Η συζήτηση για τις τραπεζικές καταθέσεις επιστρέφει δυναμικά, αυτή τη φορά όχι λόγω επιτοκίων ή κόκκινων δανείων, αλλά εξαιτίας μιας σιωπηλής αλλαγής που επηρεάζει εκατομμύρια λογαριασμούς. Μετά την κίνηση της Eurobank και της Εθνικής Τράπεζας, όλα δείχνουν ότι και η Alpha Bank ετοιμάζεται να περάσει στην αυτόματη αναβάθμιση των απλών καταθετικών λογαριασμών σε λεγόμενους «λογαριασμούς προνομίων». Πρόκειται για συνδρομητικά πακέτα που συνοδεύονται από μικρή μηνιαία χρέωση, αλλά και από μια σειρά υπηρεσιών χωρίς επιμέρους προμήθειες.
Σε πρώτη ανάγνωση, η αλλαγή μοιάζει τεχνική. Στην πράξη, όμως, ανοίγει μια ευρύτερη συζήτηση για το πού σταματά η διευκόλυνση του πελάτη και πού ξεκινά η επιβάρυνσή του, αλλά και για το αν το Δημόσιο έχει τελικά να κερδίσει ή να χάσει από αυτή τη νέα τραπεζική «μόδα».
Από τον απλό λογαριασμό στη συνδρομή
Οι τράπεζες παρουσιάζουν τα συνδρομητικά πακέτα ως μια προσπάθεια απλοποίησης. Αντί για δεκάδες μικρές χρεώσεις σε εμβάσματα, πληρωμές λογαριασμών ή χρήση κάρτας, ο πελάτης πληρώνει ένα χαμηλό σταθερό ποσό κάθε μήνα και έχει «όλα μέσα». Για τους ενεργούς χρήστες τραπεζικών υπηρεσιών, το επιχείρημα είναι ότι το συνολικό κόστος μειώνεται και η εμπειρία γίνεται πιο διαφανής.
Παράλληλα, όμως, τραπεζικά στελέχη παραδέχονται –έστω και έμμεσα– ότι οι συνδρομητικοί λογαριασμοί λειτουργούν και ως μηχανισμός «ξεκαθαρίσματος». Οι ανενεργοί ή ξεχασμένοι λογαριασμοί, που για χρόνια παραμένουν ανοιχτοί με ελάχιστα υπόλοιπα, αρχίζουν ξαφνικά να κοστίζουν. Έτσι, αρκετοί καταθέτες ωθούνται είτε να τους κλείσουν είτε να τους συγχωνεύσουν με άλλους.
Το όριο των 20 ετών και ο ρόλος του κράτους
Εδώ ακριβώς μπαίνει στην εξίσωση το Δημόσιο. Σύμφωνα με την ελληνική νομοθεσία, εάν ένας τραπεζικός λογαριασμός παραμείνει ανενεργός για 20 χρόνια, το υπόλοιπό του περιέρχεται στο κράτος. Θεωρητικά, πρόκειται για ένα δυνητικό έσοδο, έστω και μικρό, που προκύπτει από καταθέσεις οι οποίες έχουν εγκαταλειφθεί.
Στην πράξη, τα ποσά αυτά σπάνια είναι μεγάλα. Αφορούν συνήθως λογαριασμούς με λίγες δεκάδες ή εκατοντάδες ευρώ, που άνοιξαν πριν από χρόνια και απλώς ξεχάστηκαν. Ωστόσο, αν οι νέες συνδρομητικές χρεώσεις οδηγήσουν σε μαζικό κλείσιμο τέτοιων λογαριασμών, το Δημόσιο μπορεί να δει αυτά τα μελλοντικά έσοδα να εξαφανίζονται πριν καν γεννηθούν.
Το ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι μόνο τραπεζικό ή καταναλωτικό. Είναι και δημοσιονομικό: αξίζει στο κράτος να παρακολουθεί αμέτοχο μια πρακτική που ενδέχεται να «στεγνώσει» μια μικρή αλλά υπαρκτή πηγή εσόδων;
Οι αντιδράσεις των καταναλωτών
Οι ενώσεις καταναλωτών εμφανίζονται σαφώς πιο επιφυλακτικές. Η ΕΚΠΟΙΖΩ κάνει λόγο για αδιαφανείς διαδικασίες και προειδοποιεί ότι η αυτόματη αλλαγή όρων χωρίς ρητή συγκατάθεση του πελάτη μπορεί να θεωρηθεί καταχρηστική. Επικαλείται, μάλιστα, σχετική νομολογία του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, σύμφωνα με την οποία τέτοιες πρακτικές δεν είναι πάντα νόμιμες.
Για πολλούς πολίτες, ιδίως ηλικιωμένους ή άτομα που χρησιμοποιούν τον τραπεζικό τους λογαριασμό σπάνια, ακόμη και μια χρέωση 0,60 ή 0,80 ευρώ τον μήνα μοιάζει αδικαιολόγητη. Όταν ο λογαριασμός λειτουργεί απλώς ως ένα αποταμιευτικό «μαξιλάρι ασφαλείας», η συνδρομή εκλαμβάνεται όχι ως παροχή υπηρεσίας, αλλά ως ποινή για την αδράνεια.
Ποιος τελικά ωφελείται;
Από την πλευρά των τραπεζών, η στρατηγική των λογαριασμών προνομίων μοιάζει απολύτως λογική. Μειώνει το λειτουργικό κόστος, απλοποιεί τα τιμολόγια και ενθαρρύνει τους πελάτες να διατηρούν «καθαρό» το χαρτοφυλάκιό τους. Για τους ενεργούς χρήστες, μπορεί πράγματι να αποδειχθεί συμφέρουσα.
Για τους πελάτες με χαμηλή δραστηριότητα, όμως, και για το ίδιο το Δημόσιο, η εικόνα είναι πολύ πιο σύνθετη. Η αυτόματη μετάβαση σε συνδρομητικά σχήματα αναδεικνύει το λεπτό όριο ανάμεσα στην εξυπηρέτηση και την επιβάρυνση, αλλά και το πώς μικρές, σχεδόν αόρατες αλλαγές μπορούν να έχουν ευρύτερες οικονομικές συνέπειες.
Το μόνο βέβαιο είναι ότι το θέμα των αδρανών καταθέσεων και των συνδρομητικών λογαριασμών δεν έχει κλείσει. Αντίθετα, μόλις άνοιξε – και αυτή τη φορά αφορά όχι μόνο τις τράπεζες και τους πελάτες τους, αλλά και το ίδιο το κράτος.
