Ένα από τα πιο φιλόδοξα σχέδια αναδιάρθρωσης του συστήματος στήριξης των ανέργων μπαίνει πλέον σε πλήρη εφαρμογή, καθώς η κυβέρνηση επεκτείνει πανελλαδικά το νέο μοντέλο επιδότησης ανεργίας. Το πρόγραμμα, που μέχρι σήμερα λειτουργούσε μόνο σε πιλοτικό επίπεδο, όπως αναφέρει η Απογευματινή, αναμένεται να αλλάξει εντελώς τον τρόπο με τον οποίο αποζημιώνονται όσοι χάνουν τη δουλειά τους. Πρόκειται για μια θεμελιώδη μεταρρύθμιση που στοχεύει να αντικαταστήσει οριστικά το παλιό μοντέλο επιδομάτων και να αποτελέσει τον νέο σταθερό «κορμό» της κοινωνικής προστασίας στη χώρα.
Το πιλοτικό σκέλος του προγράμματος θα ολοκληρωθεί εντός του πρώτου τριμήνου του 2026, ωστόσο η κυβέρνηση θεωρεί ότι το σύστημα είναι πλέον αρκετά ώριμο ώστε να ξεκινήσει η καθολική του εφαρμογή. Η φιλοσοφία του νέου μοντέλου βασίζεται σε μια πιο «δυναμική» προσέγγιση: το ύψος της οικονομικής ενίσχυσης δεν θα είναι σταθερό για όλους, όπως συμβαίνει σήμερα, αλλά θα προσαρμόζεται τόσο στις αποδοχές που είχε ο εργαζόμενος πριν μείνει άνεργος όσο και στα συνολικά χρόνια ασφάλισης που έχει συμπληρώσει.
Με απλά λόγια, το επίδομα δεν θα είναι ενιαίο για όλους. Αντίθετα, τα ποσά θα διαμορφώνονται εξατομικευμένα. Όσοι είχαν υψηλότερους μισθούς και περισσότερη ασφαλιστική εμπειρία, θα βλέπουν αναλογικά μεγαλύτερη στήριξη. Σύμφωνα με το δημοσίευμα, στους πρώτους μήνες της ανεργίας το ποσό μπορεί να φτάσει ακόμη και τα 1.295 ευρώ, ένα επίπεδο πρωτοφανές για τα ελληνικά δεδομένα. Το ύψος αυτό προορίζεται για όσους διαθέτουν πολλά χρόνια εργασίας και αντίστοιχα υψηλές εισφορές, αντικατοπτρίζοντας την προσπάθεια “δικαιότερης κατανομής” των επιδομάτων.
Ωστόσο, το νέο σύστημα δεν περιορίζεται στην απλή αύξηση των ποσών. Η επιδότηση θα έχει «φθίνουσα πορεία» όσο περνούν οι μήνες, κάτι που αποτελεί κεντρικό στοιχείο της φιλοσοφίας του μοντέλου. Η έννοια πίσω από αυτήν την τακτική είναι να ενθαρρύνει τους ανέργους να επιστρέψουν το συντομότερο στην αγορά εργασίας, προσφέροντας μεγαλύτερη ενίσχυση στην αρχή – τότε δηλαδή που το σοκ της απώλειας εισοδήματος είναι πιο έντονο – και μειώνοντάς την όσο επεκτείνεται η διάρκεια της ανεργίας.
Αυτό το «κίνητρο ταχείας επανένταξης» αποτελεί βασική πλέον πολιτική σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες, και τώρα επιχειρείται να ενσωματωθεί και στο ελληνικό πρότυπο. Όπως σημειώνεται, η σταδιακή μείωση δεν θα είναι απότομη, αλλά θα πραγματοποιείται με σαφή και προβλέψιμο τρόπο, ώστε ο άνεργος να γνωρίζει εγκαίρως πότε και πόσο θα αλλάξει η αποζημίωσή του.
Η μεγάλη αλλαγή όμως δεν σταματά στο ύψος των ποσών: το νέο σύστημα επεκτείνει και τη διάρκεια του επιδόματος. Ανάλογα με το πλήθος των ενσήμων και το συνολικό ιστορικό ασφάλισης, η χορήγηση μπορεί πλέον να φτάσει έως και 24 μήνες. Πρόκειται για διπλάσια διάρκεια από εκείνη που ίσχυε μέχρι σήμερα για τη μεγάλη πλειονότητα των δικαιούχων. Το μέτρο αυτό στοχεύει στην κάλυψη εκείνων που έχουν μακρά εργασιακή διαδρομή και, φυσικά, έχουν συνεισφέρει σημαντικά στο ασφαλιστικό σύστημα.
Παράλληλα, η νέα αρχιτεκτονική του επιδόματος συνοδεύεται από ένα πακέτο «ενεργητικών πολιτικών» για την ταχύτερη επιστροφή στην αγορά εργασίας. Στους ανέργους θα προσφέρονται επιπλέον κίνητρα για να δεχθούν μια νέα θέση εργασίας, είτε μέσα από επιδοτούμενα προγράμματα κατάρτισης είτε μέσα από οικονομικά μπόνους σε περίπτωση άμεσης πρόσληψης. Ο στόχος είναι διπλός: αφενός να μην εγκλωβίζονται οι δικαιούχοι σε μια μακροχρόνια εξάρτηση από επιδόματα, αφετέρου να ενισχυθεί η αγορά εργασίας με ανθρώπους που διαθέτουν εμπειρία αλλά χρειάζονται υποστήριξη για να επανενταχθούν.
Σε αυτό το πλαίσιο, όμως, εισάγεται και ένας σαφής μηχανισμός υποχρεώσεων. Το σύστημα προβλέπει ότι αν ο άνεργος αρνηθεί τρεις φορές προτεινόμενη εργασία, τότε ενεργοποιείται η διαδικασία διαγραφής του από τα μητρώα. Η λεγόμενη «έξωση» από το σύστημα δεν αφορά φυσικά κατοικία, αλλά την απομάκρυνση από το μητρώο ανέργων και την απώλεια των σχετικών παροχών. Το μέτρο αυτό έχει στόχο να διασφαλίσει ότι οι προτάσεις εργασίας αξιολογούνται σοβαρά από τους δικαιούχους και ότι το επίδομα λειτουργεί ως προσωρινή βοήθεια και όχι μόνιμο εισόδημα.
Η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι το νέο μοντέλο δημιουργεί ένα πιο δίκαιο και πιο αποτελεσματικό πλαίσιο προστασίας, που ανταμείβει την πραγματική εργασιακή πορεία του καθενός. Παράλληλα, ενισχύει την κουλτούρα της ταχύτερης επανόδου σε παραγωγικές θέσεις, κάτι εξαιρετικά κρίσιμο σε μια περίοδο όπου πολλές επιχειρήσεις δηλώνουν ότι δεν βρίσκουν προσωπικό.
Σε κάθε περίπτωση, η καθολική εφαρμογή του συστήματος αναμένεται να προκαλέσει έντονες συζητήσεις. Κάποιοι βλέπουν σε αυτό μια γενναία μεταρρύθμιση που εξορθολογίζει την κοινωνική πολιτική. Άλλοι ανησυχούν για το αν τα κριτήρια απόρριψης εργασίας θα εφαρμόζονται δίκαια και για το κατά πόσο τα υψηλά επιδόματα των πρώτων μηνών ίσως δημιουργήσουν νέες ανισότητες.
Όποια κι αν είναι η τελική αποτίμηση, ένα είναι σαφές: το νέο σύστημα αλλάζει ριζικά τον τρόπο με τον οποίο η χώρα αντιμετωπίζει την ανεργία. Κι αυτό από μόνο του αρκεί για να προκαλέσει «σεισμό» στη δημόσια συζήτηση τους επόμενους μήνες.
