Η πολιτική των κοινωνικών επιδομάτων στην Ελλάδα ετοιμάζεται να γυρίσει σελίδα. Ένα νέο, κεντρικό σύστημα καταγραφής και ελέγχου φιλοδοξεί να βάλει τάξη σε έναν τομέα που επί δεκαετίες λειτουργούσε αποσπασματικά, με ελλιπή εικόνα και περιορισμένη διαφάνεια. Το Ειδικό Μητρώο Επιδομάτων και Παροχών δεν είναι απλώς μια ακόμη ψηφιακή πλατφόρμα. Πρόκειται για μια βαθιά θεσμική αλλαγή που επηρεάζει άμεσα εκατομμύρια δικαιούχους.
Σήμερα, το ελληνικό Δημόσιο δαπανά πάνω από 13 δισ. ευρώ τον χρόνο για κοινωνικές και προνοιακές ενισχύσεις. Παρά το τεράστιο αυτό ποσό, δεν υπάρχει ενιαία εικόνα για το ποιος λαμβάνει τι, από ποιον φορέα και με ποια συνολικά χαρακτηριστικά. Κάθε οργανισμός – από τον ΟΠΕΚΑ και τη ΔΥΠΑ έως τον e-ΕΦΚΑ και το υπουργείο Εργασίας – διατηρεί τα δικά του μητρώα, τα οποία δεν «μιλούν» μεταξύ τους. Το αποτέλεσμα; Ένα κράτος που πληρώνει, αλλά δεν βλέπει ολόκληρη την εικόνα.
Αυτό ακριβώς το κενό έρχεται να καλύψει το νέο Μητρώο. Με χρηματοδότηση από το Ταμείο Ανάκαμψης και ορίζοντα υλοποίησης το 2026, το σύστημα θα συγκεντρώνει σε ένα σημείο όλες τις παροχές που συνδέονται με κάθε ΑΦΜ. Για πρώτη φορά, η διοίκηση θα μπορεί να γνωρίζει σε πραγματικό χρόνο το σύνολο των επιδομάτων και βοηθημάτων που λαμβάνει ένας πολίτης, ανεξαρτήτως πηγής.
Η τεχνική βάση του έργου «τρέχει» μέσω της ΑΑΔΕ και η πρόσβαση θα γίνεται μέσα από το gov.gr. Στην πράξη, για κάθε ΑΦΜ θα δημιουργείται ένα πλήρες ψηφιακό προφίλ παροχών. Δεν πρόκειται απλώς για μια λίστα επιδομάτων, αλλά για έναν συνολικό χάρτη κρατικών ενισχύσεων, ο οποίος θα ενημερώνεται διαρκώς και αυτόματα.
Ωστόσο, η ουσία της μεταρρύθμισης δεν βρίσκεται μόνο στη διευκόλυνση των ελέγχων ή στη μείωση της γραφειοκρατίας. Το πραγματικό σημείο καμπής είναι η αλλαγή στη φιλοσοφία των κριτηρίων. Μέχρι σήμερα, τα περισσότερα επιδόματα βασίζονται σχεδόν αποκλειστικά στο δηλωθέν εισόδημα. Το νέο μοντέλο επιχειρεί να δει πέρα από αυτό.
Για πρώτη φορά, μπαίνει στο μικροσκόπιο η συνολική περιουσιακή εικόνα των δικαιούχων. Ακίνητα, καταθέσεις, οχήματα, ακόμη και στοιχεία που υποδηλώνουν υψηλό επίπεδο διαβίωσης, θα συνεκτιμώνται. Δεν αρκεί πλέον ένα χαμηλό εισόδημα στο εκκαθαριστικό, αν την ίδια στιγμή υπάρχουν μεγάλες αποταμιεύσεις, πολλαπλά ακίνητα ή αυτοκίνητα μεγάλης αξίας.
Ήδη έχει γίνει σαφές ότι επιδόματα όπως το επίδομα παιδιού και το επίδομα στέγασης βρίσκονται στο επίκεντρο των αλλαγών. Σενάρια που εξετάζονται περιλαμβάνουν «κόφτες» για μεγάλες τραπεζικές καταθέσεις, ιδιοκτησία πολυτελών κατοικιών ή ενδείξεις πολυτελούς διαβίωσης που δεν συνάδουν με κοινωνική ενίσχυση. Το μήνυμα είναι ξεκάθαρο: τα επιδόματα προορίζονται για όσους τα έχουν πραγματικά ανάγκη, όχι για όσους απλώς πληρούν τυπικά κριτήρια.
Η κυβερνητική γραμμή τονίζει ότι το Μητρώο δεν στοχεύει στους ευάλωτους. Αντίθετα, στόχος είναι να περιοριστούν οι στρεβλώσεις και τα φαινόμενα κατάχρησης που στερούν πόρους από εκείνους που τους χρειάζονται περισσότερο. Με καλύτερη στόχευση, λιγότερα χρήματα θα «χάνονται» και περισσότερα θα μπορούν να κατευθυνθούν σε πραγματικές κοινωνικές ανάγκες.
Στην πρώτη φάση εφαρμογής, στο σύστημα θα ενταχθούν βασικές παροχές που αφορούν μεγάλο μέρος του πληθυσμού. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται το επίδομα παιδιού, το επίδομα θέρμανσης, το επίδομα στέγασης, το επίδομα ανεργίας, το ελάχιστο εγγυημένο εισόδημα, το επίδομα γέννησης, καθώς και παροχές αναπηρίας και μακροχρόνιας ανεργίας. Στη συνέχεια, όλοι οι φορείς που χορηγούν κοινωνικές ενισχύσεις θα υποχρεωθούν να ενταχθούν στο Μητρώο και να ενημερώνουν τα δεδομένα σε συνεχή βάση.
Αν το εγχείρημα πετύχει, η διαχείριση των κοινωνικών επιδομάτων θα πάψει να είναι ένα «θολό» πεδίο και θα μετατραπεί σε μια ενιαία, διαφανή και ελεγχόμενη διαδικασία. Για τους πολίτες, αυτό σημαίνει ότι το κράτος θα βλέπει πλέον ολόκληρη την εικόνα. Και σε αυτή τη νέα εποχή, τα επιδόματα δεν θα δίνονται απλώς με βάση το τι δηλώνεις, αλλά με βάση το πώς πραγματικά ζεις.
