Ανατροπή στις συντάξεις χηρείας: «Παγώνουν» οι μειώσεις που προέβλεπε ο νόμος. Ποιοι δικαιούχοι δεν θα δουν περικοπές, ποια είναι τα δύο σενάρια αλλαγών και τι εξετάζει το υπουργείο.
«Πάγωμα» στις περικοπές των συντάξεων χηρείας – Τι αλλάζει για δεκάδες χιλιάδες δικαιούχους
Σημαντικές εξελίξεις φαίνεται πως έρχονται στο θέμα των συντάξεων χηρείας, καθώς οι περικοπές που προβλέπει η ισχύουσα νομοθεσία έχουν ουσιαστικά «παγώσει», εν αναμονή οριστικών αλλαγών στο σύστημα. Παρότι οι μειώσεις προβλέπονται από τον νόμο εδώ και χρόνια, στην πράξη δεν εφαρμόζονται για τη μεγάλη πλειονότητα των δικαιούχων.
Σύμφωνα με πληροφορίες, υπάρχει άτυπη οδηγία από το υπουργείο Εργασίας προς τον ΕΦΚΑ να μην προχωρήσει σε μειώσεις μέχρι να ολοκληρωθεί το νέο νομοθετικό πλαίσιο. Το αποτέλεσμα είναι ότι δεκάδες χιλιάδες συνταξιούχοι συνεχίζουν να λαμβάνουν ολόκληρη τη σύνταξη χηρείας, χωρίς τις μειώσεις που θα έπρεπε να εφαρμοστούν μετά την πρώτη τριετία.
Οι αλλαγές που εξετάζονται αναμένεται να οριστικοποιηθούν είτε πριν από τις επόμενες εκλογές είτε αμέσως μετά, καθώς το θέμα έχει προκαλέσει έντονο ενδιαφέρον σε μεγάλο αριθμό συνταξιούχων.
Οι μειώσεις που προβλέπει ο νόμος αλλά δεν εφαρμόζονται
Με βάση το ισχύον καθεστώς, η σύνταξη χηρείας καταβάλλεται αρχικά στο 70% της σύνταξης που λάμβανε ο θανών σύζυγος. Ωστόσο, μετά από τρία χρόνια, προβλέπεται σημαντική μείωση εφόσον ο δικαιούχος εργάζεται ή λαμβάνει δική του σύνταξη.
Στην περίπτωση αυτή, το ποσό της σύνταξης μπορεί να περιοριστεί ακόμη και στο 35% της αρχικής σύνταξης του θανόντος.
Παρότι οι συγκεκριμένες περικοπές προβλέπονται νομοθετικά, στην πράξη δεν εφαρμόζονται σε μεγάλο αριθμό συντάξεων. Η άτυπη αναστολή των μειώσεων αφορά περίπου 60.000 συντάξεις θανάτου από τα Ταμεία του ιδιωτικού τομέα, ενώ σταδιακά η πρακτική αυτή έχει επεκταθεί και σε άλλες κατηγορίες δικαιούχων.
Αυτό σημαίνει ότι πολλές συντάξεις που θα έπρεπε να έχουν επανεξεταστεί ήδη από το 2019 εξακολουθούν να καταβάλλονται χωρίς καμία μείωση.
Οι νόμοι που άλλαξαν το καθεστώς
Το πλαίσιο για τις συντάξεις χηρείας άλλαξε σημαντικά τα τελευταία χρόνια.
Ο νόμος Κατρούγκαλου το 2016 είχε μειώσει τη σύνταξη χηρείας στο 50% της σύνταξης του θανόντος και προέβλεπε περαιτέρω μείωση στο 25% μετά την πρώτη τριετία εφόσον ο δικαιούχος εργαζόταν ή λάμβανε δική του σύνταξη.
Το 2020, με τον νόμο Βρούτση, το ποσοστό αυξήθηκε ξανά στο 70%, ωστόσο οι διατάξεις για τη μείωση μετά την τριετία παρέμειναν σε ισχύ. Έτσι δημιουργήθηκε το ενδεχόμενο μεγάλων περικοπών για χιλιάδες δικαιούχους.
Παρά το γεγονός ότι οι μειώσεις αυτές προβλέπονται από τον νόμο, στην πράξη δεν εφαρμόστηκαν μαζικά.
Οι αδικημένοι συνταξιούχοι
Υπάρχει πάντως μια κατηγορία συνταξιούχων που επηρεάστηκε ήδη από τις περικοπές.
Πρόκειται για περίπου 7.500 χήρες του Δημοσίου, στις οποίες εφαρμόστηκε η μείωση της σύνταξης από το 70% στο 35% στις αρχές του 2020.
Όταν επιχειρήθηκε να εφαρμοστεί το ίδιο μέτρο και σε περίπου 60.000 συντάξεις του ιδιωτικού τομέα, τα ποσά που είχαν περικοπεί επιστράφηκαν την επόμενη ημέρα. Από τότε οι μειώσεις δεν εφαρμόζονται, δημιουργώντας μια εμφανή ανισότητα μεταξύ των συνταξιούχων.
Στο πλαίσιο των αλλαγών που εξετάζονται, υπάρχει πρόβλεψη να αποκατασταθεί αυτή η αδικία με επιστροφή μέρους των απωλειών στους συγκεκριμένους δικαιούχους.
Τι ισχύει για τους αγρότες
Ιδιαίτερα αυστηρό είναι το ισχύον πλαίσιο για τους συνταξιούχους του πρώην ΟΓΑ.
Σε περιπτώσεις όπου ένας αγρότης λαμβάνει σύνταξη γήρατος και στη συνέχεια δικαιούται και σύνταξη χηρείας, χάνει τη βασική σύνταξη του ΟΓΑ, η οποία για πολλούς παλαιούς συνταξιούχους φτάνει περίπου τα 360 ευρώ.
Ο δικαιούχος παραμένει μόνο με το ανταποδοτικό τμήμα της σύνταξης, που συχνά δεν ξεπερνά τα 200 ευρώ, καθώς και με το 70% της σύνταξης του θανόντος συζύγου.
Και σε αυτή την περίπτωση προβλέπεται μείωση στο 35% μετά την τριετία. Ωστόσο, περίπου 15.000 τέτοιες συντάξεις βρίσκονται σήμερα σε «πάγωμα», καθώς ο ΕΦΚΑ δεν εφαρμόζει τις μειώσεις μέχρι να υπάρξει νέα νομοθετική ρύθμιση.
Οι παλαιοί συνταξιούχοι που δεν επηρεάζονται
Αρκετοί συνταξιούχοι χηρείας που έλαβαν τη σύνταξη πριν από το 2016 αποφεύγουν επίσης τις περικοπές.
Σε ορισμένες περιπτώσεις, ειδικά όταν ο επιζών σύζυγος λαμβάνει και δική του σύνταξη, θα έπρεπε να εφαρμοστεί μείωση σε μία από τις δύο συντάξεις. Ωστόσο, σύμφωνα με πληροφορίες, ο ΕΦΚΑ δεν προχωρά σε τέτοιες περικοπές σε πολλές περιπτώσεις.
Έτσι, ένα σημαντικό ποσοστό συνταξιούχων εξακολουθεί να λαμβάνει ολόκληρα τα ποσά που δικαιούται, παρά τις σχετικές διατάξεις.
Τα δύο σενάρια αλλαγών που εξετάζονται
Το υπουργείο Εργασίας επεξεργάζεται δύο βασικά σενάρια για την αναμόρφωση του συστήματος.
Πρώτο σενάριο:
Η μείωση να αφορά μόνο το τμήμα της εθνικής σύνταξης, ενώ το ανταποδοτικό μέρος να συνεχίσει να καταβάλλεται στο 70% της σύνταξης του θανόντος.
Δεύτερο σενάριο:
Οι συνταξιούχοι που λαμβάνουν δύο συντάξεις να έχουν τη δυνατότητα να επιλέγουν ποια σύνταξη θα μειωθεί μετά την πρώτη τριετία.
Παράλληλα εξετάζονται και εναλλακτικές παρεμβάσεις, όπως η κατάργηση της κράτησης για υγειονομική περίθαλψη στις συντάξεις χηρείας ή η δυνατότητα απασχόλησης των συνταξιούχων χωρίς να μειώνεται η σύνταξη.
Τι σημαίνει αυτό για τους συνταξιούχους
Το βασικό στοιχείο των αλλαγών είναι ότι δεν αναμένεται να υπάρξουν αναδρομικές περικοπές για τα ποσά που καταβλήθηκαν τα προηγούμενα χρόνια.
Με άλλα λόγια, όσοι λάμβαναν πλήρη σύνταξη χηρείας χωρίς μειώσεις δεν θα κληθούν να επιστρέψουν χρήματα.
Αντίθετα, το νέο πλαίσιο αναμένεται να καθορίσει οριστικά το καθεστώς για το μέλλον, ώστε να υπάρξει ενιαία αντιμετώπιση για όλους τους δικαιούχους.
