Μετά από μήνες στενών δημοσιονομικών περιθωρίων, το οικονομικό επιτελείο φαίνεται πως αποκτά πλέον τον απαραίτητο «αέρα» για να προχωρήσει σε ένα νέο κύμα παρεμβάσεων στήριξης, που μπορεί να ξεπεράσει συνολικά τα 2 δισ. ευρώ και να ξεδιπλωθεί σε δύο χρόνους: μέσα στο 2026 αλλά και το 2027.
Το κλειδί βρίσκεται στη σημαντική υπέρβαση των εσόδων, στη θεαματική απόδοση των μέτρων κατά της φοροδιαφυγής και στην ενεργοποίηση της ρήτρας διαφυγής για τις αμυντικές δαπάνες. Αυτοί οι τρεις παράγοντες δημιουργούν έναν «ωφέλιμο» δημοσιονομικό χώρο, που επιτρέπει στην κυβέρνηση να σχεδιάζει νέα μέτρα χωρίς να παραβιάζει τους αυστηρούς ευρωπαϊκούς κανόνες.
Πώς «ξεκλείδωσε» ο δημοσιονομικός χώρος
Μέχρι πρόσφατα, το αφήγημα στο υπουργείο Οικονομικών ήταν σαφές: οποιαδήποτε νέα εξαγγελία θα έπρεπε να είναι εξαιρετικά περιορισμένη. Ο λόγος ήταν ότι η σωρευτική αύξηση των καθαρών πρωτογενών δαπανών για την περίοδο 2024-2026 άγγιζε ήδη τα ανώτατα επιτρεπτά όρια.
Ωστόσο, η πραγματική πορεία της οικονομίας άλλαξε τα δεδομένα. Η εκτέλεση του προϋπολογισμού κινήθηκε καλύτερα από κάθε πρόβλεψη, με τα φορολογικά έσοδα να υπερβαίνουν ακόμη και τους αναθεωρημένους –αυξημένους– στόχους. Στο τέλος του έτους, η υπέρβαση αυτή εκτιμάται ότι θα αγγίξει αρκετές εκατοντάδες εκατομμύρια ευρώ.
Ακόμη πιο καθοριστικός αποδείχθηκε ο ρόλος της καταπολέμησης της φοροδιαφυγής. Τα έσοδα από αυτή την πηγή όχι μόνο ξεπέρασαν τις αρχικές εκτιμήσεις, αλλά λειτούργησαν και ως «αντίβαρο» στις δαπάνες, μειώνοντας πρακτικά την πίεση στα επιτρεπτά όρια αύξησης των πρωτογενών δαπανών.
Τι λένε οι θεσμοί και γιατί έχει σημασία
Ιδιαίτερη βαρύτητα έχει και η αποτίμηση των νέων δημοσιονομικών κανόνων. Σύμφωνα με τις σχετικές εκθέσεις, παρότι σε επιμέρους έτη οι δαπάνες μπορεί να κινούνται πάνω από την ετήσια οροφή, η συνολική εικόνα της τριετίας παραμένει συμβατή με τις ευρωπαϊκές συστάσεις.
Η ενεργοποίηση της εθνικής ρήτρας διαφυγής για τις αμυντικές δαπάνες λειτουργεί ως επιπλέον «μαξιλάρι», δημιουργώντας ένα αρνητικό σωρευτικό υπόλοιπο στον λογαριασμό ελέγχου, το οποίο μεταφράζεται σε επιπλέον δημοσιονομική ευελιξία για τα επόμενα χρόνια.
Πότε θα ληφθούν οι τελικές αποφάσεις
Η κρίσιμη χρονική στιγμή τοποθετείται στο τέλος Φεβρουαρίου. Τότε θα υπάρχει πλήρης εικόνα τόσο για το τελικό ύψος των φορολογικών εσόδων του 2025 όσο και για την εξοικονόμηση δαπανών που επιτεύχθηκε. Με αυτά τα δεδομένα, το οικονομικό επιτελείο θα «κλειδώσει» το τελικό πακέτο παρεμβάσεων.
Το βασικό σενάριο προβλέπει ότι μέσα στο 2026 μπορούν να ανακοινωθούν και να εφαρμοστούν μέτρα έως περίπου 800 εκατ. ευρώ, ενώ ο κύριος όγκος των παρεμβάσεων –που μπορεί να φτάσει ή και να ξεπεράσει το 1,5 δισ. ευρώ– θα μεταφερθεί για το 2027.
Ποιοι θα δουν πρώτοι χρήματα στην τσέπη
Στην πρώτη γραμμή βρίσκονται οι συνταξιούχοι και τα ευάλωτα νοικοκυριά. Ένα από τα σενάρια που εξετάζονται είναι η αναμόρφωση του μόνιμου επιδόματος που χορηγείται σε άτομα άνω των 65 ετών, είτε με αύξηση του ποσού είτε με διεύρυνση των δικαιούχων – ή και με συνδυασμό των δύο.
Παράλληλα, επανέρχεται στο τραπέζι το θέμα της αναπροσαρμογής των επιδομάτων κοινωνικής πρόνοιας, τα οποία είχαν «παγώσει» λόγω του κόστους προηγούμενων φορολογικών παρεμβάσεων.
Στροφή και προς τις επιχειρήσεις
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται και στη στήριξη της επιχειρηματικότητας, με μέτρα που στοχεύουν άμεσα στη ρευστότητα. Μεταξύ άλλων εξετάζονται:
-
η πλήρης κατάργηση του τέλους επιτηδεύματος για όλες τις επιχειρήσεις,
-
η μείωση της προκαταβολής φόρου,
-
η αύξηση του ακατάσχετου ορίου στους επαγγελματικούς λογαριασμούς,
-
ένα νέο πλαίσιο φορολόγησης σε επίπεδο ομίλων εταιρειών,
-
καθώς και περαιτέρω ελαφρύνσεις στη φορολογία των εισοδημάτων από ενοίκια.
Στο τραπέζι βρίσκεται επίσης η επιτάχυνση της μείωσης των ασφαλιστικών εισφορών, με στόχο την ενίσχυση της απασχόλησης και τη μείωση του μη μισθολογικού κόστους.
Το πολιτικό timing
Το ερώτημα πλέον δεν είναι αν θα ανακοινωθούν μέτρα, αλλά πότε και πώς. Ένα σενάριο προβλέπει πρώτες ανακοινώσεις ήδη από την άνοιξη, με το «βαρύ πυροβολικό» να φυλάσσεται για το φθινόπωρο. Το τελικό χρονοδιάγραμμα θα κριθεί από τα στοιχεία και τις αντοχές του προϋπολογισμού.
Ένα είναι πάντως σαφές: η κυβέρνηση προετοιμάζει ένα πακέτο που φιλοδοξεί να δώσει πραγματική ανάσα σε νοικοκυριά και επιχειρήσεις – και αυτή τη φορά φαίνεται να έχει τα νούμερα με το μέρος της.
