Έντονη κοινωνική και θεσμική αντίδραση προκαλεί η εφαρμογή της καταβολής κοινωνικών παροχών και επιδομάτων ανεργίας μέσω προπληρωμένων καρτών, με τις επικρίσεις να πληθαίνουν τόσο από εργαζομένους στη Δημόσια Διοίκηση όσο και από τους ίδιους τους δικαιούχους. Στο επίκεντρο της αντιπαράθεσης βρίσκεται η επιλογή της ΔΥΠΑ και της κυβέρνησης να αντικαταστήσουν την απευθείας τραπεζική πίστωση με ένα νέο σύστημα πληρωμών, το οποίο – όπως καταγγέλλεται – απέτυχε να διασφαλίσει το αυτονόητο: την έγκαιρη και απρόσκοπτη πρόσβαση των ανέργων στο μοναδικό τους εισόδημα.
Ο Πανελλήνιος Σύλλογος Υπαλλήλων ΟΑΕΔ – τ.ΟΕΕ – τ.ΟΕΚ (ΠΑΝΣΥΠΟ) κάνει λόγο για μια πολιτική απόφαση που δεν δοκιμάστηκε επαρκώς στην πράξη και κατέληξε να παράγει περισσότερα προβλήματα από όσα υποτίθεται ότι θα έλυνε. Σύμφωνα με την τοποθέτησή του, το νέο μοντέλο πληρωμών δεν συνιστά απλώς ένα τεχνικό σύστημα με δυσλειτουργίες, αλλά αντανακλά μια στρεβλή προσέγγιση της κοινωνικής προστασίας και της σχέσης κράτους – πολίτη.
Όπως επισημαίνεται, χιλιάδες δικαιούχοι βρέθηκαν σε κατάσταση αβεβαιότητας, αδυνατώντας να αποκτήσουν πρόσβαση στα επιδόματά τους για εβδομάδες ή ακόμη και μήνες. Σε αρκετές περιπτώσεις, οι καθυστερήσεις συνέπεσαν με περιόδους αυξημένων αναγκών, όπως οι γιορτές, με αποτέλεσμα πολλοί άνεργοι να μείνουν χωρίς βασικά μέσα διαβίωσης. Το δικαίωμα στην κοινωνική στήριξη μετατράπηκε, έτσι, σε μια αγχωτική διαδικασία αναμονής και ελέγχου.
Ιδιαίτερη κριτική ασκείται στον τρόπο υλοποίησης του μέτρου. Η διαδικασία καταβολής των επιδομάτων διαμοιράστηκε σε ένα πλέγμα τρίτων φορέων – τραπεζών, εταιρειών έκδοσης καρτών και ταχυδρομικών υπηρεσιών – χωρίς ενιαίο συντονισμό και χωρίς σαφή κατανομή ευθυνών. Το αποτέλεσμα ήταν ένα διοικητικό κενό μεταξύ της έγκρισης του επιδόματος και της πραγματικής είσπραξής του, με τους πολίτες να εγκλωβίζονται σε έναν φαύλο κύκλο παραπόνων και παραπομπών από υπηρεσία σε υπηρεσία.
Στο μεταξύ, οι εργαζόμενοι της ΔΥΠΑ βρέθηκαν να απορροφούν την κοινωνική πίεση και την αγανάκτηση των πολιτών, παρότι δεν είχαν ουσιαστική δυνατότητα παρέμβασης. Χωρίς επαρκή εργαλεία και χωρίς αρμοδιότητα επί των τεχνικών διαδικασιών, κλήθηκαν να διαχειριστούν συνέπειες αποφάσεων που ελήφθησαν σε κεντρικό πολιτικό επίπεδο.
Πέρα από τα πρακτικά προβλήματα, ο ΠΑΝΣΥΠΟ θέτει και ένα ζήτημα αρχής. Η προπληρωμένη κάρτα, όπως τονίζει, δεν είναι ένα ουδέτερο μέσο πληρωμής. Αντιθέτως, δημιουργεί έναν διακριτό μηχανισμό για τους ανέργους, διαφοροποιώντας τους από το σύνολο των πολιτών και ενισχύοντας την αίσθηση ελέγχου και επιτήρησης. Η ανεργία, υπογραμμίζει ο Σύλλογος, αποτελεί κοινωνικό κίνδυνο και όχι ατομική παρεκτροπή που χρήζει «πειθαρχικών» εργαλείων.
Στην επιχειρηματολογία του, ο Σύλλογος επικαλείται και παρεμβάσεις του Συνηγόρου του Πολίτη, σύμφωνα με τις οποίες ο τρόπος καταβολής μιας κοινωνικής παροχής δεν μπορεί να λειτουργεί ως εμπόδιο στην άσκηση του ίδιου του δικαιώματος. Όταν η πρόσβαση στο επίδομα καθυστερεί ή εξαρτάται από διαδικαστικά εμπόδια, πλήττεται ο πυρήνας της αξιοπρεπούς διαβίωσης και υπονομεύεται ο κοινωνικός ρόλος του κράτους.
Με βάση όλα τα παραπάνω, ο ΠΑΝΣΥΠΟ ζητά την πλήρη κατάργηση της προπληρωμένης κάρτας και την επιστροφή στην απευθείας πίστωση των επιδομάτων στους τραπεζικούς λογαριασμούς των δικαιούχων. Όπως επισημαίνει, δεν πρόκειται για ιδεολογική αντιπαράθεση, αλλά για ζήτημα κοινωνικής αναγκαιότητας και λειτουργικής αποτελεσματικότητας.
Παράλληλα, καταθέτει δέσμη προτάσεων για όσο διάστημα το ισχύον σύστημα παραμένει σε εφαρμογή. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται η άμεση χρήση ψηφιακής κάρτας κατά την πρώτη πληρωμή, η πρόβλεψη ότι η καθυστέρηση έκδοσης ή ενεργοποίησης δεν μπορεί να αναστέλλει την καταβολή, η ύπαρξη εναλλακτικού μηχανισμού πίστωσης σε IBAN και ο καθορισμός αυστηρών προθεσμιών για όλα τα στάδια της διαδικασίας.
Τέλος, ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στο χρόνιο πρόβλημα της υποστελέχωσης των υπηρεσιών της ΔΥΠΑ. Η συνεχής διεύρυνση των αρμοδιοτήτων, χωρίς αντίστοιχη ενίσχυση σε ανθρώπινο δυναμικό, έχει οδηγήσει το σύστημα στα όριά του, επιβαρύνοντας τόσο τους εργαζομένους όσο και τους πολίτες.
Όπως καταλήγει ο Σύλλογος, η κοινωνική πολιτική δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως τεχνικό πείραμα ή επικοινωνιακή στρατηγική. Απαιτεί σχέδιο, σεβασμό και θεσμική αξιοπιστία – στοιχεία που, όπως υποστηρίζει, απουσιάζουν από τον τρόπο εφαρμογής των προπληρωμένων καρτών σήμερα.
