Στην αυγή του 2026, το ασφαλιστικό σύστημα μπαίνει σε μια νέα φάση, με εξελίξεις που επηρεάζουν άμεσα εκατομμύρια ασφαλισμένους και συνταξιούχους. Η κοινωνική ασφάλιση βρίσκεται ξανά στο επίκεντρο της δημόσιας πολιτικής, όχι μόνο λόγω της ανάγκης προστασίας των σημερινών συνταξιούχων, αλλά και εξαιτίας των δομικών αλλαγών που προωθούνται για να επιταχυνθούν οι διαδικασίες και να ενισχυθεί η διαφάνεια.
Κομβικό σημείο αυτής της μετάβασης αποτελεί η ολοκλήρωση της ψηφιοποίησης των χειρόγραφων καρτελών ενσήμων. Πρόκειται για έναν από τους βασικούς στόχους που έχει θέσει η υπουργός Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης, Νίκη Κεραμέως, με ορίζοντα το 2026. Ήδη το πρώτο μεγάλο έργο, χρηματοδοτούμενο από το ΕΣΠΑ, έχει ολοκληρωθεί, με περισσότερες από 10 εκατομμύρια καρτέλες να έχουν περάσει στο ψηφιακό περιβάλλον. Συνολικά, το έργο αφορά 53 εκατομμύρια καρτέλες, εκ των οποίων έχει σαρωθεί περίπου το 80%.
Η ψηφιοποίηση αυτή δεν είναι απλώς ένα τεχνικό εγχείρημα. Μεταφράζεται σε σημαντική επιτάχυνση της απονομής κύριων και επικουρικών συντάξεων, περιορίζοντας τις καθυστερήσεις που ταλαιπωρούν επί χρόνια τους ασφαλισμένους. Παράλληλα, ενισχύεται η διαφάνεια και μειώνονται τα περιθώρια λαθών ή αμφισβητήσεων στον ασφαλιστικό χρόνο.
Την ίδια στιγμή, στο τραπέζι βρίσκεται και η αναμόρφωση του θεσμικού πλαισίου για τα Ταμεία Επαγγελματικής Ασφάλισης. Ο στόχος είναι η πλήρης εναρμόνιση με το ευρωπαϊκό κανονιστικό πλαίσιο, ώστε να ενισχυθεί ο δεύτερος πυλώνας ασφάλισης, να προστατευθούν ουσιαστικά οι εργαζόμενοι και να αποφευχθούν στρεβλώσεις στη λειτουργία των Ταμείων. Ο εκσυγχρονισμός της εποπτείας θεωρείται κρίσιμος για τη βιώσιμη ανάπτυξη του θεσμού.
Ωστόσο, για τους σημερινούς και μελλοντικούς συνταξιούχους, το βασικό ερώτημα παραμένει ένα: πόσα χρήματα θα μπουν τελικά στην τσέπη τους. Σε μια περίοδο αυξημένου κόστους ζωής, η σύνταξη –κύρια και επικουρική– αποτελεί καθοριστικό παράγοντα οικονομικής επιβίωσης. Τα νέα στοιχεία δείχνουν ότι όσοι αποχωρήσουν εντός του 2026, με 20 έως 40 έτη ασφάλισης, μπορούν να δουν βελτιωμένα ποσά, με αυξήσεις που φτάνουν ακόμη και τα 116 ευρώ τον μήνα σε σχέση με προηγούμενα έτη.
Το πιο ηχηρό νέο, όμως, αφορά τις επικουρικές συντάξεις. Ο κλάδος επικουρικής ασφάλισης του ΕΦΚΑ εμφανίζει για το 2025 πλεόνασμα-ρεκόρ ύψους 362 εκατ. ευρώ. Για το 2026, μάλιστα, οι προβλέψεις του προϋπολογισμού κάνουν λόγο για νέο πλεόνασμα άνω των 370 εκατ. ευρώ. Τα έσοδα εκτιμώνται στα 4,58 δισ. ευρώ, έναντι δαπανών 4,21 δισ. ευρώ, ενώ συνολικά ο ΕΦΚΑ αναμένεται να κλείσει τη χρονιά με πλεόνασμα περίπου 1 δισ. ευρώ.
Πρόκειται για την πρώτη φορά από το 2020 και μετά που ο κλάδος επικουρικής ασφάλισης εμφανίζει τόσο ισχυρό δημοσιονομικό αποτέλεσμα, μετά την αποκατάσταση των περικοπών που είχαν επιβληθεί με τον νόμο Κατρούγκαλου. Το πλεόνασμα αυτό αλλάζει τα δεδομένα, καθώς εξουδετερώνει τη λεγόμενη «ρήτρα μηδενικού ελλείμματος», η οποία μέχρι σήμερα μπλόκαρε οποιαδήποτε αύξηση στις επικουρικές όταν υπήρχε έλλειμμα.
Με απλά λόγια, ανοίγει πλέον ο δρόμος για ξεπάγωμα των αυξήσεων στις επικουρικές συντάξεις για περίπου 1,3 εκατ. δικαιούχους μέσα στο 2026. Η μπάλα περνά στο υπουργείο Εργασίας, το οποίο καλείται να δώσει το πράσινο φως, όπως ήδη συμβαίνει από το 2023 με τις κύριες συντάξεις.
Σήμερα, η μέση επικουρική σύνταξη διαμορφώνεται στα 195 ευρώ μικτά. Ένα σενάριο αύξησης της τάξης του 3% θα ανέβαζε το ποσό στα περίπου 201 ευρώ, δηλαδή 72 ευρώ επιπλέον σε ετήσια βάση ανά δικαιούχο. Το συνολικό κόστος μιας τέτοιας αύξησης υπολογίζεται στα 93,6 εκατ. ευρώ, ποσό που αντιστοιχεί μόλις στο ένα τρίτο του ετήσιου πλεονάσματος του κλάδου. Τα στοιχεία δείχνουν ξεκάθαρα ότι δεν τίθεται ζήτημα βιωσιμότητας, ακόμη και αν υλοποιηθούν αυξήσεις.
Παράλληλα, εξετάζονται και εναλλακτικά σενάρια ενίσχυσης των επικουρικών, όπως η μείωση ή ακόμη και η κατάργηση της εισφοράς ασθενείας 6% που επιβάλλεται από το 2015. Μια μείωση στο 3% θα ισοδυναμούσε με αυξήσεις από 6 έως 12 ευρώ τον μήνα, ενώ η πλήρης κατάργηση θα διπλασίαζε το όφελος. Το δημοσιονομικό κόστος εκτιμάται στα 80 εκατ. ευρώ για τη μείωση και στα 170 εκατ. ευρώ για την κατάργηση. Εναλλακτικά, έχει τεθεί και το ενδεχόμενο κατάργησης της κράτησης ΕΑΣ στις επικουρικές, χωρίς ωστόσο να έχει ληφθεί οριστική απόφαση.
Η τελική απόφαση για το αν και πόσο θα αυξηθούν οι επικουρικές συντάξεις αναμένεται να ληφθεί εντός του 2026, μετά από αναλογιστική μελέτη που θα καθορίσει το ασφαλές ύψος των αυξήσεων. Το ισχυρό πλεόνασμα, πάντως, δείχνει ότι για πρώτη φορά μετά από χρόνια, οι αριθμοί ευνοούν ξεκάθαρα τους συνταξιούχους.
