Σοβαρές αντιδράσεις και κύμα αγανάκτησης προκαλεί ο τρόπος υπολογισμού των συντάξεων χηρείας, με περίπου 300.000 δικαιούχους να βλέπουν το μηνιαίο εισόδημά τους μειωμένο κατά μέσο όρο 110 ευρώ. Το ζήτημα δεν αφορά απλώς μια τεχνική αστοχία. Πρόκειται για μια υπόθεση με έντονο κοινωνικό και θεσμικό αποτύπωμα, που πλέον απασχολεί τόσο τη Δικαιοσύνη όσο και το Κοινοβούλιο.
Πού εντοπίζεται το πρόβλημα
Σύμφωνα με τις καταγγελίες, ο e-ΕΦΚΑ προχωρά στον υπολογισμό των συντάξεων χηρείας βάσει της επανυπολογισμένης – αναπροσαρμοσμένης σύνταξης του θανόντος ασφαλισμένου και όχι βάσει του ποσού που εκείνος λάμβανε κατά τον χρόνο θανάτου του.
Η διαφορά μόνο αμελητέα δεν είναι. Για χιλιάδες χαμηλοσυνταξιούχους, η απώλεια φτάνει τα 110 ευρώ τον μήνα — ένα ποσό που, σε ετήσια βάση, αγγίζει τα 1.320 ευρώ. Για ανθρώπους που ζουν με 400 ή 500 ευρώ, η μείωση αυτή μεταφράζεται σε πραγματικό πλήγμα στην καθημερινότητά τους.
Το επίμαχο ζήτημα αφορά κυρίως περιπτώσεις επιζώντων συζύγων συνταξιούχων που είχαν ήδη συνταξιοδοτηθεί πριν από τη δημοσίευση του Ν. 4387/2016 και απεβίωσαν μετά τις 13 Μαΐου 2016. Οι δικαιούχοι υποστηρίζουν ότι ο νόμος προβλέπει ρητά διαφορετική βάση υπολογισμού από αυτή που εφαρμόζεται.
Δικαστικές αποφάσεις που δικαιώνουν τους συνταξιούχους
Η υπόθεση δεν βρίσκεται μόνο σε επίπεδο καταγγελιών. Ήδη έχουν εκδοθεί δικαστικές αποφάσεις που αναγνωρίζουν ότι ο υφιστάμενος τρόπος υπολογισμού δεν συνάδει με το νομοθετικό πλαίσιο. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται και κρίσεις του Ελεγκτικό Συνέδριο, γεγονός που προσδίδει ιδιαίτερη βαρύτητα στο θέμα.
Παρά ταύτα, η πρακτική φέρεται να συνεχίζεται, δημιουργώντας εύλογα ερωτήματα για τη διοικητική συμμόρφωση και την εφαρμογή της νομιμότητας. Όσο η διοίκηση δεν προχωρά σε συνολική διόρθωση, οι δικαιούχοι αναγκάζονται να καταφεύγουν σε ατομικές προσφυγές — μια διαδικασία χρονοβόρα και οικονομικά επιβαρυντική.
Η φωνή των συνταξιούχων: «Δεν αντέχουμε άλλη απώλεια»
Ο πρόεδρος της Ένωσης Συνταξιούχων ΙΚΑ, Γιώργος Λενακάκης, έχει αναδείξει επανειλημμένα το ζήτημα, κάνοντας λόγο για συστηματική στρέβλωση που πλήττει μια ήδη ευάλωτη κοινωνική κατηγορία.
Όπως υποστηρίζει, τα σωματεία δέχονται διαρκώς αναφορές από συνταξιούχους που διαπιστώνουν μειωμένες αποδοχές, χωρίς να έχουν ευθύνη για την εφαρμογή του τρόπου υπολογισμού. Παράλληλα, οι συνδικαλιστικές οργανώσεις αποστέλλουν υπομνήματα και ζητούν άμεση νομοθετική και διοικητική παρέμβαση.
Ιδιαίτερη διάσταση λαμβάνει και ένα ακόμη ζήτημα: σε ορισμένες περιπτώσεις, ζητείται από δικαιούχους να επιστρέψουν ποσά, επειδή —κατά τον φορέα— λάμβαναν υψηλότερο ποσοστό από αυτό που έπρεπε. Έτσι, πολίτες που δεν είχαν καμία συμμετοχή στον υπολογισμό, βρίσκονται ξαφνικά αντιμέτωποι με απαιτήσεις επιστροφής χρημάτων.
Το 70% που γίνεται 35% — και η διαρκής αβεβαιότητα
Με βάση το ισχύον καθεστώς, οι σύζυγοι θανόντων λαμβάνουν το 70% της σύνταξης. Ωστόσο, σε περίπτωση αλλαγής οικογενειακής κατάστασης ή επαγγελματικής απασχόλησης, το ποσοστό αυτό μπορεί να περιοριστεί στο 35% ή ακόμη και να διακοπεί.
Τα σωματεία ζητούν σταθερή καταβολή του 70% εφ’ όρου ζωής, ανεξαρτήτως μεταβολών. Υποστηρίζουν ότι η απώλεια εισοδήματος μετά τον θάνατο του συζύγου δεν μπορεί να επιβαρύνεται περαιτέρω από περιορισμούς που οδηγούν σε συνθήκες οικονομικής ανασφάλειας.
Το θέμα στη Βουλή
Η υπόθεση έφτασε και στο Κοινοβούλιο, μετά από αναφορά που κατέθεσε η βουλευτής Λασιθίου του ΠΑΣΟΚ – Κίνημα Αλλαγής, Κατερίνα Σπυριδάκη, προς την υπουργό Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης.
Στην παρέμβασή της επισημαίνεται ότι πρόκειται για διαρκή και συστηματική εφαρμογή λανθασμένου τρόπου υπολογισμού, που οδηγεί σε ουσιαστική μείωση του βιοτικού επιπέδου δεκάδων χιλιάδων οικογενειών. Τονίζεται επίσης ότι, εφόσον υπάρχουν δικαστικές κρίσεις που αναγνωρίζουν την παρανομία της πρακτικής, η διοίκηση οφείλει να προχωρήσει σε καθολική συμμόρφωση.
Η βουλευτής ζητά άμεση εξέταση του ζητήματος, τοποθέτηση επί των καταγγελιών και διορθωτικές ενέργειες που θα αποκαταστήσουν τη νομιμότητα, χωρίς να μεταφέρεται το βάρος στους ίδιους τους πολίτες.
Δεν είναι απλώς αριθμοί
Για όσους δεν επηρεάζονται άμεσα, τα 110 ευρώ μπορεί να φαίνονται περιορισμένο ποσό. Για μια χήρα ή έναν χήρο που ζει οριακά, όμως, αντιστοιχούν σε φάρμακα, βασικούς λογαριασμούς, τρόφιμα ή θέρμανση.
Το ζήτημα, επομένως, δεν περιορίζεται σε λογιστικές πράξεις. Αγγίζει τον πυρήνα της κοινωνικής πολιτικής, της θεσμικής αξιοπιστίας και της διοικητικής ευθύνης. Όταν η Πολιτεία γνωρίζει ότι εφαρμόζεται ερμηνεία που αμφισβητείται δικαστικά και δεν παρεμβαίνει, η συζήτηση παύει να είναι τεχνική και αποκτά καθαρά πολιτική διάσταση.
Η εξέλιξη της υπόθεσης θα κρίνει όχι μόνο τα εισοδήματα 300.000 ανθρώπων, αλλά και το πώς αντιλαμβάνεται το κράτος την υποχρέωσή του απέναντι στους πιο ευάλωτους. Γιατί, τελικά, η κοινωνική ασφάλιση δεν είναι απλώς ένας μηχανισμός πληρωμών — είναι ζήτημα αξιοπρέπειας.
