Υπάρχει ένα “γκρίζο” σημείο στο ασφαλιστικό σύστημα που ελάχιστοι γνωρίζουν, αλλά μπορεί να οδηγήσει σε πραγματική οικονομική καταστροφή για χιλιάδες εργαζόμενους: η επικουρική ασφάλιση. Πολλοί θεωρούν ότι, όπως και στην κύρια σύνταξη, αν δεν καταφέρουν να πάρουν επικουρική, τουλάχιστον θα πάρουν πίσω ό,τι έχουν πληρώσει. Δυστυχώς, όμως, η αλήθεια είναι εντελώς διαφορετική και ιδιαίτερα σκληρή.
Καμία σύνταξη, καμία επιστροφή
Αν ένας ασφαλισμένος δεν κατορθώσει να συμπληρώσει τον απαραίτητο χρόνο επικουρικής ασφάλισης (π.χ. 15 χρόνια), όχι μόνο δεν θα πάρει επικουρική σύνταξη – αλλά ούτε ένα ευρώ από τις εισφορές που κατέβαλε δεν θα του επιστραφεί. Δεν πρόκειται για υπερβολή ή παρεξήγηση. Το σύστημα λειτουργεί έτσι από την αρχή και η σχετική πρόβλεψη είναι απολύτως σαφής: “Καμία επιστροφή εισφορών σε περίπτωση μη θεμελίωσης δικαιώματος.”
Η συγκεκριμένη πρόβλεψη έχει οδηγήσει πολλούς ανθρώπους –ιδίως όσους είχαν διακεκομμένη ή σύντομη εργασιακή πορεία– να χάσουν σημαντικά ποσά χωρίς καμία ανταπόδοση.
Πώς φτάσαμε εδώ;
Η κύρια σύνταξη λειτουργεί βάσει αναδιανεμητικού συστήματος και περιλαμβάνει πρόνοιες για επιστροφή εισφορών ή εναλλακτικές ρυθμίσεις σε κάποιες περιπτώσεις. Αντίθετα, η επικουρική –ειδικά μετά τις μεταρρυθμίσεις των τελευταίων ετών και τη μεταφορά της στον αμιγώς κεφαλαιοποιητικό πυλώνα (π.χ. ΤΕΚΑ)– λειτουργεί σαν “προσωπικός κουμπαράς”, αλλά με έναν βασικό περιορισμό: αν δεν φτάσεις στον προορισμό, χάνεις όλο το περιεχόμενο.
Με απλά λόγια: πληρώνεις, αλλά δεν έχεις καμία εγγύηση ότι θα πάρεις έστω κάτι πίσω.
Αληθινή Ιστορία – Ο Γιάννης και τα 12 “χαμένα” χρόνια
Ο Γιάννης, 63 ετών, είχε 12 χρόνια επικουρικής ασφάλισης μέσω του πρώην ΤΕΑΥΕΚ (τώρα e-ΕΦΚΑ/ΤΕΚΑ). Παρ’ ότι κατέβαλε εισφορές για πάνω από μια δεκαετία, δεν πληροί τις προϋποθέσεις των 15 ετών που απαιτούνται για την επικουρική σύνταξη. Επιπλέον, λόγω ηλικίας και άλλων παραγόντων, δεν μπορεί να συνεχίσει την ασφάλιση. Το αποτέλεσμα; Δεν παίρνει σύνταξη και δεν του επιστρέφονται τα χρήματα που κατέβαλε. Ούτε ένα ευρώ.
Η περίπτωση του Γιάννη δεν είναι μοναδική. Είναι, απλώς, μία από τις πολλές που αποκαλύπτουν το μέγεθος του προβλήματος.
⚖️ Υποχρεωτικό… αλλά χωρίς δίχτυ ασφαλείας
Η ειρωνεία; Η συμμετοχή στην επικουρική ασφάλιση είναι υποχρεωτική για πολλούς εργαζόμενους, ειδικά τους νεότερους που εντάσσονται αυτόματα στον ΤΕΚΑ. Δεν υπάρχει επιλογή “opt-out” και κανένα περιθώριο επιστροφής αν το σύστημα τελικά δεν “δουλέψει” για τον ασφαλισμένο. Είναι σαν να σου επιβάλλουν να πληρώνεις κάτι για δεκαετίες, αλλά να σου λένε ότι υπάρχει περίπτωση να μην πάρεις τίποτα πίσω – και να μην έχεις κανένα νομικό μέσο να το απαιτήσεις.
Ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο;
Οι εργαζόμενοι που:
-
έχουν διακεκομμένη επαγγελματική πορεία,
-
έχουν αλλάξει πολλά επαγγέλματα ή χώρες,
-
εργάζονται σε εποχικές ή ευέλικτες θέσεις εργασίας,
-
έχουν μικρό χρόνο επικουρικής κάλυψης.
Οι παραπάνω κατηγορίες αντιμετωπίζουν αυξημένο κίνδυνο να μην θεμελιώσουν το δικαίωμα σύνταξης και, ως εκ τούτου, να χάσουν τις εισφορές τους.
Τι μπορεί να γίνει;
Υπάρχουν φωνές που ζητούν αλλαγή της νομοθεσίας ώστε να υπάρχει –τουλάχιστον– η δυνατότητα επιστροφής εισφορών σε όσους δεν καταφέρνουν να λάβουν σύνταξη. Μέχρι σήμερα, όμως, δεν έχει προχωρήσει καμία ουσιαστική αλλαγή.
Μια ενδεχόμενη λύση θα ήταν η εισαγωγή ρήτρας “δικαιώματος επιστροφής”, είτε μέσω εφάπαξ ποσού, είτε μέσω έκπτωσης φόρου, είτε ακόμα και μεταφοράς του ποσού σε άλλο συνταξιοδοτικό εργαλείο. Όμως τέτοιες αλλαγές απαιτούν πολιτική βούληση – και πίεση από τους ίδιους τους πολίτες.
✅ Συμπέρασμα: Ώρα να ξυπνήσουμε!
Η επικουρική ασφάλιση μπορεί να μοιάζει με ένα “δεύτερο μαξιλάρι” για τα γεράματα, αλλά κρύβει ένα σοβαρό ρίσκο: αν δεν πιάσεις το όριο, όλα χάνονται. Κυριολεκτικά.
Αν δεν το ξέρεις, κινδυνεύεις να το ανακαλύψεις με τον πιο σκληρό τρόπο – όταν θα είναι πια αργά. Γι’ αυτό, είναι ώρα να ενημερωθείς και να διεκδικήσεις ένα σύστημα πιο δίκαιο, πιο διαφανές, και με πραγματική μέριμνα για όλους τους εργαζόμενους.
