Μια μεγάλη αλλαγή στο τοπίο των εργασιακών σχέσεων ετοιμάζεται από το φθινόπωρο, με στόχο την κάλυψη του 80% των εργαζομένων από συλλογικές συμβάσεις έως το 2027. Το σχέδιο του υπουργείου Εργασίας προβλέπει παρεμβάσεις-κλειδιά και τη δημιουργία ψηφιακής βάσης δεδομένων που θα καταγράφει μισθούς, κόστος παραγωγής και ποσοστά απασχόλησης ανά κλάδο. Όλα αυτά φιλοδοξούν να επαναφέρουν τις συλλογικές συμβάσεις στο επίκεντρο, μετά από χρόνια υποβάθμισης και απουσίας διαπραγματεύσεων.
1. Τέλος στις γενικές εξαιρέσεις – Έρχεται «κουρεμένη» εφαρμογή
Ένα από τα πιο κρίσιμα θέματα που τίθενται επί τάπητος είναι η διατήρηση –αλλά με σημαντικές τροποποιήσεις– της ρήτρας εξαίρεσης από τις κλαδικές συμβάσεις για επιχειρήσεις που βρίσκονται σε οικονομική δυσχέρεια. Αντί για πλήρη εξαίρεση, προτείνεται πλέον εφαρμογή με… εκπτώσεις: δηλαδή μικρότερες αυξήσεις ή σταδιακή χορήγησή τους σε δόσεις. Στόχος είναι η εξισορρόπηση μεταξύ ανταγωνιστικότητας των επιχειρήσεων και προστασίας των εργαζομένων.
2. «Κλειδί» η επέκταση: Από 24% στο 80% – αλλάζουν οι όροι του παιχνιδιού
Η μεγάλη πρόκληση βρίσκεται στην καθολική εφαρμογή των συλλογικών συμβάσεων. Σήμερα, μόλις το 24% των εργαζομένων καλύπτεται, ενώ το σχέδιο θέλει να φτάσει το 80% μέσα σε δύο χρόνια. Το εμπόδιο; Οι περιορισμοί στην επέκταση των συμβάσεων σε όλους τους εργοδότες ενός κλάδου. Η αλλαγή που δρομολογείται είναι καθοριστική: επανεξέταση του όρου που απαιτεί να καλύπτεται τουλάχιστον το 50%+1 των εργαζομένων του κλάδου. Αυτό το όριο αναμένεται να πέσει στο 30% ή και 40%, ώστε οι συμβάσεις να επεκτείνονται πιο εύκολα.
3. Νέες μορφές συμβάσεων – οι «οικογένειες» επιχειρήσεων μπαίνουν στο παιχνίδι
Στο τραπέζι βρίσκεται και η ιδέα για ένα εντελώς νέο είδος σύμβασης: οι ενδοομιλικές συμβάσεις. Θα αφορούν μεγάλους επιχειρηματικούς ομίλους με πάνω από 150 εργαζομένους, οι οποίοι, μέσω των σωματείων τους, θα μπορούν να υπογράφουν συλλογικές συμβάσεις που ίσως επεκταθούν και σε άλλους, αντίστοιχους ομίλους. Αυτό θα δημιουργήσει μια νέα δυναμική στην αγορά εργασίας, με δυνατότητα γενίκευσης συμφωνιών σε περισσότερους κλάδους.
4. Μετενέργεια: Επιστροφή στο παρελθόν ή βήμα για σταθερότητα;
Ένα από τα πιο αμφιλεγόμενα ζητήματα είναι η διάρκεια ισχύος των όρων μιας σύμβασης μετά τη λήξη της, η λεγόμενη «μετενέργεια». Η κυβέρνηση εξετάζει την επαναφορά του εξαμήνου – αντί των 3 μηνών που ισχύει σήμερα – όπως ίσχυε πριν τα μνημόνια. Σε περιπτώσεις όπου δεν ανανεώθηκαν οι συμβάσεις, οι μισθοί συμπιέστηκαν δραματικά. Η επιστροφή σε μεγαλύτερη διάρκεια μετενέργειας θεωρείται βήμα σταθεροποίησης για τους εργαζόμενους.
5. «Συρροή» συμβάσεων και ποια υπερισχύει – επανεξετάζεται ο κανόνας
Μια άλλη προβληματική πτυχή αφορά τις περιπτώσεις όπου ισχύουν πολλές συλλογικές συμβάσεις για τον ίδιο εργαζόμενο. Το υπουργείο σκέφτεται να επαναφέρει τον κανόνα ότι εφαρμόζεται η ευνοϊκότερη για τον εργαζόμενο, βάζοντας τέλος στην αβεβαιότητα και τις εργοδοτικές αυθαιρεσίες.
6. Η ΓΣΕΕ χαμηλώνει τον πήχη, αλλά ανεβάζει τον τόνο
Παρότι συμμετέχει στον διάλογο με επιφυλάξεις, η ΓΣΕΕ ζητά σταθερά την πλήρη αποκατάσταση του πλαισίου που ίσχυε πριν τα μνημόνια, ζητώντας επαναφορά της υποχρεωτικότητας και της καθολικότητας των συλλογικών συμβάσεων. Με ποσοστά άνω του 85% των εργαζομένων να ζητούν πλήρη κάλυψη από συλλογικές συμβάσεις, η πίεση προς την κυβέρνηση είναι έντονη.
7. Ποιοι συμφωνούν, ποιοι διαφωνούν
Υπάρχει σχετική σύγκλιση απόψεων σε θέματα που αφορούν τη σύνθεση και εκπροσώπηση των εργοδοτικών οργανώσεων και τη λειτουργία του ΟΜΕΔ. Ωστόσο, σε σημεία-κλειδιά όπως η μετενέργεια, η επεκτασιμότητα και η καθολικότητα, οι διαφωνίες ανάμεσα σε εργοδοτικές και εργατικές πλευρές παραμένουν έντονες.
8. Πώς καθορίζονται οι μισθοί σήμερα – και τι αλλάζει
Οι κατώτατοι μισθοί δεν καθορίζονται πλέον μέσα από συλλογικές διαπραγματεύσεις αλλά αποφασίζονται από την κυβέρνηση, αφού πρώτα ακουστούν οι προτάσεις των κοινωνικών εταίρων. Η ΓΣΕΕ και πολλές εργοδοτικές οργανώσεις (κυρίως μικρομεσαίοι και έμποροι) ζητούν να επανέλθει η Εθνική Γενική Συλλογική Σύμβαση Εργασίας ως θεσμικό εργαλείο καθορισμού των βασικών αμοιβών.
9. Τι ισχύει σήμερα: Μια πολυδαίδαλη πραγματικότητα
Οι τύποι συλλογικών συμβάσεων που ισχύουν αυτή τη στιγμή περιλαμβάνουν:
-
Την Εθνική Γενική Συλλογική Σύμβαση, που αφορά τους κατώτατους μισθούς για νεοεισερχόμενους.
-
Τις Κλαδικές Συμβάσεις, για εργαζομένους σε συγγενείς επιχειρήσεις ή ίδιους κλάδους.
-
Τις Επιχειρησιακές, που υπογράφονται για το προσωπικό μιας συγκεκριμένης εταιρείας.
-
Τις Ομοιοεπαγγελματικές, εθνικές ή τοπικές, που αφορούν συγκεκριμένα επαγγέλματα.
Συμπέρασμα:
Η μεγάλη «επιστροφή» των συλλογικών συμβάσεων δεν είναι απλώς υπό συζήτηση — έχει ήδη ξεκινήσει. Αν περάσουν οι αλλαγές, θα πρόκειται για τη μεγαλύτερη μεταρρύθμιση στον χώρο των εργασιακών σχέσεων της τελευταίας δεκαετίας. Όμως, όλα θα κριθούν στις λεπτομέρειες και στο αν θα υπάρξει πραγματική πολιτική βούληση για επαναφορά της ισορροπίας ανάμεσα σε εργοδότες και εργαζόμενους.
Μάθετε τα πάντα για ΣΥΝΤΑΞΕΙΣ – ΕΠΙΔΟΜΑΤΑ – ΔΥΠΑ – ΟΠΕΚΑ – ΟΑΕΔ – ΕΦΚΑ εδώ
