Το φθινόπωρο αναμένεται να αποτελέσει σημείο καμπής για χιλιάδες συνταξιούχους, καθώς στο κυβερνητικό επιτελείο εξετάζονται παρεμβάσεις που θα μπορούσαν να αλλάξουν ουσιαστικά το διαθέσιμο εισόδημά τους. Με φόντο τη Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης, όπου παραδοσιακά ανακοινώνεται το βασικό πακέτο οικονομικής πολιτικής, βρίσκονται υπό αξιολόγηση τέσσερις διαφορετικές επιλογές στήριξης — άλλες πιο στοχευμένες και άλλες καθολικού χαρακτήρα.
Το βασικό δίλημμα που καλείται να απαντήσει το οικονομικό επιτελείο είναι διπλό: πόσο κοστίζει κάθε μέτρο και πόσους αφορά. Από τη ζυγαριά αυτών των δύο παραγόντων θα κριθεί και η τελική μορφή των παρεμβάσεων.
Το πρόβλημα πίσω από τους αριθμούς
Παρά την ονομαστική αύξηση 2,4% που εφαρμόστηκε στις αρχές του έτους, η πραγματικότητα για μεγάλο μέρος των συνταξιούχων παραμένει πιεστική. Ο πληθωρισμός κινήθηκε υψηλότερα, ενώ οι τιμές βασικών αγαθών, κυρίως τροφίμων, αυξήθηκαν με ακόμη ταχύτερο ρυθμό.
Η μέση σύνταξη γήρατος για το 2025 διαμορφώνεται κοντά στα 975 ευρώ. Ωστόσο, σχεδόν οι μισοί συνταξιούχοι λαμβάνουν κάτω από 1.000 ευρώ μηνιαίως. Παράλληλα, σε συγκεκριμένα Ταμεία οι μέσες αποδοχές ξεπερνούν τα 1.400 ευρώ, γεγονός που αποτυπώνει μια έντονη εσωτερική ανισορροπία στο σύστημα.
Με απλά λόγια: οι αυξήσεις που δόθηκαν δεν άλλαξαν τη δομή των ανισοτήτων — απλώς ανύψωσαν αναλογικά όλες τις βαθμίδες.
Σενάριο 1: Το «250άρι» που μπορεί να γίνει 400 ή 500 ευρώ
Το μόνιμο επίδομα που θεσπίστηκε για συνταξιούχους άνω των 65 ετών, δικαιούχους αναπηρικών παροχών και ανασφάλιστους υπερήλικες του ΟΠΕΚΑ, βρίσκεται στο επίκεντρο των συζητήσεων.
Η βασική σκέψη είναι η αναπροσαρμογή του ποσού:
-
Από 250 ευρώ σε 400 ευρώ
-
Ή ακόμη και διπλασιασμός στα 500 ευρώ
Το τελικό ύψος θα εξαρτηθεί από το δημοσιονομικό περιθώριο που θα αφήσει το πλεόνασμα. Παράλληλα εξετάζεται πιθανή διεύρυνση των εισοδηματικών κριτηρίων ή και μείωση του ηλικιακού ορίου στα 62 έτη, κάτι που θα αυξήσει σημαντικά τον αριθμό δικαιούχων.
Το σημερινό κόστος του μέτρου αγγίζει τα 360 εκατ. ευρώ. Αν το ποσό ανέβει στα 400 ευρώ, η δαπάνη προσεγγίζει τα 570 εκατ. ευρώ, ενώ σε περίπτωση πλήρους διπλασιασμού ξεπερνά τα 700 εκατ. ευρώ.
Πρόκειται για τη λύση με το πιο άμεσο και ορατό όφελος — αλλά και με το υψηλότερο δημοσιονομικό βάρος.
Σενάριο 2: Ανατροπή στην Εισφορά Αλληλεγγύης
Η Εισφορά Αλληλεγγύης (ΕΑΣ) αποτελεί ένα από τα πιο αμφιλεγόμενα στοιχεία των κρατήσεων στις συντάξεις.
Στις κύριες συντάξεις άνω των 1.468 ευρώ, η εισφορά επιβάλλεται στο σύνολο του ποσού, δημιουργώντας φαινόμενα «άλματος» κρατήσεων. Για παράδειγμα, σύνταξη 1.600 ευρώ επιβαρύνεται με 3% στο σύνολο, δηλαδή 48 ευρώ μηνιαίως.
Το υπό εξέταση μοντέλο προβλέπει αναλογική εφαρμογή: η κράτηση να επιβάλλεται μόνο στο ποσό που υπερβαίνει το όριο της κάθε κλίμακας. Αυτό θα μπορούσε να μειώσει αισθητά την επιβάρυνση.
Εναλλακτικά, εξετάζεται η πλήρης κατάργηση της ΕΑΣ στις επικουρικές συντάξεις άνω των 300 ευρώ. Σήμερα την καταβάλλουν περίπου 280.000 συνταξιούχοι, με ποσοστά από 3% έως 10%.
Μια τέτοια κίνηση θα οδηγούσε σε καθαρές αυξήσεις από 15 ευρώ και άνω μηνιαίως για όσους επηρεάζονται.
Σενάριο 3: «Ψαλίδι» στην εισφορά ασθενείας 6%
Η εισφορά ασθενείας 6% στις επικουρικές συντάξεις θεσπίστηκε το 2015, επί διακυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ, και εξακολουθεί να παρακρατείται.
Σήμερα επανέρχεται στο τραπέζι ως εναλλακτική επιλογή, ειδικά αν δεν προχωρήσει παρέμβαση στην ΕΑΣ.
Τα πιθανά σενάρια:
-
Μείωση από 6% σε 3%
-
Πλήρης κατάργηση
Η πρώτη εκδοχή μεταφράζεται σε αύξηση 6–12 ευρώ τον μήνα, ενώ η δεύτερη διπλασιάζει το όφελος. Το κόστος κυμαίνεται μεταξύ 80 και 150 εκατ. ευρώ, ανάλογα με την έκταση της παρέμβασης.
Το σημαντικό πλεονέκτημα αυτού του μέτρου είναι ότι αφορά σχεδόν 1 εκατομμύριο συνταξιούχους — άρα έχει ευρύτερη κοινωνική απήχηση.
Σενάριο 4: Οριζόντια «διορθωτική» αύξηση έως 1,5%
Η τέταρτη επιλογή είναι και η πιο απλή στη σύλληψη: μια καθολική αύξηση σε όλες τις συντάξεις, ανεξαρτήτως ύψους.
Μια προσαύξηση έως 1,5% θα κάλυπτε το κενό μεταξύ της ετήσιας αναπροσαρμογής και του πραγματικού πληθωρισμού. Το κόστος εκτιμάται περίπου στα 250 εκατ. ευρώ.
Η χρηματοδότηση θα μπορούσε να προέλθει από τα έσοδα των αποθεματικών του ασφαλιστικού συστήματος, τα οποία ξεπερνούν τα 22 δισ. ευρώ, ενώ οι ετήσιοι τόκοι φτάνουν περίπου τα 650 εκατ. ευρώ.
Το πλεονέκτημα εδώ είναι ότι κανείς δεν μένει εκτός. Το μειονέκτημα; Το όφελος ανά δικαιούχο είναι σχετικά περιορισμένο.
Ποιο σενάριο έχει τις περισσότερες πιθανότητες;
Η τελική απόφαση θα εξαρτηθεί από τη δημοσιονομική ευελιξία και τις πολιτικές προτεραιότητες. Αν επιλεγεί λύση με κοινωνικό αποτύπωμα και μεγάλο αριθμό δικαιούχων, η μείωση της εισφοράς ασθενείας ή η οριζόντια αύξηση συγκεντρώνουν πλεονεκτήματα.
Αν όμως επιδιωχθεί πιο ισχυρό μήνυμα στήριξης προς τους χαμηλοσυνταξιούχους, τότε η αύξηση του επιδόματος ενδέχεται να αποτελέσει την «έκπληξη» της χρονιάς.
Το μόνο βέβαιο είναι ότι οι εξαγγελίες του Σεπτεμβρίου θα κριθούν όχι μόνο από τα ποσά, αλλά από το κατά πόσο θα βελτιώσουν ουσιαστικά την αγοραστική δύναμη όσων ζουν με συντάξεις κάτω από τα 1.000 ευρώ.
Και αυτή τη φορά, οι αριθμοί θα πρέπει να μιλήσουν πιο δυνατά από τις εντυπώσεις.
