Η κυβέρνηση ετοιμάζει να ρίξει στη Βουλή μέσα στον Δεκέμβριο το τελικό σχέδιο νόμου για τα περίφημα δάνεια σε ελβετικό φράγκο. Επισήμως, πρόκειται για μια «ισορροπημένη ρύθμιση» που υπόσχεται να δώσει ανάσα σε χιλιάδες δανειολήπτες. Στην πράξη, όμως, όπως υπογραμμίζουν νομικοί και οικονομικοί αναλυτές, οι μεγάλοι κερδισμένοι φαίνεται να είναι –για ακόμη μια φορά– οι τράπεζες και το ίδιο το Δημόσιο, που έχει κάθε λόγο να προστατεύσει τις κρατικές εγγυήσεις του σχεδίου «Ηρακλής».
Οι δανειολήπτες σε αδιέξοδο
Οι οφειλέτες που ελπίζουν σε δικαστική δικαίωση κρατούν μικρό καλάθι. Παρότι στις 5 Δεκεμβρίου ο Άρειος Πάγος θα εξετάσει συλλογικές αγωγές κατά τριών τραπεζών, οι πιθανότητες να αλλάξει η νομική γραμμή θεωρούνται ελάχιστες. Ούτε το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο, ούτε ο Άρειος Πάγος έχουν δεχθεί μέχρι σήμερα ότι η ρήτρα αποπληρωμής με βάση την τρέχουσα ισοτιμία του φράγκου μπορεί να θεωρηθεί καταχρηστική. Θεωρείται «δηλωτικός όρος» της σύμβασης — και άρα εκτός ελέγχου με βάση τη νομοθεσία για την προστασία του καταναλωτή.
Αυτό σημαίνει ότι δύσκολα θα ανοίξει ο δρόμος για μια πραγματική «σεισάχθεια» όπως ζητούν οι δανειολήπτες, δηλαδή για ακύρωση των δυσβάστακτων συναλλαγματικών διαφορών που γεννήθηκαν όταν το φράγκο απογειώθηκε. Για να θυμηθούμε: όταν δόθηκαν αυτά τα δάνεια, η ισοτιμία ήταν περίπου 1,6 φράγκα ανά ευρώ. Σήμερα, το ευρώ «αγκομαχά» κάτω από το 1 φράγκο (0,93) – με ό,τι αυτό συνεπάγεται για τα υπόλοιπα των δανείων.
Τι προβλέπει το νέο σχέδιο
Η κυβέρνηση προβάλλει το νέο πλαίσιο ως λύση που ωφελεί και τις δύο πλευρές. Οι δανειολήπτες θα μπορούν να μετατρέψουν το δάνειό τους σε ευρώ, «κλειδώνοντας» έτσι το συναλλαγματικό ρίσκο, και να επωφεληθούν από μια έκπτωση στο υπόλοιπο, που θα κυμαίνεται ανάλογα με την οικονομική τους κατάσταση.
-
Για τα χαμηλά εισοδήματα η ελάφρυνση μπορεί να φτάσει έως 50%,
-
ενώ για τη μεγάλη πλειονότητα των δανειοληπτών –που ξεπερνούν τα όρια εισοδήματος– η έκπτωση περιορίζεται στο 15% με 25%.
Η ρύθμιση έχει «τέσσερις ταχύτητες» και αντιστοιχεί σε διαφορετική βελτίωση της ισοτιμίας και διαφορετικό σταθερό επιτόκιο (από 2,3% έως 2,9%). Το αποτέλεσμα; Μικρότερη οφειλή σε ευρώ, αλλά με ελαφρώς υψηλότερο επιτόκιο σε σχέση με το αρχικό σε φράγκο.
Πώς κερδίζουν οι τράπεζες
Αν και η ρύθμιση παρουσιάζεται ως «ουδέτερη» για το τραπεζικό σύστημα, στην πραγματικότητα λειτουργεί σαν διπλή ασπίδα για τις τράπεζες.
Πρώτον, σταθεροποιεί τις εισροές των τιτλοποιημένων δανείων που βρίσκονται στο πλαίσιο του «Ηρακλή». Η μετατροπή σε ευρώ εξαλείφει οριστικά τον συναλλαγματικό κίνδυνο για τα SPVs των τιτλοποιήσεων, προστατεύοντας τις κρατικές εγγυήσεις.
Δεύτερον, το υψηλότερο σταθερό επιτόκιο που θα επιβληθεί αντισταθμίζει σχεδόν πλήρως τη μείωση του κεφαλαίου. Με άλλα λόγια, η παρούσα αξία των δανείων δεν αλλάζει δραματικά – κάτι που βολεύει και τις τράπεζες, και το Δημόσιο που εγγυάται για τα χαρτοφυλάκια.
Αλλά δεν είναι μόνο αυτό. Ένα μεγάλο μέρος των δανείων αυτών είναι τα λεγόμενα step-up – εκείνα που ξεκινούν με χαμηλή δόση και αυξάνονται απότομα μετά από μερικά χρόνια. Αν δεν υπήρχε η ρύθμιση, πολλές από αυτές τις υποθέσεις θα κατέληγαν σε νέα «κόκκινα δάνεια». Η ρύθμιση, λοιπόν, προστατεύει και τις τράπεζες από μια πιθανή νέα κρίση αθετήσεων.
Οι ρήτρες–παγίδες
Αν και παρουσιάζεται ως ευκαιρία «δεύτερης αρχής» για τους δανειολήπτες, το νομοσχέδιο κρύβει μερικές σημαντικές δικλείδες υπέρ των τραπεζών:
-
Ρήτρα Ανακτήσιμης Αξίας: η νέα οφειλή δεν μπορεί να πέσει κάτω από την αξία του ακινήτου. Αν το ποσό υπολείπεται, η τράπεζα έχει το δικαίωμα να αρνηθεί τη ρύθμιση.
-
Ρήτρα αθέτησης: αν ο δανειολήπτης δεν τηρήσει τους όρους, επανέρχεται η αρχική –μεγαλύτερη– οφειλή. Με απλά λόγια, όποιος δεν είναι απολύτως συνεπής, κινδυνεύει να χάσει ό,τι κέρδισε.
Πρόκειται για μια ρύθμιση που δίνει σταθερότητα, αλλά όχι αληθινή ανακούφιση. Οι δανειολήπτες γλιτώνουν το άγχος των συναλλαγματικών διακυμάνσεων, αλλά «παγώνουν» και την απώλειά τους — αποδεχόμενοι ότι η ζημιά από την αλλαγή ισοτιμίας είναι δική τους και οριστική.
Μικρή ανάσα, μεγάλα ερωτήματα
Για τα λεγόμενα step-up δάνεια, η νέα σταθερή δόση πιθανόν να είναι ελαφρώς υψηλότερη από την τωρινή, αλλά αποτρέπει το «σοκ» των πολλαπλάσιων δόσεων που θα ερχόταν τα επόμενα χρόνια. Για τα πιο απλά δάνεια, οι μηνιαίες υποχρεώσεις θα μειωθούν, με αντάλλαγμα όμως παράταση αποπληρωμής – ακόμη και για πέντε χρόνια.
Το μόνο σίγουρο είναι ότι η κυβέρνηση θέλει πάση θυσία να διαφυλάξει την ευστάθεια των τραπεζών και του «Ηρακλή». Η κοινωνική διάσταση έρχεται δεύτερη, με μια μορφή μερικής αποκατάστασης για λίγους και καλά… προσαρμοσμένους.
Η ουσία πίσω από τους αριθμούς
Αν δούμε τη ρύθμιση ψύχραιμα, μοιάζει περισσότερο με μια λογιστική τακτοποίηση παρά με πολιτική απόφαση υπέρ των νοικοκυριών. Οι τράπεζες απαλλάσσονται από τον συναλλαγματικό πονοκέφαλο, το Δημόσιο από τον κίνδυνο ενεργοποίησης εγγυήσεων, και οι δανειολήπτες απλώς σταθεροποιούν τη ζημιά τους.
Πίσω από τη ρητορική της «ισορροπημένης λύσης», η ουσία είναι ότι οι απώλειες μοιράζονται άνισα. Οι τράπεζες εξασφαλίζουν σταθερότητα και προβλεψιμότητα, ενώ οι πολίτες παίρνουν μια μικρή έκπτωση και μια υπόσχεση ότι «τα χειρότερα πέρασαν».
Εν ολίγοις: Η ρύθμιση μπορεί να μοιάζει με σωσίβιο, αλλά τελικά κρατά στην επιφάνεια κυρίως τις τράπεζες. Οι δανειολήπτες, απλώς, σταματούν να βουλιάζουν — χωρίς όμως να βγαίνουν στην ξηρά.
