Νέο σύστημα αξιολόγησης ενοικιαστών ετοιμάζει η κυβέρνηση για το 2026. Το «πιστοποιητικό φερεγγυότητας» θα δημιουργεί οικονομικό προφίλ και ήδη προκαλεί αντιδράσεις για προσωπικά δεδομένα και πρόσβαση στη στέγη.
Νέα εποχή στις ενοικιάσεις: Τι αλλάζει για ιδιοκτήτες και ενοικιαστές
Ένα νέο εργαλείο που μπορεί να αλλάξει ριζικά τον τρόπο με τον οποίο νοικιάζονται κατοικίες στην Ελλάδα σχεδιάζει να εφαρμόσει η κυβέρνηση μέσα στο 2026. Πρόκειται για το λεγόμενο «Πιστοποιητικό Φερεγγυότητας Ενοικιαστών», ένα σύστημα αξιολόγησης που έχει ήδη αρχίσει να αποκαλείται στον δημόσιο διάλογο ως «Τειρεσίας των ενοικιαστών».
Η βασική ιδέα πίσω από το μέτρο είναι η δημιουργία ενός ενιαίου οικονομικού προφίλ για όσους αναζητούν σπίτι προς ενοικίαση. Με αυτό τον τρόπο, οι ιδιοκτήτες θα μπορούν να αποκτούν μια συνοπτική εικόνα της οικονομικής συνέπειας ενός υποψήφιου μισθωτή πριν προχωρήσουν σε συμφωνία.
Παρότι η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι το σύστημα θα ενισχύσει την εμπιστοσύνη στην αγορά ακινήτων, η προοπτική εφαρμογής του έχει ήδη ανοίξει μια μεγάλη συζήτηση για τα όρια της οικονομικής αξιολόγησης των πολιτών και τις πιθανές κοινωνικές συνέπειες.
Πώς θα λειτουργεί το «πιστοποιητικό φερεγγυότητας»
Σύμφωνα με τις μέχρι τώρα πληροφορίες, το νέο πιστοποιητικό θα βασίζεται σε δεδομένα που θα συλλέγονται από πολλαπλές πηγές του οικονομικού συστήματος.
Μεταξύ των φορέων που αναμένεται να τροφοδοτούν το σύστημα περιλαμβάνονται:
η ΑΑΔΕ
ο ΕΦΚΑ
τραπεζικά ιδρύματα
εταιρείες διαχείρισης δανείων και απαιτήσεων
πάροχοι υπηρεσιών κοινής ωφέλειας
Τα στοιχεία αυτά θα συνδυάζονται ώστε να δημιουργείται ένα συνοπτικό προφίλ οικονομικής συνέπειας του ενδιαφερόμενου ενοικιαστή. Δεν θα περιλαμβάνονται αναλυτικά οικονομικά δεδομένα, αλλά ενδείξεις σχετικά με το κατά πόσο το άτομο είναι συνεπές στις οικονομικές του υποχρεώσεις.
Πριν την υπογραφή ενός μισθωτηρίου συμβολαίου, ο ιδιοκτήτης θα μπορεί να ζητήσει από τον υποψήφιο ενοικιαστή το συγκεκριμένο πιστοποιητικό, ώστε να αξιολογήσει το επίπεδο αξιοπιστίας του.
Σημαντικό στοιχείο του σχεδιασμού είναι ότι η πρόσβαση στα στοιχεία δεν θα είναι αυτόματη. Η κοινοποίηση του πιστοποιητικού θα γίνεται μόνο εφόσον ο ίδιος ο ενοικιαστής δώσει τη συγκατάθεσή του και επιλέξει να το παρουσιάσει στον ιδιοκτήτη.
Ο στόχος της κυβέρνησης: περισσότερα σπίτια στην αγορά
Η κυβερνητική πλευρά εκτιμά ότι το νέο σύστημα μπορεί να λειτουργήσει ως μέσο αποκατάστασης εμπιστοσύνης στην αγορά μισθώσεων.
Πολλοί ιδιοκτήτες, σύμφωνα με τα στοιχεία της αγοράς, αποφεύγουν να νοικιάσουν τα ακίνητά τους επειδή φοβούνται περιπτώσεις κακοπληρωτών ή σοβαρών ζημιών στα διαμερίσματα. Οι εμπειρίες αυτές έχουν οδηγήσει αρκετούς να διατηρούν τις κατοικίες τους κενές ή να επιλέγουν εναλλακτικές μορφές εκμετάλλευσης.
Με την ύπαρξη ενός πιστοποιητικού φερεγγυότητας, οι ιδιοκτήτες θα έχουν μια επιπλέον δικλείδα ασφαλείας πριν εμπιστευτούν το ακίνητό τους σε έναν νέο μισθωτή.
Παράλληλα, το μέτρο φιλοδοξεί να λειτουργήσει και υπέρ των συνεπών ενοικιαστών. Όσοι έχουν καλό ιστορικό πληρωμών θα μπορούν να το αποδεικνύουν εύκολα, ενισχύοντας τις πιθανότητές τους να εξασφαλίσουν ένα σπίτι.
Η κυβέρνηση θεωρεί ότι αυτή η εξέλιξη μπορεί να συμβάλει έμμεσα και στην αντιμετώπιση του στεγαστικού προβλήματος, καθώς η αύξηση της εμπιστοσύνης ενδέχεται να οδηγήσει περισσότερους ιδιοκτήτες να επαναφέρουν ακίνητα στη μακροχρόνια αγορά ενοικίων.
Οι πρώτες αντιδράσεις και τα ζητήματα προσωπικών δεδομένων
Παρά τα επιχειρήματα υπέρ του μέτρου, η πρόταση έχει ήδη προκαλέσει έντονες αντιδράσεις.
Οργανώσεις ενοικιαστών εκφράζουν σοβαρές ανησυχίες σχετικά με τις επιπτώσεις που μπορεί να έχει ένα τέτοιο σύστημα τόσο στην προστασία των προσωπικών δεδομένων όσο και στο δικαίωμα πρόσβασης στην κατοικία.
Η Ένωση Ενοικιαστ(ρι)ών Θεσσαλονίκης έχει προχωρήσει μάλιστα σε καταγγελία προς την Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα, υποστηρίζοντας ότι η συγκέντρωση οικονομικών στοιχείων από διαφορετικές βάσεις δεδομένων δημιουργεί σοβαρά ερωτήματα σε σχέση με την ευρωπαϊκή νομοθεσία για την προστασία δεδομένων.
Σύμφωνα με την οργάνωση, η δημιουργία ενός τέτοιου οικονομικού προφίλ μπορεί να οδηγήσει σε κατηγοριοποίηση πολιτών με βάση την οικονομική τους κατάσταση, κάτι που ενδέχεται να επηρεάσει άμεσα την πρόσβαση σε στέγη.
Φόβοι για αποκλεισμό ευάλωτων νοικοκυριών
Ένα από τα βασικά επιχειρήματα των επικριτών του σχεδίου αφορά τον κίνδυνο κοινωνικού αποκλεισμού.
Σε μια περίοδο κατά την οποία μεγάλο ποσοστό νοικοκυριών αντιμετωπίζει οικονομικές πιέσεις και ληξιπρόθεσμες οφειλές, ένα σύστημα αξιολόγησης ενδέχεται –όπως υποστηρίζουν– να καταστήσει δυσκολότερη την εύρεση κατοικίας για τις πιο ευάλωτες ομάδες.
Οι οργανώσεις ενοικιαστών προειδοποιούν ότι αν η πρόσβαση σε σπίτι αρχίσει να εξαρτάται από ένα οικονομικό σκορ, τότε η στέγη μπορεί να μετατραπεί από βασικό κοινωνικό δικαίωμα σε προνόμιο για όσους πληρούν συγκεκριμένα οικονομικά κριτήρια.
Σε αυτό το πλαίσιο γίνεται λόγος ακόμη και για «ποινικοποίηση της φτώχειας», καθώς άτομα με οικονομικές δυσκολίες θα μπορούσαν να αποκλείονται από την αγορά μισθώσεων.
Προβληματισμοί για αλγοριθμικές αξιολογήσεις
Επιπλέον, ειδικοί στον τομέα των δεδομένων και της τεχνολογίας επισημαίνουν ότι στο μέλλον ενδέχεται να προκύψουν ζητήματα profiling και αυτοματοποιημένης λήψης αποφάσεων.
Εάν η αξιολόγηση των ενοικιαστών βασιστεί σε αλγοριθμικά μοντέλα ή συστήματα τεχνητής νοημοσύνης, τότε θα απαιτηθούν αυστηροί μηχανισμοί διαφάνειας, ελέγχου και επεξηγησιμότητας των αποτελεσμάτων.
Η ποιότητα των δεδομένων, η ακρίβεια των αξιολογήσεων και το δικαίωμα των πολιτών να αμφισβητούν μια αρνητική αξιολόγηση αποτελούν ζητήματα που ήδη τίθενται στον δημόσιο διάλογο.
Οι ιδιοκτήτες βλέπουν θετικά το νέο μέτρο
Από την άλλη πλευρά, οι ιδιοκτήτες ακινήτων εμφανίζονται σε μεγάλο βαθμό θετικοί απέναντι στην προοπτική εφαρμογής του πιστοποιητικού.
Η Πανελλήνια Ομοσπονδία Ιδιοκτητών Ακινήτων (ΠΟΜΙΔΑ) έχει εκφράσει τη στήριξή της στο σχέδιο, υποστηρίζοντας ότι ένα τέτοιο εργαλείο μπορεί να ενισχύσει τη διαφάνεια και την ασφάλεια στις μισθώσεις.
Σύμφωνα με την ομοσπονδία, τα περιστατικά με απλήρωτα ενοίκια και ζημιές σε κατοικίες έχουν δημιουργήσει έντονη ανασφάλεια στους ιδιοκτήτες τα τελευταία χρόνια. Η ύπαρξη ενός μηχανισμού αξιολόγησης θεωρείται ότι μπορεί να λειτουργήσει ως βασική εγγύηση πριν από μια μίσθωση.
Παράλληλα, εκτιμάται ότι το μέτρο θα επιβραβεύσει τους συνεπείς ενοικιαστές, οι οποίοι θα έχουν πλέον έναν τρόπο να αποδεικνύουν την αξιοπιστία τους.
Ένα μέτρο που ανοίγει μεγάλη συζήτηση
Καθώς ο σχεδιασμός του νέου συστήματος βρίσκεται ακόμη σε εξέλιξη, είναι σαφές ότι το «πιστοποιητικό φερεγγυότητας ενοικιαστών» αναμένεται να αποτελέσει ένα από τα πιο συζητημένα μέτρα στον χώρο της στεγαστικής πολιτικής.
Από τη μία πλευρά παρουσιάζεται ως εργαλείο ενίσχυσης της εμπιστοσύνης στην αγορά ακινήτων. Από την άλλη, εγείρει σοβαρά ερωτήματα για τα όρια της οικονομικής αξιολόγησης των πολιτών και τις πιθανές κοινωνικές επιπτώσεις.
Το μόνο βέβαιο είναι ότι μέχρι την προγραμματισμένη εφαρμογή του το 2026, η συζήτηση γύρω από το μέτρο αναμένεται να συνεχιστεί έντονα.
