Ένα νέο κεφάλαιο στη στεγαστική πολιτική ανοίγει με το νομοσχέδιο του Υπουργείου Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας. Πρόκειται για το σχέδιο νόμου με τον τίτλο «Κοινωνική Αντιπαροχή, Κοινωνική Μίσθωση, Τριτεκνική Ιδιότητα και Άλλες Διατάξεις», το οποίο φέρνει ριζικές αλλαγές στον τρόπο με τον οποίο αξιοποιείται η δημόσια και δημοτική περιουσία με στόχο να αυξηθούν οι κοινωνικές κατοικίες.
Για πρώτη φορά, οι Δήμοι και οι Περιφέρειες αποκτούν ενεργό ρόλο, αφού θα έχουν πλέον τη δυνατότητα να συνεργάζονται με ιδιώτες για να «γεννηθούν» νέα σπίτια, τα οποία στη συνέχεια θα προσφέρονται σε νοικοκυριά με χαμηλά εισοδήματα.
Τι είναι η «κοινωνική αντιπαροχή»
Ο όρος μπορεί να μοιάζει πολύπλοκος, αλλά στην πράξη πρόκειται για ένα νέο μοντέλο συνεργασίας ανάμεσα στο Δημόσιο και σε ιδιώτες. Ο ιδιώτης αναλαμβάνει την κατασκευή ή την ανακαίνιση ενός ακινήτου, με δικά του χρήματα, και ως αντάλλαγμα παίρνει είτε ένα μέρος των νέων κατοικιών είτε το δικαίωμα εκμετάλλευσης τους για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα.
Το κέρδος για το Δημόσιο και τους ΟΤΑ; Ένα σημαντικό ποσοστό των παραγόμενων κατοικιών —τουλάχιστον 30%— μένει στα χέρια τους και μετατρέπεται σε κοινωνική στέγη. Με λίγα λόγια, δημόσια και δημοτική περιουσία που σήμερα μένει αναξιοποίητη, μεταμορφώνεται σε σπίτια για οικογένειες που τα έχουν πραγματικά ανάγκη.
Δήμοι και Περιφέρειες στην πρώτη γραμμή
Το νομοσχέδιο φέρνει μια ουσιαστική αποκέντρωση της στεγαστικής πολιτικής. Οι ΟΤΑ α’ και β’ βαθμού δεν είναι πια απλοί θεατές, αλλά αναθέτουσες αρχές που μπορούν να κινήσουν οι ίδιοι τις διαδικασίες.
Οι Δήμοι θα έχουν το δικαίωμα:
Να συνάπτουν συμβάσεις κοινωνικής αντιπαροχής με ιδιώτες εργολάβους.
Να κρατούν το 30% (τουλάχιστον) των κατοικιών για κοινωνική χρήση.
Να αναθέτουν ακόμη και τη διαχείριση (μισθώσεις, συντήρηση, είσπραξη ενοικίων) στον ανάδοχο.
Έτσι, αποκτούν εργαλεία που μέχρι χθες δεν είχαν, ώστε να παρεμβαίνουν άμεσα στην αγορά κατοικίας.
Ποιοι θα μπουν σε κοινωνική κατοικία
Οι δικαιούχοι θα επιλέγονται με βάση κοινωνικά και οικονομικά κριτήρια. Τα βασικά φίλτρα θα είναι το εισόδημα, η οικογενειακή κατάσταση και η περιουσία τους. Όσοι πληρούν τις προϋποθέσεις θα έχουν πρόσβαση σε ενοίκια σαφώς χαμηλότερα από αυτά της ελεύθερης αγοράς.
Ωστόσο, υπάρχει μια σημαντική λεπτομέρεια: όποιος μισθώνει κοινωνική κατοικία δεν θα δικαιούται ταυτόχρονα και άλλα επιδόματα στέγασης. Έτσι το μέτρο στοχεύει να βοηθήσει όσους έχουν πραγματική ανάγκη, χωρίς διπλές ενισχύσεις.
Το «rent to own» έρχεται και στην Ελλάδα
Ένα από τα πιο καινοτόμα σημεία του νομοσχεδίου είναι η δυνατότητα «μίσθωσης με προαίρεση εξαγοράς», το γνωστό διεθνώς ως rent to own.
Τι σημαίνει αυτό; Ένας ενοικιαστής κοινωνικής κατοικίας θα μπορεί, μετά από 10 χρόνια, να αγοράσει το σπίτι που νοικιάζει σε προσιτή τιμή. Είναι ένας μηχανισμός που ανοίγει τον δρόμο της ιδιοκατοίκησης για οικογένειες που σήμερα δεν έχουν καμία πιθανότητα να αποκτήσουν δικό τους σπίτι με τους όρους της αγοράς.
Πιο ευέλικτη διαχείριση από τους ΟΤΑ
Μέχρι σήμερα, οι Δήμοι δεσμεύονταν από αυστηρούς κανόνες σχετικά με την εκμίσθωση της ακίνητης περιουσίας τους. Το νέο πλαίσιο τούς δίνει πολύ μεγαλύτερη ευελιξία, ώστε να μπορούν να συμμετέχουν ενεργά σε στεγαστικά προγράμματα χωρίς γραφειοκρατικά εμπόδια.
Μάλιστα, με υπουργική απόφαση, ακίνητα άλλων φορέων του Δημοσίου θα μπορούν να «περνούν» στους ΟΤΑ για να αξιοποιούνται αποκλειστικά μέσω κοινωνικής αντιπαροχής.
Μια νέα εποχή για τη στεγαστική πολιτική
Στην πράξη, το νομοσχέδιο συνδυάζει δημόσια περιουσία, ιδιωτικά κεφάλαια και κοινωνικά κριτήρια. Αν πετύχει, θα δημιουργήσει ένα εντελώς νέο πλαίσιο στην αγορά κατοικίας, βάζοντας «φρένο» στην εκτόξευση των ενοικίων και δίνοντας ανάσα σε χιλιάδες οικογένειες.
Για τους Δήμους, πρόκειται για μια μοναδική ευκαιρία να βγουν μπροστά στη μάχη για προσιτή στέγη. Και για τους πολίτες, ίσως σημαίνει ότι η απόκτηση σπιτιού δεν θα είναι πια άπιαστο όνειρο.
