Η αναγνώριση πλασματικών ετών μπορεί να οδηγήσει χιλιάδες ασφαλισμένους σε γρηγορότερη έξοδο από την εργασία, εξασφαλίζοντας πλήρη σύνταξη.
Τι είναι τα πλασματικά χρόνια
Τα πλασματικά έτη ασφάλισης αποτελούν μια από τις βασικότερες επιλογές που έχουν οι εργαζόμενοι σε δημόσιο και ιδιωτικό τομέα, αλλά και οι ελεύθεροι επαγγελματίες, για να συμπληρώσουν τα απαραίτητα χρόνια που απαιτούνται για σύνταξη. Μέσα από την αναγνώριση χρόνων που δεν έχουν καταβληθεί εισφορές, όπως σπουδές, στρατιωτική θητεία, γονικές άδειες ή ακόμη και διαστήματα ανεργίας, οι ασφαλισμένοι μπορούν είτε να κατοχυρώσουν δικαίωμα συνταξιοδότησης είτε να αυξήσουν τα συνολικά έτη τους ώστε να λάβουν υψηλότερη παροχή.
Η δυνατότητα αυτή χρησιμοποιείται ιδιαίτερα μετά την εφαρμογή του νόμου Κατρούγκαλου το 2016, όταν οι αλλαγές στα όρια ηλικίας έφεραν μεγάλες ανατροπές. Με τα πλασματικά έτη, περισσότεροι από 30.000 ασφαλισμένοι καταφέρνουν να «κλειδώσουν» έξοδο έως και επτά χρόνια νωρίτερα, φτάνοντας σε πλήρη σύνταξη στα 62 με 40 χρόνια ασφάλισης.
Πώς γίνεται η αναγνώριση
Η διαδικασία αναγνώρισης μπορεί να πραγματοποιηθεί ανά πάσα στιγμή. Όπως εξηγεί ο δικηγόρος Διονύσης Ρίζος, οι ασφαλισμένοι έχουν τη δυνατότητα να υποβάλουν αίτηση είτε άμεσα είτε ακόμη και μαζί με την αίτηση συνταξιοδότησης, ανεξάρτητα από το πότε σκοπεύουν να αποχωρήσουν. Με αυτόν τον τρόπο μπορούν να επιλέξουν ποιο έτος τους συμφέρει να κατοχυρώσουν, αρκεί να συμπληρώνουν τις απαραίτητες ημέρες ή έτη ασφάλισης.
Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι οι γονείς ανηλίκων που έχουν ήδη 35 χρόνια εργασίας αλλά χρειάζονται 37 για να κατοχυρώσουν το όριο του 2011. Με τη χρήση πλασματικών ετών από σπουδές, στρατιωτική θητεία ή τέκνα μπορούν να εξασφαλίσουν ευνοϊκότερη ηλικία συνταξιοδότησης.
Κόστος εξαγοράς
Το ποσό που απαιτείται για την εξαγορά διαφέρει σημαντικά ανάλογα με τον φορέα ασφάλισης:
- Δημόσιο: κυμαίνεται από 6,67% έως 20% των συντάξιμων αποδοχών, ανάλογα με το έτος αίτησης.
- Ιδιωτικός τομέας: 20% επί των μικτών αποδοχών του τελευταίου μήνα.
- Ελεύθεροι επαγγελματίες και αυτοαπασχολούμενοι: εξαρτάται από την εισφορά κύριας σύνταξης της ασφαλιστικής κατηγορίας που έχει επιλεγεί.
Η πληρωμή μπορεί να γίνει είτε εφάπαξ είτε σε δόσεις. Στο Δημόσιο η εξόφληση γίνεται με παρακράτηση από τη σύνταξη, ενώ για τους ελεύθερους επαγγελματίες, αν το κόστος υπερβαίνει τις 20.000 ευρώ, το υπόλοιπο πρέπει να πληρωθεί εφάπαξ.
Στους περισσότερους φορείς αναγνωρίζονται πλασματικοί χρόνοι όπως στρατιωτική θητεία, σπουδές, χρόνοι ανεργίας ή απεργίας, γονικές άδειες και, για ένστολους, η μάχιμη πενταετία. Ο κ. Ρίζος επισημαίνει: «Οι πλασματικοί χρόνοι που χρησιμοποιούνται με δωρεάν αναγνώριση δεν χρησιμοποιούνται για τον υπολογισμό του ποσού της σύνταξης και την προσαύξηση αυτού σε αντίθεση με τους χρόνους για τους οποίους γίνεται εξαγορά με καταβολή εισφορών».
Ποιους συμφέρει
Η αξιοποίηση των πλασματικών ετών αποτελεί όφελος για πολλές κατηγορίες ασφαλισμένων. Συγκεκριμένα συμφέρει:
- Γονείς ανηλίκων ή τριτέκνους στο Δημόσιο που κατοχυρώνουν αναδρομικά τα όρια του 2010-2012.
- Μητέρες ανηλίκων σε ΙΚΑ ή ΔΕΚΟ – Τράπεζες που συμπληρώνουν αντίστοιχα 5.500 ημέρες ή 25ετία.
- Δημοσίους υπαλλήλους για την κατοχύρωση 35ετίας, 36ετίας ή 37ετίας.
- Ελεύθερους επαγγελματίες σε ΕΤΑΑ και ΟΑΕΕ που χρειάζονται 40 έτη ασφάλισης.
- Ασφαλισμένους όλων των Ταμείων και ΟΓΑ που επιθυμούν πλήρη σύνταξη στα 62 με 40ετία.
- Εργαζομένους σε βαρέα και ανθυγιεινά επαγγέλματα για τη συμπλήρωση ειδικών προϋποθέσεων.
Σχέση με την ανταποδοτική σύνταξη
Η αναγνώριση πλασματικών χρόνων δεν αφορά μόνο την κατοχύρωση του δικαιώματος συνταξιοδότησης, αλλά επηρεάζει και την ανταποδοτική σύνταξη. Το ποσό που καταβάλλεται για την εξαγορά συνυπολογίζεται στον μέσο όρο των συντάξιμων αποδοχών, ενώ τα χρόνια που εξαγοράζονται επηρεάζουν τον συντελεστή αναπλήρωσης.
Ωστόσο, οι πλασματικοί χρόνοι δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν αποκλειστικά για προσαύξηση. Συνήθως, οι ασφαλισμένοι επιλέγουν να κάνουν εξαγορά λίγο πριν την αίτηση συνταξιοδότησης, ώστε να είναι βέβαιοι ότι θα επιτύχουν τόσο την κατοχύρωση όσο και την προσαύξηση.
Όπως ξεκαθαρίζει ο κ. Ρίζος: «Ο ισχυρισμός που έχει διατυπωθεί ότι δήθεν η εξαγορά πλασματικών ετών με χαμηλό κόστος οδηγεί σε χαμηλή σύνταξη είναι ανεδαφικός και λάθος».
Παραδείγματα
- Δημόσιος υπάλληλος, τρίτεκνος, με αίτηση εξαγοράς 5 πλασματικών ετών το 2016, κατοχυρώνει 35ετία. Χωρίς εξαγορά η σύνταξή του θα ήταν 1.001 ευρώ, ενώ με εξαγορά ανεβαίνει στα 1.094 ευρώ. Παρά τη μείωση στη συντάξιμη βάση, η προσαύξηση οδηγεί σε καθαρό όφελος που καλύπτει το κόστος σε λιγότερα από τέσσερα χρόνια.
- Ελεύθερος επαγγελματίας στην 1η ασφαλιστική κατηγορία, με εξαγορά 5 πλασματικών ετών, συμπληρώνει 40 χρόνια και συνταξιοδοτείται το 2025. Το κόστος είναι 180 ευρώ τον μήνα, αλλά εξασφαλίζει άμεση αποχώρηση με πλήρη σύνταξη.
