Νέο κύκλο έντονων συζητήσεων προκαλεί στο ασφαλιστικό σύστημα η απόφαση της κυβέρνησης να μην προχωρήσει –τουλάχιστον προς το παρόν– στην ενεργοποίηση των μεγάλων περικοπών στις συντάξεις χηρείας, οι οποίες προβλέπονται από τον νόμο μετά την πάροδο τριών ετών.
Το θέμα επανέρχεται δυναμικά στο προσκήνιο μετά τις τελευταίες εξελίξεις γύρω από τις διπλές συντάξεις και την εφαρμογή του κανόνα της μίας εθνικής σύνταξης, δημιουργώντας μεγάλη ανησυχία σε χιλιάδες συνταξιούχους που φοβούνται νέες απώλειες εισοδήματος.
Η ρύθμιση που παραμένει «στο συρτάρι»
Σύμφωνα με τις προβλέψεις του νόμου Κατρούγκαλου, όταν ένας δικαιούχος σύνταξης χηρείας εργάζεται ή λαμβάνει δεύτερη σύνταξη, τότε μετά την πρώτη τριετία από τον θάνατο του ασφαλισμένου η σύνταξη χηρείας μειώνεται από το 70% στο 35%.
Ωστόσο, η συγκεκριμένη διάταξη δεν έχει εφαρμοστεί στην πράξη στον ιδιωτικό τομέα, παρότι προβλέπεται κανονικά από τη νομοθεσία. Αντίθετα, σε συνταξιούχους του Δημοσίου και του πρώην ΟΓΑ έχουν ήδη γίνει μειώσεις, γεγονός που δημιουργεί σοβαρές αντιδράσεις και αίσθημα άνισης μεταχείρισης.
Κυβερνητικές πηγές ξεκαθαρίζουν ότι δεν υπάρχει άμεσος σχεδιασμός ενεργοποίησης των περικοπών, καθώς κάτι τέτοιο θα προκαλούσε τεράστια κοινωνική πίεση σε μια περίοδο όπου το κόστος ζωής παραμένει υψηλό και τα νοικοκυριά βρίσκονται ήδη στα όρια.
Ο μεγάλος φόβος για «διπλό χτύπημα»
Το οικονομικό επιτελείο εμφανίζεται ιδιαίτερα επιφυλακτικό, καθώς ήδη υπάρχει αναστάτωση μετά την απόφαση του Συμβουλίου της Επικρατείας σχετικά με τη μία εθνική σύνταξη στις περιπτώσεις σώρευσης συντάξεων.
Η κυβέρνηση φοβάται ότι αν εφαρμοστούν ταυτόχρονα και οι περικοπές στις συντάξεις χηρείας μετά την τριετία, τότε δεκάδες χιλιάδες δικαιούχοι θα βρεθούν αντιμέτωποι με τεράστιες απώλειες στο μηνιαίο εισόδημά τους.
Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι συνολικές μειώσεις εκτιμάται ότι μπορεί να ξεπεράσουν ακόμη και το 40%, δημιουργώντας σοβαρά προβλήματα επιβίωσης σε χήρες, χαμηλοσυνταξιούχους και οικογένειες που βασίζονται αποκλειστικά στις συντάξεις.
Πόσα χρήματα κινδυνεύουν να χαθούν
Τα ποσά που βρίσκονται στο επίκεντρο των περικοπών είναι ιδιαίτερα σημαντικά.
Για παράδειγμα, σε σύνταξη θανόντος ύψους 1.200 ευρώ, ο δικαιούχος λαμβάνει σήμερα περίπου 840 ευρώ ως σύνταξη χηρείας. Αν εφαρμοστεί η περικοπή μετά την τριετία, το ποσό μπορεί να πέσει στα 420 ευρώ.
Αυτό σημαίνει απώλεια 420 ευρώ κάθε μήνα, δηλαδή πάνω από 5.000 ευρώ ετησίως.
Ακόμη μεγαλύτερο πρόβλημα προκύπτει στις περιπτώσεις όπου ο δικαιούχος λαμβάνει και προσωπική σύνταξη, καθώς τότε συνδυάζονται οι μειώσεις από τη σύνταξη χηρείας με τον περιορισμό της δεύτερης εθνικής σύνταξης.
«Δύο ταχύτητες» συνταξιούχων
Το ζήτημα έχει προκαλέσει ήδη μεγάλες αντιδράσεις στον χώρο των συνταξιούχων, καθώς έχει δημιουργηθεί ένα ιδιότυπο καθεστώς άνισης εφαρμογής του νόμου.
Στον δημόσιο τομέα και σε συνταξιούχους του πρώην ΟΓΑ, οι περικοπές εφαρμόζονται ήδη σε αρκετές περιπτώσεις, ενώ στον ιδιωτικό τομέα η διάταξη παραμένει ουσιαστικά ανενεργή εδώ και χρόνια.
Νομικοί και εργατολόγοι επισημαίνουν ότι η κατάσταση αυτή δημιουργεί σοβαρά ζητήματα ισονομίας, καθώς πολίτες με παρόμοια χαρακτηριστικά αντιμετωπίζονται διαφορετικά ανάλογα με τον ασφαλιστικό τους φορέα.
Ο δικηγόρος Διονύσης Ρίζος προειδοποιεί ότι μια πλήρης ενεργοποίηση των μέτρων θα μπορούσε να οδηγήσει σε μαζικές απώλειες εισοδήματος για χιλιάδες δικαιούχους, ιδιαίτερα γυναίκες μεγαλύτερης ηλικίας που εργάζονται μερικώς ή λαμβάνουν μικρές προσωπικές συντάξεις.
Σκέψεις για νέα νομοθετική παρέμβαση
Το υπουργείο Εργασίας εξετάζει πλέον όλα τα σενάρια, αναζητώντας λύση που θα περιορίσει τις κοινωνικές αντιδράσεις αλλά και τις δημοσιονομικές πιέσεις.
Στο τραπέζι βρίσκεται ακόμη και το ενδεχόμενο συνολικής νομοθετικής παρέμβασης, ώστε να αποσαφηνιστεί πλήρως το πλαίσιο για τις συντάξεις χηρείας και να αποφευχθούν νέες αιφνιδιαστικές ανατροπές.
Κυβερνητικοί παράγοντες αφήνουν να εννοηθεί ότι βασική προτεραιότητα είναι να προστατευθούν οι πιο ευάλωτοι συνταξιούχοι, ειδικά σε μια περίοδο όπου η ακρίβεια συνεχίζει να πιέζει τα οικογενειακά εισοδήματα.
Τι πρέπει να γνωρίζουν οι δικαιούχοι
Μέχρι στιγμής δεν έχει ανακοινωθεί καμία άμεση αλλαγή ή ενεργοποίηση των περικοπών στον ιδιωτικό τομέα.
Αυτό σημαίνει ότι οι δικαιούχοι συνεχίζουν να λαμβάνουν τη σύνταξη χηρείας με το ισχύον καθεστώς, χωρίς νέες μειώσεις.
Ωστόσο, το θέμα παραμένει ανοιχτό και συνδέεται άμεσα με τις συνολικότερες εξελίξεις στο ασφαλιστικό σύστημα και τις αποφάσεις των δικαστηρίων για τις διπλές συντάξεις.
Το επόμενο διάστημα θεωρείται κρίσιμο, καθώς οι αποφάσεις που θα ληφθούν μπορεί να επηρεάσουν άμεσα τα εισοδήματα εκατοντάδων χιλιάδων συνταξιούχων σε ολόκληρη τη χώρα.
