Μπορεί μια επιχείρηση να φορολογείται σήμερα για κέρδη που δεν γνωρίζει αν θα έχει αύριο; Στην Ελλάδα, η απάντηση είναι ξεκάθαρα «ναι». Και αυτό ακριβώς είναι το σημείο που βρίσκεται πλέον στο επίκεντρο της οικονομικής πολιτικής.
Το ισχύον σύστημα προκαταβολής φόρου υποχρεώνει τις επιχειρήσεις να καταβάλλουν έως και το 80% του φόρου εισοδήματος που προέκυψε από τα κέρδη της προηγούμενης χρονιάς — και μάλιστα ταυτόχρονα με την εξόφληση του κύριου φόρου. Με απλά λόγια, μια επιχείρηση που είχε μια καλή χρήση καλείται να προπληρώσει φόρο για την επόμενη, ανεξαρτήτως του τι θα συμβεί στην πραγματικότητα.
Το αποτέλεσμα; Έντονη πίεση στη ρευστότητα, περιορισμός επενδυτικών σχεδίων και σοβαρές στρεβλώσεις στον επιχειρηματικό προγραμματισμό.
Πώς λειτουργεί σήμερα το σύστημα
Η προκαταβολή δεν αποτελεί ελληνική «πατέντα». Ωστόσο, ο τρόπος εφαρμογής της στη χώρα διαφοροποιείται ουσιαστικά από τα πρότυπα που ισχύουν στην υπόλοιπη Ευρώπη.
Στην ελληνική εκδοχή, ο υπολογισμός βασίζεται αποκλειστικά στα οικονομικά αποτελέσματα της προηγούμενης χρήσης. Δεν λαμβάνεται υπόψη:
-
αν η επιχείρηση εμφανίζει πτώση τζίρου,
-
αν έχει προκύψει ζημιογόνος περίοδος,
-
αν οι συνθήκες της αγοράς έχουν μεταβληθεί δραματικά.
Έτσι, μια εταιρεία που παρουσίασε υψηλή κερδοφορία σε μια «καλή» χρονιά, ενδέχεται την επόμενη να βρεθεί αντιμέτωπη με συρρίκνωση εσόδων, αλλά να έχει ήδη καταβάλει σημαντικό ποσό φόρου για κέρδη που τελικά δεν θα υπάρξουν.
Αυτό μετατρέπει την προκαταβολή από εργαλείο δημοσιονομικής σταθερότητας σε μηχανισμό χρηματοδοτικής ασφυξίας — ιδιαίτερα για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις.
Ο πραγματικός φορολογικός συντελεστής δεν είναι πάντα 22%
Ο ονομαστικός εταιρικός φορολογικός συντελεστής στην Ελλάδα είναι 22%. Στην πράξη όμως, η συνδυαστική επιβάρυνση κύριου φόρου και προκαταβολής αυξάνει σημαντικά το ταμειακό βάρος που καλείται να διαχειριστεί μια επιχείρηση.
Σε περιβάλλον μεταβαλλόμενων κερδών, η διαφορά μεταξύ λογιστικής και πραγματικής επιβάρυνσης γίνεται ιδιαίτερα αισθητή. Το πρόβλημα δεν είναι απλώς λογιστικό· είναι βαθιά χρηματοοικονομικό, καθώς δεσμεύει κεφάλαια που θα μπορούσαν να κατευθυνθούν σε:
-
επενδύσεις,
-
προσλήψεις,
-
τεχνολογικό εκσυγχρονισμό,
-
ενίσχυση αποθεμάτων.
Σε μια περίοδο αυξημένου κόστους χρηματοδότησης και περιορισμένης τραπεζικής ρευστότητας, η προκαταβολή λειτουργεί σαν έμμεσος πολλαπλασιαστής κινδύνου.
Τι συμβαίνει στην υπόλοιπη Ευρώπη
Σε χώρες όπως η Γερμανία και η Γαλλία, το σύστημα προκαταβολών είναι περισσότερο ευέλικτο. Οι επιχειρήσεις καταβάλλουν τον φόρο σε δόσεις, ενώ υπάρχει δυνατότητα αναπροσαρμογής όταν αλλάζουν τα οικονομικά δεδομένα.
Αντίστοιχα, στην Ισπανία και την Ιταλία εφαρμόζονται μηχανισμοί που επιτρέπουν προσαρμογές με βάση την τρέχουσα πορεία της επιχείρησης, τόσο ως προς τον υπολογισμό όσο και ως προς το χρονοδιάγραμμα πληρωμών.
Σε σύγκριση με αυτά τα μοντέλα, το ελληνικό σύστημα εμφανίζεται πιο άκαμπτο και επιβαρυντικό. Η προκαταβολή λειτουργεί ουσιαστικά ως βαριά προπληρωμή φόρου, ανεξαρτήτως πραγματικής φοροδοτικής ικανότητας.
Η παρέμβαση που σχεδιάζεται
Το ζήτημα έχει πλέον επανέλθει δυναμικά στην κυβερνητική ατζέντα. Στο οικονομικό επιτελείο, υπό τον σχεδιασμό του υπουργού Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών Κυριάκος Πιερρακάκης, εξετάζεται αναμόρφωση του καθεστώτος προκαταβολής.
Οι βασικοί άξονες που βρίσκονται στο τραπέζι περιλαμβάνουν:
-
Μείωση του ποσοστού προκαταβολής, τουλάχιστον για μικρομεσαίες επιχειρήσεις.
-
Αναθεώρηση του τρόπου υπολογισμού, με μεγαλύτερη σύνδεση στα τρέχοντα οικονομικά δεδομένα.
-
Δυνατότητα αναπροσαρμογής σε περιπτώσεις μείωσης κερδών.
-
Καταβολή σε περισσότερες δόσεις.
-
Ειδικότερο, πιο ευέλικτο πλαίσιο για νέες επιχειρήσεις.
Σήμερα, η προκαταβολή αποφέρει περίπου 3,6 δισ. ευρώ ετησίως στον κρατικό προϋπολογισμό. Ωστόσο, μια μείωση του ποσοστού δεν θα δημιουργούσε μόνιμο δημοσιονομικό πρόβλημα. Πρόκειται για έσοδα που συμψηφίζονται μελλοντικά — συνεπώς το όποιο κενό θα είχε κυρίως προσωρινό χαρακτήρα.
Αυτό σημαίνει ότι μια τέτοια μεταρρύθμιση θα μπορούσε να προσφέρει άμεση ενίσχυση ρευστότητας χωρίς διαρκή επιβάρυνση των δημόσιων οικονομικών.
Γιατί το θέμα είναι στρατηγικής σημασίας
Η συζήτηση δεν αφορά μόνο τη φορολογία. Αφορά τη συνολική ανταγωνιστικότητα της χώρας.
Σε περιβάλλον διεθνούς επενδυτικού ανταγωνισμού, η προβλεψιμότητα και η ευελιξία του φορολογικού πλαισίου αποτελούν κρίσιμους παράγοντες. Ένα σύστημα που ανεβάζει έμμεσα την πραγματική επιβάρυνση πάνω από τον ονομαστικό συντελεστή δημιουργεί αποτρεπτικό κλίμα για ξένες επενδύσεις.
Παράλληλα, για τις ελληνικές επιχειρήσεις — ειδικά τις μικρές και μεσαίες — η ρευστότητα δεν είναι πολυτέλεια. Είναι όρος επιβίωσης. Κάθε ευρώ που δεσμεύεται πρόωρα σε φόρους είναι ένα ευρώ λιγότερο για ανάπτυξη.
Η πιθανή μεταρρύθμιση της προκαταβολής φόρου δεν είναι απλώς μια τεχνική αλλαγή σε έναν φορολογικό μηχανισμό. Είναι μια παρέμβαση που μπορεί να επηρεάσει άμεσα:
-
την επενδυτική δραστηριότητα,
-
την απασχόληση,
-
τη βιωσιμότητα των μικρομεσαίων,
-
την ελκυστικότητα της Ελλάδας ως επιχειρηματικού προορισμού.
Το ερώτημα πλέον δεν είναι αν το σύστημα χρειάζεται αλλαγή — αλλά πόσο ριζική θα είναι αυτή. Για χιλιάδες επιχειρήσεις, η απάντηση δεν θα είναι θεωρητική. Θα είναι ζήτημα ταμειακής ανάσας ή συνέχισης της πίεσης.
Και αυτή τη φορά, το διακύβευμα είναι πολύ μεγαλύτερο από έναν απλό φορολογικό συντελεστή.
