Ένα σοβαρό –και διαχρονικό– πρόβλημα στον τρόπο υπολογισμού των συντάξεων χηρείας έρχεται ξανά στο φως, προκαλώντας έντονη ανησυχία σε δεκάδες χιλιάδες δικαιούχους. Σύμφωνα με καταγγελίες του ΕΝΔΙΣΥ, από το 2016 μέχρι και σήμερα, χιλιάδες επιζώντες σύζυγοι λαμβάνουν μικρότερες συντάξεις από αυτές που προβλέπει ο νόμος, εξαιτίας λανθασμένου υπολογισμού από τις αρμόδιες υπηρεσίες.
Η απώλεια στο μηνιαίο εισόδημα δεν είναι αμελητέα. Υπολογίζεται ότι κατά μέσο όρο αγγίζει τα 110 ευρώ τον μήνα, ποσό που για πολλούς συνταξιούχους κάνει τη διαφορά μεταξύ αξιοπρεπούς διαβίωσης και οικονομικής ασφυξίας. Σε ετήσια βάση, η «τρύπα» στο εισόδημα μπορεί να ξεπερνά τα 1.300 ευρώ, χωρίς να υπολογίζονται αναδρομικά προηγούμενων ετών.
Πού εντοπίζεται το λάθος
Το πρόβλημα αφορά μια πολύ συγκεκριμένη –αλλά πολυπληθή– κατηγορία συνταξιούχων. Πρόκειται για περιπτώσεις όπου ο θανών σύζυγος ήταν ήδη συνταξιούχος πριν από τον Μάιο του 2016, δηλαδή πριν από την εφαρμογή του νόμου 4387/2016 (γνωστού ως «νόμου Κατρούγκαλου»), και ο θάνατος επήλθε μετά τις 13 Μαΐου 2016.
Σε αυτές τις περιπτώσεις, οι υπηρεσίες του e-ΕΦΚΑ υπολόγισαν τη σύνταξη χηρείας όχι με βάση το ποσό που λάμβανε πραγματικά ο συνταξιούχος τη στιγμή του θανάτου του, αλλά πάνω στην επανυπολογισμένη (αναπροσαρμοσμένη) σύνταξη, όπως αυτή προέκυψε από τον νόμο του 2016. Η πρακτική αυτή, σύμφωνα με το ΕΝΔΙΣΥ, αντίκειται στο γράμμα και στο πνεύμα του νόμου.
Το αποτέλεσμα; Οι επιζώντες σύζυγοι λαμβάνουν ποσά χαμηλότερα ακόμη και από το προβλεπόμενο ποσοστό (70%) της σύνταξης του θανόντος, με άμεσες συνέπειες στο βιοτικό τους επίπεδο.
Δεκάδες χιλιάδες θιγόμενοι
Οι αριθμοί είναι ενδεικτικοί της έκτασης του ζητήματος. Εκτιμάται ότι περίπου 300.000 συνταξιούχοι απεβίωσαν μετά τις 13 Μαΐου 2016. Αν και δεν εμπίπτουν όλοι στις συγκεκριμένες προϋποθέσεις, δεκάδες χιλιάδες επιζώντες σύζυγοι φαίνεται να έχουν υποστεί αυτή τη μείωση, χωρίς ποτέ να ενημερωθούν αναλυτικά για τον τρόπο υπολογισμού της σύνταξής τους.
Για πολλούς από αυτούς, η σύνταξη χηρείας αποτελεί το μοναδικό ή το βασικό τους εισόδημα. Η μείωση, έστω και «σιωπηλή», έχει οδηγήσει σε αδυναμία κάλυψης βασικών αναγκών, αυξημένες οφειλές και γενικευμένη ανασφάλεια.
Παρέμβαση ΕΝΔΙΣΥ και προειδοποίηση για δικαστικές μάχες
Με επίσημη επιστολή του προς την πολιτική ηγεσία του Υπουργείο Εργασίας, το ΕΝΔΙΣΥ ζητά την άμεση διόρθωση του τρόπου υπολογισμού και την αποκατάσταση των απωλειών. Στην επιστολή επισημαίνεται ότι το θέμα δεν είναι ούτε νέο ούτε αμφισβητούμενο, καθώς υπάρχουν ήδη δικαστικές αποφάσεις που δικαιώνουν τους συνταξιούχους.
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται σε αποφάσεις του Ελεγκτικού Συνεδρίου, οι οποίες έχουν κρίνει παράνομη την πρακτική υπολογισμού της σύνταξης χηρείας επί της επανυπολογισμένης σύνταξης του θανόντος. Παρ’ όλα αυτά, όπως καταγγέλλεται, η διοίκηση συνεχίζει να εφαρμόζει την ίδια τακτική, αγνοώντας τις δικαστικές κρίσεις.
Το Δίκτυο προειδοποιεί πως, αν δεν υπάρξει πολιτική λύση, είναι ορατός ο κίνδυνος μαζικών δικαστικών προσφυγών, οι οποίες θα είναι χρονοβόρες, κοστοβόρες και επιβαρυντικές τόσο για τους συνταξιούχους όσο και για το Δημόσιο.
Ευθύνη και πολιτική απόφαση
Το ΕΝΔΙΣΥ καλεί προσωπικά την Υπουργό Εργασίας, Νίκη Κεραμέως, να αναλάβει άμεσα πρωτοβουλία. Όπως τονίζεται, το ζήτημα δεν είναι μόνο νομικό, αλλά βαθιά κοινωνικό. Χήροι, χήρες και τέκνα θανόντων συνταξιούχων βρίσκονται σήμερα σε οικονομική απόγνωση, λαμβάνοντας ποσά που δεν επαρκούν ούτε για ένα στοιχειώδες επίπεδο διαβίωσης.
Η αποκατάσταση της αδικίας δεν απαιτεί νέα νομοθεσία, αλλά ορθή εφαρμογή του ισχύοντος νόμου και συμμόρφωση με τις δικαστικές αποφάσεις. Παράλληλα, ζητείται να εξεταστεί η καταβολή των ποσών που παρακρατήθηκαν όλα αυτά τα χρόνια, καθώς πρόκειται για χρήματα που οι δικαιούχοι δεν έλαβαν χωρίς δική τους ευθύνη.
Ένα λάθος που δεν μπορεί να συνεχιστεί
Η υπόθεση των συντάξεων χηρείας αποδεικνύει πώς ένας τεχνικός –αλλά κρίσιμος– λάθος υπολογισμός μπορεί να μετατραπεί σε μαζική κοινωνική αδικία. Μετά από σχεδόν μια δεκαετία, το πρόβλημα παραμένει άλυτο, επιβαρύνοντας καθημερινά ανθρώπους που έχουν ήδη βιώσει την απώλεια του συντρόφου τους.
Το ερώτημα πλέον είναι αν η πολιτεία θα προχωρήσει σε άμεση διόρθωση ή αν οι συνταξιούχοι θα αναγκαστούν, για ακόμη μία φορά, να αναζητήσουν δικαίωση στις δικαστικές αίθουσες.
