Νέα εποχή στους φορολογικούς ελέγχους – Πώς η Εφορία θα υπολογίζει μόνη της εισοδήματα και πρόστιμα
Σε μια από τις πιο αυστηρές αλλαγές που έχουν προωθηθεί τα τελευταία χρόνια στο φορολογικό σύστημα προχωρά η ΑΑΔΕ, ανοίγοντας τον δρόμο για αποστολή εκκαθαριστικών φόρου ακόμη και σε πολίτες ή επιχειρήσεις που δεν υπέβαλαν ποτέ φορολογική δήλωση.
Το νέο πλαίσιο, που περιλαμβάνεται στο Επιχειρησιακό Σχέδιο της ΑΑΔΕ για το 2026, σηματοδοτεί μια σαρωτική αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο η φορολογική διοίκηση αντιμετωπίζει όσους αγνοούν ή καθυστερούν την υποβολή δηλώσεων εισοδήματος. Πλέον, η Εφορία θα μπορεί να υπολογίζει αυτόματα εισοδήματα, φόρους και πρόστιμα, αξιοποιώντας δεδομένα που ήδη διαθέτει μέσω των ηλεκτρονικών της συστημάτων.
Η διαδικασία εκτιμάται ότι θα ξεκινήσει μέσα στο δεύτερο εξάμηνο του 2026, με πιθανότερο χρονικό ορίζοντα τον Ιούλιο, όταν θα ενεργοποιηθεί στην πράξη η σχετική διάταξη του νέου Κώδικα Φορολογικής Διαδικασίας.
Η ΑΑΔΕ θα «χτίζει» μόνη της το φορολογικό προφίλ
Το νέο σύστημα δίνει τη δυνατότητα στην ΑΑΔΕ να προσδιορίζει κατ’ εκτίμηση τα φορολογητέα εισοδήματα όσων δεν καταθέτουν δηλώσεις Ε1 ή δηλώσεις νομικών προσώπων.
Για να γίνει αυτό, η φορολογική διοίκηση θα αντλεί πληροφορίες από:
- προηγούμενες φορολογικές δηλώσεις,
- στοιχεία ΦΠΑ,
- την πλατφόρμα myDATA,
- τραπεζικά δεδομένα,
- στοιχεία εργοδοτών,
- λογαριασμούς ΔΕΚΟ,
- οικονομικές κινήσεις και επίπεδο διαβίωσης,
- καθώς και άλλες ψηφιακές βάσεις δεδομένων.
Με βάση αυτά τα στοιχεία, θα συντάσσεται αυτόματα εκκαθαριστικό σημείωμα, το οποίο θα αναρτάται στον προσωπικό λογαριασμό κάθε φορολογούμενου στο myAADE.
Οι πολίτες θα ενημερώνονται μέσω e-mail ή άλλου ηλεκτρονικού μέσου ότι τους έχει βεβαιωθεί φόρος, ακόμη κι αν δεν έχουν καταθέσει δήλωση.
«Φουσκωμένοι» φόροι και βαριά πρόστιμα
Το πιο κρίσιμο στοιχείο της νέας διαδικασίας αφορά τα πρόστιμα και τις προσαυξήσεις.
Οι φόροι που θα υπολογίζει η ΑΑΔΕ δεν θα αφορούν μόνο το εκτιμώμενο εισόδημα, αλλά θα συνοδεύονται και από επιπλέον επιβαρύνσεις λόγω μη υποβολής δήλωσης.
Σύμφωνα με τον σχεδιασμό:
- τα πρόστιμα θα κυμαίνονται από 10% έως και 50% του φόρου,
- θα επιβάλλονται τόκοι εκπρόθεσμης καταβολής,
- ενώ η οφειλή θα θεωρείται άμεσα απαιτητή.
Αυτό σημαίνει ότι κάποιος που δεν υπέβαλε φορολογική δήλωση μπορεί να βρεθεί ξαφνικά αντιμέτωπος με χρεώσεις χιλιάδων ευρώ, βασισμένες σε εκτιμήσεις της φορολογικής διοίκησης.
Η διάταξη που ενεργοποιείται
Η νέα πρακτική στηρίζεται στην παράγραφο 4 του άρθρου 36 του νόμου 5104/2024, η οποία προβλέπει ότι όταν ένας φορολογούμενος δεν υποβάλλει εμπρόθεσμα δήλωση, η φορολογική αρχή μπορεί να προχωρά σε «εκτιμώμενο προσδιορισμό φόρου».
Με απλά λόγια, η ΑΑΔΕ αποκτά το δικαίωμα να καθορίζει μόνη της το πιθανό εισόδημα του φορολογούμενου, λαμβάνοντας υπόψη:
- το επίπεδο διαβίωσης,
- την επαγγελματική δραστηριότητα,
- συγκρίσεις με ομοειδείς επιχειρήσεις ή επαγγέλματα,
- αλλά και κάθε διαθέσιμο οικονομικό στοιχείο.
Ωστόσο, ο νόμος προβλέπει και μια σημαντική «βαλβίδα ασφαλείας»: αν ο φορολογούμενος υποβάλει στη συνέχεια δήλωση εισοδήματος, το εκτιμώμενο εκκαθαριστικό παύει αυτομάτως να ισχύει και εκδίδεται νέο, με βάση τα πραγματικά στοιχεία.
Οι δύο επιλογές για τους φορολογούμενους
Όσοι λάβουν τέτοιο εκκαθαριστικό από την ΑΑΔΕ θα έχουν ουσιαστικά δύο δρόμους.
Η πρώτη επιλογή θα είναι να αποδεχθούν τον φόρο και να εξοφλήσουν το ποσό μέσα σε 30 ημέρες από την κοινοποίηση.
Η δεύτερη επιλογή θα είναι να υποβάλουν εκπρόθεσμη φορολογική δήλωση, ακόμη και αρκετό διάστημα αργότερα, ώστε να γίνει νέα εκκαθάριση με βάση τα πραγματικά εισοδήματα.
Στην περίπτωση αυτή, πάντως, δεν θα αποφεύγονται οι επιβαρύνσεις, καθώς θα συνεχίσουν να ισχύουν τα πρόστιμα και οι τόκοι εκπρόθεσμης υποβολής.
Στόχος η πίεση στους «εξαφανισμένους» φορολογούμενους
Η ΑΑΔΕ επιδιώκει μέσα από το νέο μέτρο να περιορίσει το φαινόμενο των φορολογούμενων που παραμένουν εκτός συστήματος, αποφεύγοντας να υποβάλουν δηλώσεις για χρόνια.
Με την αξιοποίηση ψηφιακών δεδομένων και διασταυρώσεων σε πραγματικό χρόνο, η φορολογική διοίκηση φιλοδοξεί να δημιουργήσει ένα πλήρως αυτοματοποιημένο μοντέλο ελέγχου, όπου ακόμη και η μη υποβολή δήλωσης δεν θα σημαίνει πλέον «αορατότητα» απέναντι στην Εφορία.
Το επόμενο διάστημα θεωρείται κρίσιμο, καθώς η ενεργοποίηση της νέας διαδικασίας αναμένεται να προκαλέσει ισχυρό κύμα αντιδράσεων αλλά και έντονο προβληματισμό σε χιλιάδες φορολογούμενους και επαγγελματίες.
