Ένα αόρατο κύμα πιέσεων πλησιάζει τα ελληνικά νοικοκυριά – και αυτή τη φορά δεν αφορά απλώς τις τιμές στο σούπερ μάρκετ ή το ενοίκιο. Είναι το κόστος της πράσινης μετάβασης, και όπως όλα δείχνουν, περίπου 1,5 εκατομμύριο οικογένειες δεν θα μπορέσουν να το σηκώσουν χωρίς βοήθεια.
Η ελληνική κυβέρνηση έχει καταρτίσει ένα Κοινωνικό Κλιματικό Σχέδιο για να αντιμετωπίσει την κατάσταση, το οποίο αυτή τη στιγμή βρίσκεται σε δημόσια διαβούλευση. Ουσιαστικά, το σχέδιο προβλέπει οικονομική ενίσχυση για τους “αδύναμους κρίκους” της κοινωνίας, οι οποίοι θα κληθούν να κάνουν πράσινες αλλαγές στα σπίτια και τα οχήματά τους, χωρίς να διαθέτουν τα απαιτούμενα χρήματα.
Όταν το “οικολογικό” γίνεται ακριβό
Η μετάβαση στην πράσινη εποχή έχει ένα βασικό πρόβλημα: το κόστος. Αντικατάσταση αυτοκινήτων παλαιάς τεχνολογίας, ενεργειακή ανακαίνιση κατοικιών, θέρμανση χωρίς ρύπους – όλα αυτά μπορεί να ακούγονται σωστά, αλλά για ένα μεγάλο κομμάτι των πολιτών είναι απλώς… απλησίαστα.
Ποιοι πλήττονται περισσότερο; Όσοι έχουν χαμηλό διαθέσιμο εισόδημα, οι λεγόμενοι “ενεργειακά και μεταφορικά ευάλωτοι”. Δηλαδή εκείνοι που δεν μπορούν να αντέξουν ούτε τις δόσεις για ένα νέο αυτοκίνητο, ούτε το κόστος αναβάθμισης του σπιτιού τους, ώστε να γίνει πιο ενεργειακά αποδοτικό.
Ελλάδα: Η χώρα των γερασμένων αυτοκινήτων και των παλιών σπιτιών
Η Ελλάδα κρατά, δυστυχώς, την αρνητική πρωτιά στην Ε.Ε. σε δύο κρίσιμους τομείς:
Τα επιβατικά αυτοκίνητα στη χώρα μας έχουν μέσο όρο ηλικίας 17 ετών, όταν στην υπόλοιπη Ευρώπη είναι 12.
Ακόμη χειρότερα είναι τα φορτηγά, με μέση ηλικία σχεδόν 23 ετών, όταν ο ευρωπαϊκός μέσος όρος είναι γύρω στα 14.
Στην περίπτωση της κατοικίας, τα πράγματα δεν είναι καλύτερα. Πάνω από το 55% των σπιτιών έχουν χτιστεί πριν το 1980, χωρίς επαρκή θερμομόνωση, ενώ 4 στα 10 σπίτια κατατάσσονται στις χαμηλότερες κατηγορίες ενεργειακής απόδοσης.
Αυτό σημαίνει υψηλότερο κόστος θέρμανσης και ψύξης, άρα περισσότερα έξοδα για τα ήδη πιεσμένα νοικοκυριά.
Ποιοι μπορούν να πάρουν βοήθεια – και πώς
Το Κοινωνικό Κλιματικό Σχέδιο (ΚΚΣ) προβλέπει οικονομικές ενισχύσεις με βάση συγκεκριμένα κοινωνικοοικονομικά κριτήρια. Χρησιμοποιούνται στοιχεία από την Ενιαία Οικονομική Πλατφόρμα (ΕΟΠ) για να καθοριστεί ποιοι είναι πραγματικά ευάλωτοι.
Βασικό όριο εισοδήματος έχει τεθεί στις 25.000 ευρώ ετησίως, με δυνατότητα προσαύξησης (έως και 30.000 ευρώ) ανάλογα με τον αριθμό παιδιών ή άλλους επιβαρυντικούς παράγοντες (μονογονεϊκή οικογένεια, άτομα με αναπηρία, απομακρυσμένες περιοχές κ.λπ.).
Ρεαλιστικά παραδείγματα: Ποιος δικαιούται τι
Ας δούμε πώς μεταφράζονται όλα αυτά στην πράξη:
Ζευγάρι χωρίς παιδιά, με εισόδημα 22.000 ευρώ: δεν έχει τη δυνατότητα να προχωρήσει σε αγορά καινούριου αυτοκινήτου ή να ανακαινίσει το σπίτι του. Δικαιούται στήριξη.
Οικογένεια με δύο παιδιά και εισόδημα 28.000 ευρώ: το εισοδηματικό όριο προσαυξάνεται, οπότε μπαίνει στο πρόγραμμα.
Μονογονεϊκή οικογένεια με εισόδημα 26.000 ευρώ: αναγνωρίζεται η κοινωνική ιδιαιτερότητα, και εντάσσεται στο ΚΚΣ.
Άτομο με αναπηρία που ζει μόνο του με 24.000 ευρώ ετησίως: θεωρείται ευάλωτο, άρα λαμβάνει στήριξη.
Οικογένεια που διαμένει σε νησί ή ορεινό χωριό, με εισόδημα 27.000 ευρώ: παρόλο που ξεπερνά το γενικό όριο, επιβαρύνεται λόγω γεωγραφικής απομόνωσης και γίνεται δεκτή στο πρόγραμμα.
Το μεγάλο στοίχημα: Περιβάλλον ή επιβίωση;
Το Εθνικό Κοινωνικό Κλιματικό Σχέδιο έρχεται ως αναγκαία απάντηση στο δίλημμα: “Περιβαλλοντική πολιτική για όλους ή μόνο για τους προνομιούχους;”. Χωρίς στοχευμένα μέτρα, η “πράσινη μετάβαση” απειλεί να μετατραπεί σε ταξικό χάσμα – με τους οικονομικά ισχυρούς να επωφελούνται και τους πιο αδύναμους να μένουν πίσω.
Η συζήτηση τώρα περνά στην κοινωνία. Και το ερώτημα είναι ξεκάθαρο: Είμαστε έτοιμοι να κάνουμε πράσινες αλλαγές – ή θα χρειαστούμε (και πάλι) σωσίβιο;
