Μια σημαντική αλλαγή στο τοπίο των ασφαλιστικών οφειλών τίθεται σε εφαρμογή από την 1η Ιανουαρίου 2026 και επηρεάζει άμεσα τον τρόπο με τον οποίο ο ΕΦΚΑ διεκδικεί απλήρωτες εισφορές. Το βασικό σημείο της νέας ρύθμισης είναι η μείωση του χρόνου παραγραφής από τα δέκα στα πέντε έτη, γεγονός που περιορίζει αισθητά το χρονικό περιθώριο εντός του οποίου ο Φορέας μπορεί να αναζητήσει οφειλές.
Ωστόσο, η αλλαγή αυτή δεν εφαρμόζεται οριζόντια. Αφορά αποκλειστικά εισφορές που προκύπτουν από ασφαλιστέα εργασία ή υπηρεσία η οποία θα παρασχεθεί μετά την έναρξη ισχύος του νέου καθεστώτος, δηλαδή από το 2026 και μετά. Για παλαιότερες περιόδους, το ισχύον πλαίσιο παραμένει αμετάβλητο.
Τι προβλέπει η νέα διάταξη
Η ρύθμιση περιλαμβάνεται στο άρθρο 6 του νόμου 4997/2022 και ενεργοποιείται κατόπιν σχετικής νομολογιακής εξέλιξης. Με τον τρόπο αυτό «κλειδώνει» ένα σαφώς μικρότερο χρονικό διάστημα εντός του οποίου ο ΕΦΚΑ οφείλει να κινήσει τις διαδικασίες βεβαίωσης και είσπραξης των απαιτήσεών του.
Στην πράξη, για ασφαλιστικές εισφορές που θα αφορούν το έτος 2026, ο χρόνος παραγραφής θα ξεκινά την 1η Ιανουαρίου 2027 και θα ολοκληρώνεται με τη λήξη της πενταετίας, δηλαδή στις 31 Δεκεμβρίου 2031, εφόσον δεν υπάρξει γεγονός που να διακόπτει την παραγραφή.
Τι ισχύει για τα παλαιότερα χρέη
Για εισφορές που αντιστοιχούν σε ασφαλιστέα εργασία έως και την 31η Δεκεμβρίου 2025, εξακολουθεί να εφαρμόζεται η δεκαετής παραγραφή. Σημαντική λεπτομέρεια είναι ότι το χρονικό αυτό διάστημα δεν συνδέεται με το πότε βεβαιώθηκε η οφειλή, αλλά με το πότε παρασχέθηκε η εργασία.
Η αφετηρία της παραγραφής τοποθετείται πάντοτε στην πρώτη ημέρα του επόμενου έτους από εκείνο μέσα στο οποίο δημιουργήθηκε η ασφαλιστική υποχρέωση. Έτσι, για εισφορές του 2025, η δεκαετία ξεκινά την 1η Ιανουαρίου 2026 και ολοκληρώνεται –αν δεν μεσολαβήσει διακοπή– στις 31 Δεκεμβρίου 2035.
Δεν πρόκειται για «ασυλία» οφειλετών
Παρά τη μείωση του χρόνου παραγραφής, ο νομοθέτης ξεκαθαρίζει ότι δεν πρόκειται για ελεύθερο πεδίο σε όσους επιλέγουν να αφήνουν τις οφειλές τους να χρονίζουν. Η παραγραφή μπορεί να διακοπεί σε πλήθος περιπτώσεων, όπως ακριβώς συμβαίνει και με τις χρηματικές απαιτήσεις του Δημοσίου.
Ενέργειες αναγκαστικής είσπραξης, πράξεις εκτέλεσης, δικαστικές κινήσεις, διαδικασίες πτώχευσης, συμμετοχή σε πλειστηριασμούς, εκκαθαρίσεις, αλλά και η κοινοποίηση πράξης βεβαίωσης προς τον υπόχρεο, αρκούν για να «μηδενίσουν» τον χρόνο και να ξεκινήσει εκ νέου η παραγραφή.
Τι σημαίνει η παραγραφή στην πράξη
Ιδιαίτερη σημασία έχει το γεγονός ότι οφειλές που έχουν υποπέσει σε παραγραφή δεν λαμβάνονται υπόψη για τη χορήγηση ασφαλιστικής ενημερότητας. Ούτε μπορούν να εμφανιστούν σε βεβαιώσεις οφειλής που χρησιμοποιούνται ως ισοδύναμο αποδεικτικό ενημερότητας.
Παράλληλα, στο μεταβατικό σκέλος των διατάξεων αποσαφηνίζεται ότι χρέη για τα οποία έχει παρέλθει ο χρόνος παραγραφής θεωρούνται οριστικά παραγεγραμμένα, ακόμη και αν στο μεταξύ έχει σταλεί ατομική ειδοποίηση, έχει καταβληθεί μέρος της οφειλής ή αυτή εντάχθηκε σε ρύθμιση μετά τη λήξη του νόμιμου χρόνου.
Αξίζει να σημειωθεί ότι ποσά που έχουν ήδη καταβληθεί για την εξόφληση τέτοιων παραγεγραμμένων απαιτήσεων δεν επιστρέφονται ούτε αναζητούνται.
Ειδική μέριμνα για μη μισθωτούς και συνταξιοδότηση
Ξεχωριστή πρόβλεψη υπάρχει για τους μη μισθωτούς ασφαλισμένους που βρίσκονται κοντά στη συνταξιοδότηση. Σε περιπτώσεις όπου υπάρχουν παραγεγραμμένες εισφορές, ο ασφαλισμένος μπορεί –με αίτηση που υποβάλλεται ταυτόχρονα με την αίτηση συνταξιοδότησης– να ζητήσει τον συνυπολογισμό όλου ή μέρους του ασφαλιστικού χρόνου που καλύπτουν αυτές οι οφειλές.
Η επιλογή αυτή, όμως, δεν είναι δωρεάν. Για τον χρόνο που θα εξαιρεθεί από την παραγραφή, ο ασφαλισμένος υποχρεούται να καταβάλει τις αντίστοιχες εισφορές, μαζί με τις προβλεπόμενες προσαυξήσεις, προκειμένου να «χτίσει» τον απαιτούμενο συντάξιμο χρόνο.
