Σημαντική αλλαγή για εκατοντάδες χιλιάδες ελεύθερους επαγγελματίες, αυτοαπασχολούμενους και αγρότες φέρνει η νέα ρύθμιση οφειλών προς τον ΕΦΚΑ, η οποία ανοίγει ξανά τον δρόμο προς τη συνταξιοδότηση για πολίτες που μέχρι σήμερα παρέμεναν εγκλωβισμένοι λόγω χρεών.
Το νέο μοντέλο αποπληρωμής, που αφορά ληξιπρόθεσμες ασφαλιστικές οφειλές έως το τέλος του 2023, προβλέπει έως και 72 μηνιαίες δόσεις και αναμένεται να επηρεάσει άμεσα περίπου 250.000 ασφαλισμένους που βρίσκονται κοντά στη συνταξιοδότηση αλλά δεν μπορούσαν να καταθέσουν αίτηση εξαιτίας των οφειλών τους.
Η παρέμβαση θεωρείται από τις σημαντικότερες των τελευταίων ετών για τους μη μισθωτούς, καθώς επιχειρεί να δώσει λύση σε ένα χρόνιο πρόβλημα που αφορά χιλιάδες επαγγελματίες οι οποίοι, αν και πληρούν ηλικιακές και ασφαλιστικές προϋποθέσεις, παραμένουν εκτός σύνταξης λόγω χρεών προς τα ασφαλιστικά ταμεία.
Το όριο-κλειδί των 30.000 ευρώ
Κομβικό ρόλο στη νέα ρύθμιση παίζει το ύψος της οφειλής. Σύμφωνα με το πλαίσιο που εξετάζεται, όσοι έχουν συνολικά χρέη έως 30.000 ευρώ αποκτούν τη δυνατότητα να ενταχθούν στη διαδικασία και να ενεργοποιήσουν τη συνταξιοδότησή τους.
Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι ο ασφαλισμένος θα μπορεί να λαμβάνει σύνταξη, ενώ παράλληλα ο ΕΦΚΑ θα παρακρατεί κάθε μήνα μέρος του ποσού για την αποπληρωμή της ρύθμισης. Με αυτόν τον τρόπο, δημιουργείται ένας μηχανισμός σταδιακής εξόφλησης χωρίς να στερείται πλήρως το εισόδημα ο συνταξιούχος.
Η ρύθμιση αφορά οφειλές που έχουν καταστεί ληξιπρόθεσμες μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου 2023, ενώ στόχος είναι να αποσυμφορηθεί το τεράστιο απόθεμα χρεών προς τον ΕΦΚΑ και ταυτόχρονα να δοθεί δεύτερη ευκαιρία σε ασφαλισμένους που αδυνατούσαν να εξυπηρετήσουν τις υποχρεώσεις τους.
Τα χρέη προς τον ΕΦΚΑ έχουν εκτοξευθεί
Τα στοιχεία που δημοσιεύονται προκαλούν έντονο προβληματισμό. Το συνολικό ληξιπρόθεσμο υπόλοιπο προς τον ΕΦΚΑ έχει φτάσει πλέον τα 51,3 δισ. ευρώ, με περίπου 47,5 δισ. να θεωρούνται δυνητικά ρυθμιζόμενα.
Ιδιαίτερα ανησυχητικό είναι το γεγονός ότι η συντριπτική πλειονότητα των επαγγελματιών εμφανίζει οφειλές προς τα ασφαλιστικά ταμεία. Εκτιμάται ότι περίπου 8 στους 10 μη μισθωτούς έχουν χρέη, ενώ μόνο οι βασικές οφειλές χωρίς προσαυξήσεις αγγίζουν τα 1,8 δισ. ευρώ.
Παράλληλα, τα περισσότερα χρέη αφορούν σχετικά χαμηλά ποσά. Περίπου 1,44 εκατομμύρια ασφαλισμένοι χρωστούν έως 15.000 ευρώ, ενώ περισσότεροι από 363.000 οφειλέτες έχουν υπόλοιπα έως 30.000 ευρώ.
Συνολικά, το νέο σχήμα εκτιμάται ότι μπορεί να αφορά έως και 1,8 εκατομμύρια πολίτες, γεγονός που δείχνει το μέγεθος του προβλήματος αλλά και τη σημασία της νέας παρέμβασης.
Οι βασικές προϋποθέσεις για ένταξη
Η ένταξη στη ρύθμιση δεν θα είναι αυτόματη για όλους. Το οικονομικό επιτελείο βάζει συγκεκριμένους όρους ώστε να αποφευχθεί η δημιουργία νέας γενιάς ληξιπρόθεσμων χρεών.
Βασική προϋπόθεση είναι να μην υπάρχουν νέα ανεξόφλητα χρέη μετά την 1η Ιανουαρίου 2023. Αν υπάρχουν νεότερες οφειλές, αυτές θα πρέπει ήδη να έχουν τακτοποιηθεί μέσω της πάγιας ρύθμισης των 24 δόσεων.
Επιπλέον, οι παλαιές οφειλές που θα μπουν στις 72 δόσεις δεν θα πρέπει να είχαν ενταχθεί σε άλλη ενεργή ρύθμιση μέχρι και τον Απρίλιο του 2026.
Αυτό σημαίνει ότι αρκετοί οφειλέτες θα χρειαστεί να πληρώνουν παράλληλα δύο διαφορετικές ρυθμίσεις:
- μία 72 δόσεων για τα παλαιά χρέη
- και μία 24 δόσεων για τις νεότερες υποχρεώσεις.
Πόσο θα είναι η δόση
Το επιτόκιο της νέας ρύθμισης διαμορφώνεται στο 5,5%, ενώ η ρύθμιση θα χάνεται εάν δεν καταβληθούν δύο μηνιαίες δόσεις.
Για όσους υποβάλουν αίτηση μέχρι τον Σεπτέμβριο του 2027, προβλέπεται σταθερό επιτόκιο, κάτι που θεωρείται σημαντικό πλεονέκτημα σε περίοδο οικονομικής αβεβαιότητας και αυξημένων επιτοκίων.
Τα παραδείγματα που εξετάζονται δείχνουν το πραγματικό κόστος για τους ασφαλισμένους:
- Για συνολικό χρέος 33.000 ευρώ, η μηνιαία δόση υπολογίζεται περίπου στα 539 ευρώ. Αν υπάρχει και δεύτερη νεότερη οφειλή 7.200 ευρώ σε 24 δόσεις, προστίθενται ακόμη 317 ευρώ, ανεβάζοντας τη συνολική επιβάρυνση στα 856 ευρώ τον μήνα.
- Σε οφειλή 25.000 ευρώ, η βασική δόση διαμορφώνεται περίπου στα 408 ευρώ. Αν προστεθεί επιπλέον χρέος 5.400 ευρώ, τότε η πρόσθετη επιβάρυνση ανέρχεται στα 238 ευρώ, με συνολική μηνιαία καταβολή 646 ευρώ.
Στις περιπτώσεις που ο ασφαλισμένος αποκτά δικαίωμα σύνταξης, μέρος των δόσεων μπορεί να παρακρατείται απευθείας από τη μηνιαία καταβολή της σύνταξης, περιορίζοντας την πίεση στον οικογενειακό προϋπολογισμό.
Ζητούν βελτιώσεις στη ρύθμιση
Παρότι η νέα ρύθμιση αντιμετωπίζεται θετικά από μεγάλο μέρος των επαγγελματιών, αρκετοί φορείς εκφράζουν επιφυλάξεις για τη βιωσιμότητά της.
Επαγγελματικές ενώσεις και εκπρόσωποι ασφαλισμένων ζητούν:
- χαμηλότερο επιτόκιο,
- περισσότερες δόσεις,
- αλλά και μερική διαγραφή προσαυξήσεων και προστίμων.
Όπως υποστηρίζουν, χωρίς ουσιαστικά κίνητρα και μεγαλύτερη ευελιξία, πολλοί οφειλέτες θα δυσκολευτούν να ανταποκριθούν στις υψηλές μηνιαίες δόσεις, ιδιαίτερα σε μια περίοδο αυξημένου κόστους ζωής και περιορισμένης ρευστότητας.
Η τελική μορφή της ρύθμισης αναμένεται να κρίνει εάν το μέτρο θα αποτελέσει πραγματική «δεύτερη ευκαιρία» για χιλιάδες επαγγελματίες ή αν θα εξελιχθεί σε ακόμη μία δύσκολη και βραχυπρόθεσμη λύση για τα χρέη προς τον ΕΦΚΑ.
