Μια σημαντική μεταρρύθμιση στο σύστημα επιδομάτων μητρότητας ετοιμάζει το υπουργείο Εργασίας, επιχειρώντας να διορθώσει χρόνιες στρεβλώσεις και μεγάλες ανισότητες που υπάρχουν εδώ και χρόνια μεταξύ μισθωτών και μη μισθωτών ασφαλισμένων.
Η νέα ρύθμιση αναμένεται να ενσωματωθεί στο νομοσχέδιο που αφορά τα επαγγελματικά ταμεία και προγραμματίζεται να κατατεθεί στη Βουλή μετά το Πάσχα. Στόχος της παρέμβασης είναι να δημιουργηθεί ένα πιο ενιαίο και δίκαιο πλαίσιο παροχών για τις μητέρες που εργάζονται στον ιδιωτικό τομέα αλλά και για τις αυτοαπασχολούμενες.
Νέο μοντέλο πληρωμής για τις μισθωτές του ιδιωτικού τομέα
Στην καρδιά της μεταρρύθμισης βρίσκεται η καθιέρωση ενός κοινού συστήματος για όλες τις εργαζόμενες στον ιδιωτικό τομέα. Το μοντέλο αυτό βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στο πλαίσιο που ίσχυε στο πρώην ΙΚΑ, προσαρμοσμένο όμως ώστε να καλύπτει ενιαία όλες τις κατηγορίες εργαζομένων.
Σύμφωνα με τον σχεδιασμό, κατά τον πρώτο μήνα της άδειας μητρότητας η εργαζόμενη θα λαμβάνει το σύνολο των αποδοχών της μέσω συνδυασμένης χρηματοδότησης. Συγκεκριμένα, το 50% του μισθού θα καταβάλλεται από τον ΕΦΚΑ και το υπόλοιπο 50% από τον εργοδότη.
Για το επόμενο τρίμηνο της άδειας, το επίδομα θα συνεχίσει να καταβάλλεται αλλά με διαφορετική κατανομή μεταξύ των φορέων. Σε αυτή τη φάση, το κόστος θα μοιράζεται ισόποσα ανάμεσα στον ΕΦΚΑ και τη ΔΥΠΑ, οι οποίοι θα καλύπτουν από 50% ο καθένας.
Με αυτόν τον τρόπο δημιουργείται ένα πιο απλό σύστημα πληρωμών, το οποίο αντικαθιστά το περίπλοκο καθεστώς που ίσχυε μέχρι σήμερα.
Δεν αλλάζουν τα ποσά για συγκεκριμένους κλάδους
Για εργαζόμενες που απασχολούνται σε τράπεζες, ΔΕΚΟ και μέσα μαζικής ενημέρωσης, το τελικό ποσό που θα λαμβάνουν κατά την περίοδο μητρότητας δεν αναμένεται να μεταβληθεί.
Η διαφορά θα βρίσκεται κυρίως στον τρόπο χρηματοδότησης. Με τη νέα ρύθμιση, το κράτος επιχειρεί να ενοποιήσει το σύστημα ώστε να υπάρχει κοινή δομή καταβολής επιδομάτων, ανεξάρτητα από το ταμείο προέλευσης της εργαζόμενης.
Το σημερινό σύστημα με τις μεγάλες διαφοροποιήσεις
Μέχρι σήμερα το καθεστώς των παροχών μητρότητας χαρακτηρίζεται από μεγάλη πολυπλοκότητα, καθώς οι παροχές διαφέρουν σημαντικά ανάλογα με το ασφαλιστικό ταμείο στο οποίο ανήκε η εργαζόμενη πριν από την ενοποίηση των φορέων.
Για παράδειγμα:
Στο πρώην ΙΚΑ το επίδομα προερχόταν από τρεις πηγές: 50% από τον ΕΦΚΑ, 40% από τη ΔΥΠΑ και 10% από τον εργοδότη.
Στις τράπεζες, μέσω του πρώην ΤΑΥΤΕΚΩ, το σύνολο του ποσού καλυπτόταν από τον ΕΦΚΑ.
Στις ΔΕΚΟ η κάλυψη γινόταν εξ ολοκλήρου από τον εργοδότη.
Στον χώρο των ΜΜΕ, μέσω του ΕΤΑΠ-ΜΜΕ, το επίδομα καταβαλλόταν πλήρως από τον ΕΦΚΑ για τέσσερις μήνες.
Η εικόνα αυτή δημιουργούσε ένα πραγματικό «μωσαϊκό» κανόνων, με αποτέλεσμα εργαζόμενες με παρόμοιες συνθήκες εργασίας να λαμβάνουν διαφορετικές παροχές.
Η μεγάλη αλλαγή για τις αυτοαπασχολούμενες
Η σημαντικότερη παρέμβαση αφορά τις μη μισθωτές εργαζόμενες, δηλαδή ελεύθερες επαγγελματίες, αυτοαπασχολούμενες επιστήμονες και αγρότισσες.
Μέχρι σήμερα τα ποσά που λάμβαναν οι συγκεκριμένες κατηγορίες ήταν ιδιαίτερα χαμηλά και καθορίζονταν με σταθερά ποσά. Για παράδειγμα, οι ελεύθερες επαγγελματίες λάμβαναν περίπου 150 ευρώ, οι επιστήμονες περίπου 200 ευρώ, ενώ για τις αγρότισσες προβλεπόταν ένα εφάπαξ ποσό της τάξης των 486 ευρώ.
Το νέο πλαίσιο αλλάζει ριζικά τη λογική του υπολογισμού. Το επίδομα θα συνδέεται πλέον με τον ασφαλιστέο μισθό που αντιστοιχεί στην ασφαλιστική κατηγορία που έχει επιλέξει η ασφαλισμένη.
Σύμφωνα με τον σχεδιασμό:
Ο ΕΦΚΑ θα καλύπτει το 50% του ασφαλιστέου μισθού για τέσσερις μήνες.
Η ΔΥΠΑ θα καταβάλλει το υπόλοιπο 50% για τους επόμενους τρεις μήνες.
Η αλλαγή αυτή εκτιμάται ότι μπορεί να οδηγήσει σε πολύ σημαντική αύξηση των παροχών. Σε αρκετές περιπτώσεις το ποσό που θα λαμβάνουν οι αυτοαπασχολούμενες μητέρες ενδέχεται να είναι πολλαπλάσιο σε σχέση με αυτό που ισχύει σήμερα.
Τι ισχύει για τις εργαζόμενες στο Δημόσιο
Στον δημόσιο τομέα δεν προβλέπεται κάποια αλλαγή στο ισχύον καθεστώς.
Οι δημόσιες υπάλληλοι καθώς και οι εργαζόμενες στους οργανισμούς τοπικής αυτοδιοίκησης εξακολουθούν να δικαιούνται πεντάμηνη άδεια μητρότητας με πλήρη κάλυψη των αποδοχών τους από τον εργοδότη, δηλαδή το ίδιο το κράτος.
Έτσι, το υφιστάμενο πλαίσιο για το Δημόσιο παραμένει αμετάβλητο.
Γιατί δεν προχωρά ακόμη ο ενιαίος κανονισμός παροχών
Παρότι στο παρελθόν είχε τεθεί στο τραπέζι η δημιουργία ενός ενιαίου κανονισμού παροχών που θα ενοποιούσε συνολικά τις παροχές ασθένειας, μητρότητας, εργατικών ατυχημάτων και αναπηρίας, το σχέδιο αυτό φαίνεται να καθυστερεί.
Σύμφωνα με πηγές του υπουργείου Εργασίας, η πλήρης ενοποίηση θεωρείται ιδιαίτερα περίπλοκη διαδικασία. Ο βασικός λόγος είναι ότι οι διαφορετικές κατηγορίες ασφαλισμένων – μισθωτοί, αυτοαπασχολούμενοι, επαγγελματίες και αγρότες – καταβάλλουν διαφορετικά επίπεδα εισφορών.
Ως αποτέλεσμα, οι δεκάδες υφιστάμενοι κλάδοι παροχών εξακολουθούν να λειτουργούν κανονικά, παρά το γεγονός ότι ειδική επιτροπή έχει ήδη ολοκληρώσει σχετικό πόρισμα εδώ και περίπου έναν χρόνο.
Το πρώτο βήμα για ένα πιο δίκαιο σύστημα
Η μεταρρύθμιση στο επίδομα μητρότητας θεωρείται από το υπουργείο ένα πρώτο βήμα προς ένα πιο ομοιόμορφο σύστημα κοινωνικής προστασίας.
Με την καθιέρωση κοινών κανόνων για τον ιδιωτικό τομέα και τη σημαντική ενίσχυση των παροχών για τις μη μισθωτές, η κυβέρνηση επιδιώκει να περιορίσει τις ανισότητες που υπήρχαν μέχρι σήμερα.
Αν οι αλλαγές υλοποιηθούν όπως σχεδιάζεται, πολλές εργαζόμενες μητέρες – ιδιαίτερα όσες είναι αυτοαπασχολούμενες – ενδέχεται να δουν σημαντική οικονομική ενίσχυση κατά την περίοδο της μητρότητας, γεγονός που μπορεί να αποτελέσει ουσιαστική στήριξη για τις οικογένειες τα πρώτα κρίσιμα στάδια μετά τη γέννηση ενός παιδιού.
