Μία σημαντική αλλαγή που αφορά χιλιάδες πολίτες οι οποίοι βρίσκονται σε διαδικασία διαζυγίου φέρνει το ισχύον πλαίσιο για την πρώτη κατοικία, ανοίγοντας τον δρόμο για απαλλαγή από τον φόρο μεταβίβασης ακόμη και σε συζύγους που βρίσκονται σε διάσταση. Η ρύθμιση αναμένεται να επηρεάσει έντονα την αγορά ακινήτων, καθώς δίνει τη δυνατότητα σε περισσότερους αγοραστές να αποκτήσουν σπίτι χωρίς τη βαριά φορολογική επιβάρυνση.
Η συγκεκριμένη πρόβλεψη θεωρείται ιδιαίτερα σημαντική για ζευγάρια που έχουν ουσιαστικά χωρίσει, αλλά δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί τυπικά η διαδικασία του διαζυγίου. Μέχρι σήμερα, αρκετοί πολίτες έχαναν το δικαίωμα απαλλαγής λόγω της οικογενειακής τους κατάστασης, ακόμη κι αν είχαν διακόψει την κοινή συμβίωση εδώ και μεγάλο χρονικό διάστημα.
Πότε δικαιούται απαλλαγή ο σύζυγος σε διάσταση
Σύμφωνα με τους ισχύοντες κανόνες, η απαλλαγή πρώτης κατοικίας μπορεί πλέον να δοθεί και σε σύζυγο που βρίσκεται σε διάσταση, αρκεί να πληρούνται δύο βασικές προϋποθέσεις:
- να έχει κατατεθεί αίτηση ή αγωγή διαζυγίου τουλάχιστον έξι μήνες πριν από την αγορά του ακινήτου
- και ο γάμος να λυθεί οριστικά μέσα σε διάστημα πέντε ετών από τη μεταβίβαση
Η διάταξη αυτή λειτουργεί ως «δίχτυ προστασίας» για όσους επιχειρούν να ξαναχτίσουν τη ζωή τους και χρειάζονται νέα κατοικία, χωρίς να επιβαρυνθούν με υψηλό φόρο μεταβίβασης.
Ποιοι δικαιούνται απαλλαγή πρώτης κατοικίας
Το μέτρο αφορά φυσικά πρόσωπα που αποκτούν κύρια κατοικία και πληρούν συγκεκριμένα οικονομικά και περιουσιακά κριτήρια. Δικαιούχοι μπορεί να είναι:
- άγαμοι
- έγγαμοι
- πρόσωπα με σύμφωνο συμβίωσης
- σύζυγοι σε διάσταση υπό τις ειδικές προϋποθέσεις
Απαραίτητη προϋπόθεση είναι οι ενδιαφερόμενοι να κατοικούν μόνιμα στην Ελλάδα ή να μεταφερθούν στη χώρα μέσα σε δύο χρόνια από την αγορά του ακινήτου.
Το βασικό «κλειδί»: Να μην υπάρχει άλλη κατοικία
Η σημαντικότερη προϋπόθεση για να εγκριθεί η απαλλαγή είναι ότι ο αγοραστής, ο ή η σύζυγος και τα ανήλικα παιδιά δεν πρέπει να διαθέτουν άλλο ακίνητο που να καλύπτει τις στεγαστικές ανάγκες της οικογένειας.
Το ίδιο ισχύει και για οικοδομήσιμο οικόπεδο ή ποσοστό οικοπέδου όπου μπορεί να ανεγερθεί κατοικία αντίστοιχου μεγέθους.
Το κράτος θεωρεί ότι οι στεγαστικές ανάγκες καλύπτονται όταν υπάρχουν κατοικίες συνολικής επιφάνειας:
- 70 τ.μ. για οικογένεια χωρίς παιδιά
- συν 25 τ.μ. για καθένα από τα δύο πρώτα παιδιά
- και επιπλέον 30 τ.μ. για το τρίτο παιδί και κάθε επόμενο
Για άτομα με αναπηρία άνω του 67%, το βασικό όριο αυξάνεται στα 90 τετραγωνικά μέτρα.
Παράλληλα, σε περιπτώσεις συνιδιοκτησίας υπολογίζεται μόνο το ποσοστό που αντιστοιχεί στον κάθε ιδιοκτήτη, ενώ εξαιρούνται ακίνητα σε μικρούς οικισμούς κάτω των 3.000 κατοίκων, αγροτεμάχια και επαγγελματικοί χώροι.
Τα αφορολόγητα όρια για αγορά κατοικίας
Τα ποσά της απαλλαγής διαφοροποιούνται ανάλογα με την οικογενειακή κατάσταση και τον αριθμό των παιδιών.
Για αγορά πρώτης κατοικίας ισχύουν:
- 200.000 ευρώ αφορολόγητο για άγαμο
- 250.000 ευρώ για έγγαμο
- επιπλέον 25.000 ευρώ για καθένα από τα δύο πρώτα παιδιά
- και 30.000 ευρώ για το τρίτο παιδί και κάθε επόμενο
Για άτομα με ποσοστό αναπηρίας τουλάχιστον 67%, τα όρια αυξάνονται:
- στις 250.000 ευρώ για άγαμο
- και στις 275.000 ευρώ για έγγαμο
Μέσα στα παραπάνω ποσά υπολογίζεται και η αξία:
- μίας θέσης στάθμευσης
- και ενός αποθηκευτικού χώρου έως 20 τ.μ.
αρκεί να αποκτώνται μαζί με το ακίνητο.
Τι ισχύει για αγορά οικοπέδου
Αφορολόγητο προβλέπεται και για αγορά οικοπέδου, με τα όρια να διαμορφώνονται:
- στις 50.000 ευρώ για άγαμο
- και στις 100.000 ευρώ για έγγαμο
ενώ προβλέπονται και εδώ προσαυξήσεις για παιδιά.
Οι «παγίδες» που πρέπει να προσέξουν οι αγοραστές
Το πλαίσιο περιλαμβάνει και συγκεκριμένους περιορισμούς που μπορεί να οδηγήσουν σε απώλεια της απαλλαγής.
Μεταξύ άλλων:
- το ακίνητο πρέπει να βρίσκεται εντός σχεδίου πόλης ή οικισμού
- να είναι οικοδομήσιμο
- να μην υπάρχει συγγένεια πρώτου βαθμού μεταξύ πωλητή και αγοραστή
- και να παραμείνει στην κατοχή του αγοραστή για τουλάχιστον πέντε χρόνια
Σε διαφορετική περίπτωση, μπορεί να ζητηθεί η επιστροφή του φόρου που δεν καταβλήθηκε.
Πότε μπορεί να δοθεί δεύτερη απαλλαγή
Αν και η απαλλαγή πρώτης κατοικίας χορηγείται κανονικά μία φορά, υπάρχει δυνατότητα δεύτερης απαλλαγής σε ειδικές περιπτώσεις.
Αυτό μπορεί να συμβεί όταν τα ακίνητα που διαθέτει πλέον η οικογένεια δεν επαρκούν για να καλύψουν τις στεγαστικές ανάγκες. Ωστόσο, για να ενεργοποιηθεί ξανά το δικαίωμα, απαιτείται να πληρωθεί πρώτα ο φόρος που αντιστοιχούσε στην προηγούμενη απαλλαγή.
Ψηφιακές μεταβιβάσεις μέσω myPROPERTY
Την ίδια ώρα, η διαδικασία μεταβίβασης ακινήτων έχει αλλάξει πλήρως τα τελευταία χρόνια, καθώς πλέον σχεδόν όλα πραγματοποιούνται ηλεκτρονικά μέσω της πλατφόρμας myPROPERTY της ΑΑΔΕ.
Μέσα από το ψηφιακό σύστημα υποβάλλονται:
- δηλώσεις φόρου μεταβίβασης
- τροποποιήσεις ιδιοκτησιών
- συνενώσεις και διανομές ακινήτων
- ανταλλαγές
- αλλά και ματαιώσεις συμβολαιογραφικών πράξεων
με στόχο τη μείωση της γραφειοκρατίας και την ταχύτερη ολοκλήρωση των αγοραπωλησιών.
Η νέα δυνατότητα για συζύγους σε διάσταση αναμένεται να αυξήσει ακόμη περισσότερο το ενδιαφέρον για αγορές κατοικιών μέσα στο 2026, ειδικά σε μια περίοδο όπου η στεγαστική κρίση και το υψηλό κόστος στέγασης πιέζουν ολοένα και περισσότερα νοικοκυριά.
