όταν ακόμη και τα ελάχιστα οικονομικά βοηθήματα γίνονται αντικείμενο περιορισμών και ελέγχου. Ποιο το νόημα ενός επιδόματος, αν δεν μπορεί να αξιοποιηθεί ελεύθερα;
Ο Συνήγορος του Πολίτη έδωσε το έναυσμα για δημόσιο διάλογο. Το αν η πολιτεία θα ακούσει ή θα συνεχίσει να λειτουργεί ως «λογιστής» αντί για προστάτης των πολιτών, μένει να φανεί.
